Enkele dagen voor de stemming van Saoedi-Arabië tot de toetreding van de VN-commissie voor Vrouwenrechten vluchtte de 29-jarige Mariam al-Oteibi na levenslange mishandeling door haar gezin. Ze werd onderschept en gevangengenomen in haar thuisstad al-Qassim in het centrum van Saoedi-Arabië. Het was niet de eerste keer dat ze in aanraking kwam met de autoriteiten. In november 2016 had ze al geprobeerd een klacht in te dienen tegen haar broer. Ook de 24-jarige Dina Ali Lasloom probeerde te vluchten naar Australië nadat ze in opstand kwam tegen de dagdagelijkse realiteit van discriminaties jegens vrouwen. Dina's vlucht naar vrijheid werd haar niet in dank afgenomen. Momenteel hangt er een levenslange gevangenisstraf boven haar hoofd. De hartverscheurende voorbeelden van Mariam en Dina tonen aan dat strenge regels en beperkingen leiden tot een systematische verarming van de rechten van Saoedische vrouwen

Saoedi-Arabië verkozen tot lid van de VN-Commissie voor Vrouwenrechten

uncommissieHet is dan ook verwonderlijk dat Saoedi-Arabië in april is verkozen tot lid van de VN-Commissie voor de Status van de Vrouw door 47 staten, waaronder 5 Europese landen. De VN-Commissie ijvert voor het bevorderen van gendergelijkheid en komt op voor vrouwenrechten. Hillel Neuer, directeur van UN Watch, veroordeelt de toetreding van "één van de meest mysogiene regimes ter wereld".

Hoewel de Saoedische koning toegevingen probeert te doen, hebben religieuze leiders de touwtjes stevig in handen. Fatwa's worden in het leven geroepen door de geestelijken om vrouwen te infantaliseren. Ze mogen niet autorijden. Ze kunnen de publieke ruimte niet betreden zonder een mannelijke begeleider, en moeten volledig in het zwart verhuld zijn, noch mogen ze het land uit zonder toestemming van een mannelijk familielid. Ze hebben ook goedkeuring nodig voor een medische behandeling en om buitenshuis te gaan werken. Dochters mogen uitgehuwelijkt worden tegen hun wil, ook op jonge leeftijd. Een vader is de wettelijke voogd van zijn kinderen en kan de moeder de toegang tot haar kinderen ontzeggen. De universiteit telt veel meer vrouwelijke dan mannelijke studenten, maar elk aspect van het leven van een vrouw wordt bepaald door een man. Echtgenotes zijn verplicht hun man te gehoorzamen. Vrouwen die het slachtoffer zijn van mishandeling, durven zelden een klacht in te dienen omdat ze verbazingwekkend genoeg kunnen gedwongen worden terug te keren naar hun gewelddadige vader of echtgenoot of het risico lopen naar de gevangenis gestuurd te worden. 

 Vrouwenrechten is een 'westers' idee

De vorige koning Abdullah (regeertijd 2005-2015) probeerde de gemoederen te bedaren, maar slaagde er niet in om toonaangevende hervormingen door te voeren omdat hij de geestelijken gunstig gezind wou houden. Laatsten vinden dat er niet gestreden moet worden voor gelijke rechten voor vrouwen en mannen, die strijd voor gelijkheid is immers een westers idee. Volgens de shari'a zijn vrouwen en mannen zogezegd al gelijk, maar zouden ze anders behandeld moeten worden omdat vrouwen niet intelligent genoeg zouden zijn (een getuigenisverklaring van twee vrouwen is gelijk aan die van één man) en gelovig (ze mogen niet bidden en vasten tijdens de menstruatie). De shari'a is het islamitische recht uit de Koran en wordt door islamitische geestelijken op een 'moderne' manier geïnterpreteerd. Omdat de macht in de praktijk vooral in handen is van die geestelijken deinzen ze er niet voor terug om de bewegingsvrijheid van vrouwen te beperken en daarmee hun autonomie. Shari'a rechtbanken en religieuze politie (mutawa'ah) zien toe dat de shari'a streng wordt nageleefd.

Geestelijke leiders, shari'a rechtbanken en mutawa'ah zien toe op het 'juiste' gedrag van vrouwen

De ultraconservatieve geestelijke leiders, shari'a rechtbanken en mutawa'ah deinzen er niet voor terug nalatige burgers streng aan te pakken. 

Autorijden

De mutawa voorkomt dat vrouwen een rijbewijs krijgen, ook al is het volgens de burgerlijke wet officieel niet verboden voor vrouwen om met de auto te rijden. Achter het stuur zouden vrouwen zogezegd in de verleiding komen om met blote handen te rijden, ongewenste contacten te leggen met mannen en autroijden zou de vruchtbaarheid van de vrouw aantasten. Miljoenen vrouwen proberen de fatwa te omzeilen door een taxi te nemen, omdat de chauffeurs - meestal van andere origine - volgens de shari'a niet worden beschouwd als mannen. Maar de meeste vrouwen hebben niet de middelen om dagelijks gebruik te maken van taxivervoer, waardoor vrouwen bijgevolg gedwongen worden om thuis te blijven.

citaatmananalsharif

Onmiddellijk na de afkondiging van de fatwa, lapten vrouwen het rijverbod aan hun laars door rondjes te rijden op straat. Het verzet blijft tot op vandaag duren. Activisten Wajeha al-Hoewaider (2008) en Manan al-Sharif (2011) plaatsten een ludiek filmpje op YouTube van hun rijkunsten. De je m'en fous-mentaliteit van Wajeha en Manan inspireerden vele vrouwen om in oktober 2013 te demonstreren voor hun zelfbeschikkingsrecht en elfduizend vrouwen ondertekenden een online petitie, waarin werd gesteld dat er geen duidelijke rechtvaardiging is tegen het verbod op autorijden voor vrouwen. In december 2014 reed de activiste Loujain Hathloul nog met haar auto van Dubai naar Saoedi-Arabië. Haar arrestatie werd live gevolgd op Twitter en ze werd valselijk beschuldigd van terrorisme. En zo blijft Saoedi-Arabië het enige land ter wereld waar vrouwen niet mogen rijden.

