Op 22 januari 1973 velde het Amerikaanse Hooggerechtshof een arrest in de controversiële Roe vs. Wade zaak: het verbod op abortus is in strijd met het grondwettelijk recht op de privacy. 45 jaar later is Amerika en de rest van de wereld nog steeds verdeeld over abortus.

Roe vs. Wade 

downloadIn 1969 geraakte Norma McCorvey zwanger. De toenmalige abortuswetten in Texas, waar zij woonde, lieten abortus enkel toe als het leven van de moeder in gevaar was. Daartegen trok ze ten strijde. Om haar privacy te beschermen, deed ze dat onder het pseudoniem Jane Roe. De meningen in de publieke opinie over deze kwestie liepen, en lopen nog steeds, immers hoog op. Na een juridische strijd, met als openbaar aanklager Henry Wade, kwam de zaak uiteindelijk voor het Amerikaanse Hooggerechtshof. Uitspraken van het Hooggerechtshof gelden voor heel het Amerikaanse grondgebied.

 Foto: Norma McCorvey (Jane Roe) met haar advocaat Gloria Allred 

Op 22 januari 1973 velde Harry Blackmun, opperrechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof, een arrest in deze veelbesproken Roe vs Wade zaak. Volgens dat arrest zijn de meeste Amerikaanse wetten die abortus verbieden in strijd met het grondwettelijk recht op de privacy. Zo vormde de uitspraak een juridische mijlpaal in de strijd voor abortus omdat het impliciet het fundamentele recht op abortus erkende.

Deze uitspraak heeft van het begin af heel wat stof doen opwaaien met elk jaar herdenkingen van pro-choice groeperingen, voorstanders van abortus. Aan de andere kant maken pro-life groepen, tegenstanders van abortus, van deze dag gebruik om te protesteren tegen het recht op abortus.

Opvallend is dat sinds Roe vs Wade, de publieke opinie over abortus relatief stabiel is gebleven. 36% van de Amerikanen vindt dat abortus in de meeste omstandigheden legaal moet zijn. 40% gelooft dat abortus in sommige gevallen, bijvoorbeeld levensbedreigende situaties, moet kunnen. 22% is van mening dat abortus verboden moet worden. Deze percentages zijn de laatste 15 jaar nauwelijks veranderd. Toch lijkt het erop dat de laatste tijd de pro-life lobby groepen veel meer gewicht in de schaal werpen.

De huidige president van Amerika, Donald Trump, heeft de Global Gag Rule, opnieuw ingevoerd. Deze regel verhindert financiële hulp aan ngo's die abortussen uitvoeren, voorbehoedsmiddelen uitdelen of seksuele voorlichting geven. Dat geldt ook voor organisaties die samenwerken met partners die zich focussen op alles rondom veilige abortus. Vooral meisjes en vrouwen, met name in Afrika, worden hierdoor benadeeld. Er zullen veel meer ongewenste zwangerschappen voorkomen en het aantal onveilige abortussen zal toenemen.

Lees muur: Abortus onder vuur in VS

Abortuswetgeving wereldwijd

abortuswereldwijd2018

Ongeveer 25% van de wereldbevolking woont in landen met zeer restrictieve abortuswetgeving, vooral in Latijns-Amerika, Afrika en Azië. In deze landen gelden de strengste abortuswetten. In sommige landen, zoals Chili, krijgen vrouwen nog altijd gevangenisstraf voor een illegale abortus. 

  • Abortus is wettelijk toegelaten zonder bijkomende reden(en) (groen)
  • Abortus is onder alle omstandigheden illegaal of alleen toegestaan om het leven van een vrouw te redden (rood)
  • Abortus is alleen wettelijk toegestaan om het leven van een vrouw te redden of om haar lichamelijke gezondheid te beschermen (oranje)
  • Abortus is alleen wettelijk toegestaan op basis van sociaal-economische redenen: leeftijd vrouw, capaciteit om voor een kind te zorgen,... (geel)
  • Abortuswetgeving is niet geweten (grijs: Westelijk Sahara

Abortus in Europa

Abortus blijft een omstreden onderwerpen in heel wat Europese landen. Volgens de anti-abortusbeweging is abortus de oorzaak van zogenaamde Europese zwakheden: vergrijzing, druk op sociale zekerheid en pensioenschema's en veranderende familiewaarden. 

Daartegenover pleitte de Portugese socialiste Edite Estrela in haar rapport (december 2013) voor het recht op vrije abortus, voorbehoedsmiddelen en seksuele voorlichting in alle lidstaten omdat het een vrouwrecht is. Het Europees Parlement stemde tegen dit rapport met een verschil van slechts acht stemmen. De voorstanders beklemtoonden dat seksuele gezondheidszorg een belangrijk onderdeel is van het EU-beleid. De tegenstanders vonden dat abortus een bevoegdheid is van de lidstaten, waar het Europees Parlement zich niet over hoort uit te spreken. 

Vooral in conservatieve landen wordt de abortuswetgeving verstrengd.

Lees meer: Het abortusdebat escaleert in Europa

Recht op abortus in België

Sinds de wet van 3 april 1990 is abortus in België toegelaten, zij het onder bepaalde voorwaarden. Volgens de wet kan een vrouw die zich omwille van haar zwangerschap in een noodsituatie bevindt binnen 12 weken na de bevruchting, een abortus laten uitvoeren. De wet geeft geen verdere omschrijving van het begrip noodsituatie, maar stelt duidelijk dat de beslissing bij de vrouw ligt. Zij alleen oordeelt over haar noodsituatie.

Een arts kan om gewetensredenen weigeren om een vrouw verder te helpen, maar is verplicht haar dat tijdens het eerste gesprek mee te delen. De arts hoeft de vrouw evenwel niet door te verwijzen. Een vrouw heeft er dus alle belang bij om de arts vooraf te vragen of die bereid is haar te helpen. Als de arts weigert, is het raadzaam zo snel mogelijk contact op te nemen met een andere arts of rechtstreeks met één van de abortuscentra.

Abortus blijft een gevoelig onderwerp. Vrouwenorganisaties zullen altijd blijven benadrukken waarom abortus een vrouwenrecht is. Zo brachten verschillende Belgische vrouwenorganisaties in aanloop van de verkiezingen van 15 mei 2014 memoranda uit en formuleerden onder meer eisen over het recht op abortus naar de verschillende bestuursniveaus. 

Op 3 april 2015 wordt de abortuswet 25 jaar. De Belgische abortuscentra vinden dat de abortuswet aan vernieuwing toe is. Zo vinden ze dat de wettelijke termijn van twaalf weken moet uitgebreid worden.

Op de RoSa website

Het geheugen

Heet hangijzer