Sinds de toetreding van Saoedi-Arabië tot de VN-commissie van de Vrouwrechten worden vrouwen stilletjes aan meer betrokken in het openbaar leven. Algemeen genomen worden deze maatregelen internationaal op applaus onthaald. Al is er ook kritiek dat Saoedi-Arabië deze maatregelen niet doorvoert omdat het geeft om vrouwenrechten, maar wel om een positiever imago te creëren voor zichzelf binnen de internationale gemeenschap.

Saoedi-Arabië verkozen tot lid van de VN-Commissie voor Vrouwenrechten

uncommissieIn april 2017 werd Saoedi-Arabië verkozen tot lid van de VN-Commissie voor de Status van de Vrouw door 47 staten, waaronder 5 Europese landen. De VN-Commissie ijvert voor het bevorderen van gendergelijkheid en komt op voor vrouwenrechten. Hillel Neuer, directeur van UN Watch, veroordeelt de toetreding van "één van de meest mysogiene regimes ter wereld". Strenge regels en beperkingen leiden tot een systematische verarming van de rechten van Saoedische vrouwen. 

Hoewel de Saoedische koning Salman bin Abdoel Aziz al-Saoed toegevingen probeert te doen, hebben religieuze leiders de touwtjes stevig in handen. Fatwa's worden in het leven geroepen door de geestelijken om vrouwen te infantaliseren. Ze kunnen de publieke ruimte niet betreden zonder een mannelijke begeleider, en moeten volledig in het zwart verhuld zijn, noch mogen ze het land uit zonder toestemming van een mannelijk familielid. Ze hebben ook goedkeuring nodig voor een medische behandeling en om buitenshuis te gaan werken. Dochters mogen uitgehuwelijkt worden tegen hun wil, ook op jonge leeftijd. Een vader is de wettelijke voogd van zijn kinderen en kan de moeder de toegang tot haar kinderen ontzeggen. De universiteit telt veel meer vrouwelijke dan mannelijke studenten, maar elk aspect van het leven van een vrouw wordt bepaald door een man. Echtgenotes zijn verplicht hun man te gehoorzamen. Vrouwen die het slachtoffer zijn van mishandeling, durven zelden een klacht in te dienen omdat ze verbazingwekkend genoeg kunnen gedwongen worden terug te keren naar hun gewelddadige vader of echtgenoot of het risico lopen naar de gevangenis gestuurd te worden. 

 Vrouwenrechten is een 'Westers' idee

De vorige koning Abdullah (regeertijd 2005-2015) probeerde de gemoederen te bedaren, maar slaagde er niet in om toonaangevende hervormingen door te voeren omdat hij de geestelijken gunstig gezind wou houden. Laatsten vinden dat er niet gestreden moet worden voor gelijke rechten voor vrouwen en mannen, die strijd voor gelijkheid is immers een Westers idee. Volgens de shari'a zijn vrouwen en mannen zogezegd al gelijk, maar zouden ze anders behandeld moeten worden omdat vrouwen niet intelligent genoeg zouden zijn (een getuigenisverklaring van twee vrouwen is gelijk aan die van één man) en gelovig (ze mogen niet bidden en vasten tijdens de menstruatie). De shari'a is het islamitische recht uit de Koran en wordt door islamitische geestelijken op een 'moderne' manier geïnterpreteerd. Omdat de macht in de praktijk vooral in handen is van die geestelijken deinzen ze er niet voor terug om de bewegingsvrijheid van vrouwen te beperken en daarmee hun autonomie. Shari'a rechtbanken en religieuze politie (mutawa'ah) zien toe dat de shari'a streng wordt nageleefd. De ultraconservatieve geestelijke leiders, shari'a rechtbanken en mutawa'ah deinzen er niet voor terug nalatige burgers streng aan te pakken. 