Meisjesonderwijs

De eerste openbare meisjesschool werd opgericht in 1956 door de toenmalige kroonprins Faisal, maar vooral zijn vrouw Iffat vond het belangrijk dat meisjes konden genieten van goed onderwijs.Tot dan kregen meisjes informele religieuze lessen waarin ze de Koran en de strenge gedragsregels uit het hoofd leerden. Geestelijken verzetten zich faliekant tegen het idee van openbaar onderwijs voor meisjes. Faisal betoogde dat beter onderwijs betere moeders zou produceren, maar hij voelde de hete adem van het religieuze etablissement in zijn nek en besliste uiteindelijk dat de inrichting van de meisjesscholen zou gebeuren door de geestelijken. Tot op heden worden meisjes onderricht in slecht onderhouden gebouwen, beschermd tegen mannenblikken. Ze krijgen meer godsdienstles, minder tijd wordt geïnvesteerd in natuurwetenschappen en talen. Sporten is ook ten strengste verboden voor meisjes. Hoewel er meer vrouwen dan mannen studeren aan de universiteiten, hebben ze weinig impact op het maatschappelijk leven. Ze hebben de goedkeuring nodig van een mannelijke voogd om buitenshuis te gaan werken, en alleen op plaatsen zonder mannen. De vrouw hoort in de eerste plaats een goede echtgenote en moeder te zijn, en geen buitenshuiswerkende vrouw, laat staan een ambitieuze carrièrevrouw.

Kleding

Vrouwen worden verplicht om volledig verhuld in het openbaar te verschijnen. Het dragen van een zwarte hoofddoek en een lange zwarte abaya over de kleding wordt gezien als een uitdrukking van zedig gedrag: door het bedekken van het lichaam zouden vrouwen niet provocerend of uitdagend zijn voor mannen en niet het slachtoffer worden van intimidaties en geweld.

saudi arabia womenIn strengere regio's zijn vrouwen zelfs verplicht een niqab te dragen, waarbij alleen de ogen nog zichtbaar zijn. De strenge kledingvoorschriften zorgen voor heel wat commotie in Saoedi-Arabië. In maart 2002 verhinderde de mutawa'ah de toegang van de brandweer tot een middelbare meisjesschool. Leerlingen werden het brandende schoolgebouw ingeduwd omdat ze uit paniek hun hoofddoek waren vergeten met alle gevolgen van dien. Vijfien leerlingen kwamen om het leven en de mutawa ging onterecht vrijuit. In 2014 verscheen een vrouwelijke nieuwsanker 'onzedig' op televisie. Regelmatig worden er ook vrouwen afgeranseld die de strenge kledingregels in de wind slaan. Vreemd, omdat er nergens wordt gespecificeerd wat zedige kleding exact inhoudt.

Stemrecht 

In 2009 veroverden vier vrouwen een zitje in het Koeweitse parlement en werd de eerste vrouwelijke onderminister voor meisjesonderwijs aangesteld tot 2015, Nora al-Faiz. Dit tot ongenoegen van de fundamentalisten die zich hadden verzet tegen het vrouwenkiesrecht en zetels verloren in het parlement. In 2015 mochten vrouwen voor het eerst gaan stemmen en zich verkiesbaar stellen in de lokale gemeenteraden. Een zet in de goede richting zou men denken, maar slechts 130.000 vrouwen hadden zich geregistreerd om te stemmen tegenover 1,35 miljoen mannen. Vrouwen die zich scherp uitlieten over vrouwenrechten, werden van de kieslijsten verwijderd. De gemeentelijke raden hebben ook slechts een beperkte macht en vrouwen en mannen mogen niet met elkaar in dialoog treden, waardoor er geen waarde wordt gehecht aan het stemrecht van vrouwen

In 2000 ondertekende Saoedi-Arabië nog het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen (CEDAW), maar wel met het voorbehoud dat de Saoedische interpretatie van de shari'a doorslaggevend was bij enige twijfel. In de praktijk hebben Saoedische vrouwen dus nog steeds weinig tot geen rechten. Met de toetreding tot de VN-commissie voor Vrouwenrechten wordt er gehoopt dat Saoedi-Arabië eindelijk komaf maakt met het schenden van meisjes- en vrouwenrechten. Rechten die voor de leden van de commissie vanzelfsprekend zijn, maar door Saoedi-Arabië in de eerste plaats nog steeds worden beschouwd als 'westerse rechten' die niet kunnen geïmplementeerd of anders geïnterpreteerd worden in het eigen land.

Meer online

Gender in de Pers

In de bibliotheek

Zoek in de online catalogus op volgende trefwoorden: Saudiarabie / Islam / Vrouwenrechten

genderandviolence polygamyandlaw vrouwinsaoediarabie

  • Gender and violence in Islamic societies / Salhi, Zahia Smail, 2010, 198p. (RoSa-exemplaarnr. FII g/0872)
  • Polygamy and law in contemporary Saudi-Arabia / Yamani, Maha A.Z., 2008, 275p. (RoSa-exemplaarnr. Ag/0088)
  • Vrouw in Saoedi-Arabië / Jakobsen, Meghan D., 2000, 286p. (RoSa-exemplaarnr. S/0357)

 

Aanvullende gegevens