De terminologie waarmee over gender wordt gesproken, vind je hier op een rijtje met een woordje uitleg.

Directe (sekse)discriminatie 

Wanneer iemand minder gunstig behandeld omdat hij/zij man/vrouw is, spreekt men van directe sekse discriminatie.

Democratisch tekort 

Dat is een situatie die ontstaat wanneer een groep in de samenleving niet evenredig vertegenwoordigd is in de besluitvorming. Die groep, bijvoorbeeld werkende moeders, zal daardoor minder sterk kunnen doorwegen op het beleid dan dit volgens hun aantal zou moeten. Dat vermindert de democratische legitimiteit (geldigheid) van het beleid. Een andere naam voor die situatie is 'democratisch deficit'.

Ecofeminisme 

Ecofeministen leggen de link tussen de vrouwenbeweging en de ecologische beweging vanuit de overtuiging dat er een gelijkaardig principe in werking is bij de verwaarlozing van de aarde en onderdrukking van de vrouw. Zij stellen het dualisme natuur-cultuur in vraag en streven naar een harmoniemodel waarbij de nadruk wordt gelegd op de onderlinge verbondenheid van de elementen. Het ecofeminisme heeft vertakkingen naar het christenfeminisme waarbinnen het de vorm krijgt van reflectie over de zorg voor de aarde en de natuur als godsschepping, spiritualiteit (godinnencultus) en dierenrechtenactivisme.

Empowerment 

als individu of als groep meer macht verwerven om beslissingen te nemen en keuzes te maken, om zelf je problemen op te lossen en dingen te verwezenlijken of te veranderen. Empowerment houdt ook in dat je als individu of als groep meer toegang hebt tot en meer controle over de economische middelen (kapitaal, grond, ..), dat je meer kent en kunt (know-how) en meer macht hebt om het politieke en sociale beleid te beïnvloeden. 

Gelijkheidsdenken 

zijn de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het er niet over eens. Aanhangers van het gelijkheidsdenken zien geen verschillen die onoverkomelijk zijn: gelijkwaardigheid komt voort uit gelijkheid. Mannen en vrouwen zijn gelijk, ze hebben gelijke rechten en plichten. Eens alle discriminaties weggewerkt zijn, hebben vrouwen en mannen een gelijke uitgangspositie en staat niets hun gelijkwaardigheid nog in de weg. Zie ook verschildenken.

Gender 

Gender vs sekse 

Sekse = het biologisch geslacht: biologische verschillen tussen mannen en vrouwen.  Ze zijn universeel en (meestal) onveranderlijk.

Gender = het sociaal geslacht: de ideeën en verwachtingen rond ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’. Deze zijn sociaal en cultureel bepaald en worden voortdurend veranderd, verfijnd en bijgeschaafd.

Gender is een sociale constructie

Gender vestigt er de aandacht op dat biologische verschillen vaak vertaald worden in sociale ongelijkheid waardoor vrouwen en meisjes als een gevolg van stilzwijgende afspraken en normen, die op een bepaald moment, in een bepaalde samenleving worden gemaakt, in een ondergeschikte positie ten opzichte van mannen en jongens worden geduwd.

Gender speelt op drie niveaus:

1. Het is een onderdeel van je identiteit. Traditionele ideeën rond vrouwelijkheid en mannelijkheid spelen een rol bij je zelfbeeld en bij het beeld dat anderen van je hebben.

2. Gender is een vorm van sociale organisatie.
De man-vrouw tegenstelling geldt als ordeningsprincipe in onze samenleving.
3. Gender heeft een normerende functie.
Opvattingen rond mannen en vrouwen bepalen de manier waarop onze samenleving genormeerd is. Die traditionele opvattingen sluipen, vaak onbewust, binnen in de regelgeving, in beleidsmaatregelen, enz...