Vision plan

Er is beterschap op komst. In het kader van het Vision plan 2030 wordt meer nadruk gelegd op sport en entertainment en vrouwen vrijheid te gunnen met als doel een deel van het geld te recupereren van wat de inwoners in het buitenland uitgeven omdat vrije tijd beperkt is in Saudi-Arabië. De Saudi’s zouden naar schatting al 20 miljard dollar hebben uitgegeven in de buurlanden, zoals Dubai, en overzee.

Vrouwenrechten?

Autorijden

Saoedi-Arabië is het enige land ter wereld waar vrouwen niet mogen autorijden, maar daar komt verandering in. Vanaf juni 2018 is het voor vrouwen eindelijk weer toegelaten om met de auto te rijden. Jarenlang hebben vrouwelijke activisten hiervoor gestreden.

De mutawa voorkwam dat vrouwen een rijbewijs kregen, ook al was het volgens de burgerlijke wet officieel niet verboden voor vrouwen om met de auto te rijden. Achter het stuur zouden vrouwen zogezegd in de verleiding komen om met blote handen te rijden, ongewenste contacten te leggen met mannen en het zou de vruchtbaarheid van de vrouw aantasten. Miljoenen vrouwen probeerden de fatwa te omzeilen door een taxi te nemen, omdat de chauffeurs - meestal van andere origine - volgens de shari'a niet worden beschouwd als mannen. Maar de meeste vrouwen hadden niet de middelen om dagelijks gebruik te maken van taxivervoer, waardoor vrouwen bijgevolg gedwongen werden om thuis te blijven.

citaatmananalsharif

Onmiddellijk na de afkondiging van de fatwa, lapten vrouwen het rijverbod aan hun laars door rondjes te rijden op straat. Activisten Wajeha al-Hoewaider (2008) en Manan al-Sharif (2011) plaatsten een ludiek filmpje op YouTube van hun rijkunsten. De je m'en fous-mentaliteit van Wajeha en Manan inspireerden vele vrouwen om in oktober 2013 te demonstreren voor hun zelfbeschikkingsrecht en elfduizend vrouwen ondertekenden een online petitie, waarin werd gesteld dat er geen duidelijke rechtvaardiging is tegen het verbod op autorijden voor vrouwen. In december 2014 reed de activiste Loujain Hathloul nog met haar auto van Dubai naar Saoedi-Arabië. Haar arrestatie werd live gevolgd op Twitter en ze werd valselijk beschuldigd van terrorisme. 

Meisjesonderwijs

De eerste openbare meisjesschool werd opgericht in 1956 door de toenmalige kroonprins Faisal, maar vooral zijn vrouw Iffat vond het belangrijk dat meisjes konden genieten van goed onderwijs.Tot dan kregen meisjes informele religieuze lessen waarin ze de Koran en de strenge gedragsregels uit het hoofd leerden. Geestelijken verzetten zich faliekant tegen het idee van openbaar onderwijs voor meisjes. Faisal betoogde dat beter onderwijs betere moeders zou produceren, maar hij voelde de hete adem van het religieuze etablissement in zijn nek en besliste uiteindelijk dat de inrichting van de meisjesscholen zou gebeuren door de geestelijken. Tot op heden worden meisjes onderricht in slecht onderhouden gebouwen, beschermd tegen mannenblikken. Ze krijgen meer godsdienstles, minder tijd wordt geïnvesteerd in natuurwetenschappen en talen. Sporten is ook ten strengste verboden voor meisjes. Hoewel er meer vrouwen dan mannen studeren aan de universiteiten, hebben ze weinig impact op het maatschappelijk leven. Ze hebben de goedkeuring nodig van een mannelijke voogd om buitenshuis te gaan werken, en alleen op plaatsen zonder mannen. De vrouw hoort in de eerste plaats een goede echtgenote en moeder te zijn, en geen buitenshuiswerkende vrouw, laat staan een ambitieuze carrièrevrouw.

Kleding

Vrouwen worden verplicht om volledig verhuld in het openbaar te verschijnen. Het dragen van een zwarte hoofddoek en een lange zwarte abaya over de kleding wordt gezien als een uitdrukking van zedig gedrag: door het bedekken van het lichaam zouden vrouwen niet provocerend of uitdagend zijn voor mannen en niet het slachtoffer worden van intimidaties en geweld.

saudi arabia womenIn strengere regio's zijn vrouwen zelfs verplicht een niqab te dragen, waarbij alleen de ogen nog zichtbaar zijn. De strenge kledingvoorschriften zorgen voor heel wat commotie in Saoedi-Arabië. In maart 2002 verhinderde de mutawa'ah de toegang van de brandweer tot een middelbare meisjesschool. Leerlingen werden het brandende schoolgebouw ingeduwd omdat ze uit paniek hun hoofddoek waren vergeten met alle gevolgen van dien. Vijfien leerlingen kwamen om het leven en de mutawa ging onterecht vrijuit. In 2014 verscheen een vrouwelijke nieuwsanker 'onzedig' op televisie. Regelmatig worden er ook vrouwen afgeranseld die de strenge kledingregels in de wind slaan. Vreemd, omdat er nergens wordt gespecificeerd wat zedige kleding exact inhoudt.

Stemrecht 

In 2009 veroverden vier vrouwen een zitje in het Koeweitse parlement en werd de eerste vrouwelijke onderminister voor meisjesonderwijs aangesteld tot 2015, Nora al-Faiz. Dit tot ongenoegen van de fundamentalisten die zich hadden verzet tegen het vrouwenkiesrecht en zetels verloren in het parlement. In 2015 mochten vrouwen voor het eerst gaan stemmen en zich verkiesbaar stellen in de lokale gemeenteraden. Een zet in de goede richting zou men denken, maar slechts 130.000 vrouwen hadden zich geregistreerd om te stemmen tegenover 1,35 miljoen mannen. Vrouwen die zich scherp uitlieten over vrouwenrechten, werden van de kieslijsten verwijderd. De gemeentelijke raden hebben ook slechts een beperkte macht en vrouwen en mannen mogen niet met elkaar in dialoog treden, waardoor er geen waarde wordt gehecht aan het stemrecht van vrouwen

In 2000 ondertekende Saoedi-Arabië nog het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen (CEDAW), maar wel met het voorbehoud dat de Saoedische interpretatie van de shari'a doorslaggevend was bij enige twijfel. In de praktijk hebben Saoedische vrouwen dus nog steeds weinig tot geen rechten. Met de toetreding tot de VN-commissie voor Vrouwenrechten wordt er gehoopt dat Saoedi-Arabië eindelijk komaf maakt met het schenden van meisjes- en vrouwenrechten. Rechten die voor de leden van de commissie vanzelfsprekend zijn, maar door Saoedi-Arabië in de eerste plaats nog steeds worden beschouwd als 'westerse rechten' die niet kunnen geïmplementeerd of anders geïnterpreteerd worden in het eigen land.

Stadions

In september 2017 werden vrouwen voor het eerst toegelaten in een stadion om een evenement bij te wonen. Om de vrouwen toch gescheiden te houden van de vrijgezellen, moesten de vrijgezellen mannen via een andere ingang naar binnen. Sinds januari 2018 worden de drie grootste stadions van het land opengesteld voor vrouwen die interesse tonen in het voetbal. Al mogen die enkel naar het voetbal afzakken wanneer ze vergezeld zijn van man en kinderen. Ze krijgen ook een speciale plaats toegewezen. 

Meer online

Gender in de Pers

In de bibliotheek

Zoek in de online catalogus op volgende trefwoorden: Saudiarabie / Islam / Vrouwenrechten

genderandviolence polygamyandlaw vrouwinsaoediarabie

  • Gender and violence in Islamic societies / Salhi, Zahia Smail, 2010, 198p. (RoSa-exemplaarnr. FII g/0872)
  • Polygamy and law in contemporary Saudi-Arabia / Yamani, Maha A.Z., 2008, 275p. (RoSa-exemplaarnr. Ag/0088)
  • Vrouw in Saoedi-Arabië / Jakobsen, Meghan D., 2000, 286p. (RoSa-exemplaarnr. S/0357)