Gendergelijkheid 

= 'gender equality', niet 'gender equity'.(Vastgelegd in Peking Actieplatform 1995). Gendergelijkheid betekent dat de rechten, verantwoordelijkheden en de kansen van individuen niet afhangen van hun geslacht. Gelijkheid betekent niet 'hetzelfde zijn'. Gendergelijkheid houdt in dat de belangen, noden en ervaringen van vrouwen en mannen (die erg kunnen verschillen doordat de toegewezen rollen en verantwoordelijkheden van mannen en vrouwen ook erg kunnen verschillen) evenveel gewicht krijgen bij het beleid en in de samenleving als geheel. 

Genderrollen  

verwijst naar het geheel van sociale rollen (incl. familiale rol, beroep, activiteiten, uiterlijk, gedrag,...) die als sociaal gepast en gangbaar worden beschouwd voor individuen van een specifieke sekse (man of vrouw) in een specifieke cultuur. Deze genderrollen variëren tussen culturen en doorheen de tijd.  

Genitale verminking 

Bij meisjes en vrouwen, meestal uit Afrikaanse landen, wordt het geslachtsorgaan gedeeltelijk verwijderd en bijna helemaal dichtgemaakt. Het is een eeuwenoud gebruik dat de seksualiteit van vrouwen wil onderdrukken. De ingreep geeft problemen bij urineren, menstrueren en bevallen. Het brengt het leven van vrouwen in gevaar en is al in veel landen bij wet verboden.

Glazen Plafond 

De onzichtbare barrière waardoor vrouwen geen toegang hebben tot leidinggevende functies in bedrijven/organisaties waar mannen het voor het zeggen hebben.

Indirecte (sekse)discriminatie 

wanneer maatregelen, wetten, situaties die op het eerste gezicht neutraal zijn, een nadelig effect hebben op iemand vanwege haar of zijn geslacht.

Intersectionaliteit (of: kruispuntdenken) 

het feit dat de maatschappelijke positie van mensen en vormen van discriminatie worden bepaald door een combinatie van posities die we innemen in de samenleving, zoals gender, etniciteit en klasse. Deze posities beïnvloeden en versterken elkaar.

Mainstreaming 

Als het bestaande beleid op àlle domeinen rekening houdt met genderverschillen of met andere verschillen doet het aan mainstreaming. Niet alleen het ministerie van emancipatie of gelijke kansen houdt zich dan bezig met het bevorderen van gelijke kansen. Alle ministeries moeten in hun beleid gelijke kansen bevorderen. Dat betekent dat ze niet alleen directe, maar ook indirecte discriminatie moeten opsporen en/of tegengaan in de maatregelen die ze treffen.

Paritaire democratie 

is de evenwichtige samenstelling van alle politieke besluitorganen. Een evenwichtige samenstelling wat vrouwen en mannen betreft is een weergave van de verhouding in de samenleving: de helft vrouwen en de helft mannen. In België zijn de laatste jaren enkele wetten gestemd die het bereiken van de paritaire democratie moeten versnellen via quota's. Die quota's bepalen bijvoorbeeld hoeveel vrouwen er verplicht op een verkiezingslijst moeten staan of hoeveel vrouwen er minstens in bepaalde adviesraden moeten zitten. Die wetten zijn een voorbeeld van positieve discriminatie.

Patriarchaat 

Patriarchaat gaat over macht en dominantie. Kortweg bedoelt men met het patriarchaat een samenleving waar mannen het voor het zeggen hebben.
Een patriarchaal georganiseerde maatschappij impliceert dat mannen machtsposities innemen in alle belangrijke instellingen van de maatschappij en dat vrouwen geen toegang hebben tot diezelfde machtsposities. Dit betekent niet dat vrouwen geen macht hebben of geen rechten, het betekent enkel dat ze minder macht en rechten hebben dan mannen.
Om de meer verborgen patriachale tactieken die dit mogelijk maken te ontmaskeren, gebruikt men het begrip gender.
Om die ongelijke machtsverhoudingen recht te trekken doet men aan mainstreaming en benadrukken feministen het belang van gelijke kansen.

Privé-openbaar debat 

Door een historisch gegroeide tegenstelling tussen het private en het openbare of publieke leven in onze samenleving, worden feitelijke ongelijkheden tussen vrouwen en mannen in stand gehouden. In onze Westerse burgerlijke samenleving bestaat die tegenstelling sinds de 19e eeuw. Tot het publieke leven behoren politiek, economie, cultuur. Het private leven is het domein van de zorg, de opvoeding, de huishoudelijke taken. Lange tijd was die scheiding strikt geslachtsgebonden: de werknemer-man tegenover de huishoudster-zorgende vrouw. Dat zogenaamde kostwinnersmodel begon af te takelen doordat vrouwen in de tweede helft van de twintigste eeuw meer en meer buitenshuis gingen werken en dus ook deelnamen aan het openbare leven. Toch is die scheiding niet volledig verdwenen en zorgt ze voor (feitelijke) ongelijkheden. Vrouwen kunnen niet op dezelfde manier deelnemen aan het openbare leven omdat zij nog altijd het leeuwendeel van de taken uit het private leven op zich nemen. Met andere woorden: vrouwen doen nog altijd de meeste huishoudelijke taken en hebben dus minder tijd vrij om zich waar te maken op de arbeidsmarkt, in de politiek, op alle domeinen van het openbare leven.

Positieve discriminatie 

beleidsmaatregelen die een achtergestelde groep uit de samenleving wil bevoordelen (vrouwen, etnische minderheden, enzovoort) en bestaande discriminaties wegwerken.

Reproductieve rechten 

het recht om in alle vrijheid te bepalen hoeveel kinderen je wil, wanneer je die wil, met welke tussenpozen, en of je wel kinderen wil. Het begrip houdt ook in dat iedereen recht heeft op respectvolle en volledige seksuele voorlichting, op betaalbare voorbehoedsmiddelen, op de vrijheid om een verantwoorde keuze te maken in verband met abortus  en om die in veilige omstandigheden te laten doen. Het betekent ook dat je recht hebt op veilig vrijen, zonder risico op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa, hiv/aids) en op goede medische begeleiding als je zwanger bent of gaat bevallen.

Rolpatronen 

gedragspatronen die verschillend zijn voor vrouwen en mannen.

Roldoorbreking 

het doorbreken van die traditionele taakverdeling (rolpatronen) tussen mannen en vrouwen.

Seksesegratie op de arbeidsmarkt 

op de arbeidsmarkt zijn vrouwen niet in alle beroepen en op alle functieniveau's even goed vertegenwoordigd. Horizontale segregatie betekent dat vrouwen een beperkter aantal beroepen uitoefenen dan mannen, verticale segregatie betekent dat er meer vrouwen aanwezig zijn in de lagere functieniveau's.

Soa 

een letterwoord voor : seksueel overdraagbare aandoeningen, een verzamelnaam voor besmettelijke ziekten die je kunt oplopen door seksueel contact. Meer uitleg

Socialisatie 

het leerproces waarbij maatschappelijke normen en waarden worden aangeleerd, ook rolpatronen en opvattingen over gender.

Verschildenken 

zijn de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen van belang of niet? Feministische theoretici zijn het er niet over eens. Aanhangers van het verschildenken leggen de nadruk op de fundamentele verschillen tussen vrouwen en mannen. Aangezien die verschillen onveranderlijk zijn, dient het beleid rekening te houden met de verschillende behoeften van vrouwen en mannen. Vrouwen en mannen zijn dus niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Zie ook gelijkheidsdenken.

Opmerking

Meer termverklaring vind je in de uitgave van de EU Gelijke kansen in 100 woorden (RoSa exemplaarnummer V3/0228)

Aanvullende gegevens