Mina Kruseman, Velp (Nl) 25 september 1839 -  Boulogne-sur-Seine (Fr)  2 augustus 1922

Mina Kruseman‘Een meisje, denken? Wel, dat is onvergeeflijk! Leer haar liever gehoorzamen, dat komt haar vrij wat beter te pas! - Volgzaam, toegeeflijk, onderdanig en vooral vrolijk moet zij wezen.  Zacht, goedhartig, opregt en bevallig moet gij haar zien te maken, want daarmede komt zij het verst in de wereld. Laat haar les nemen in het lezen, schrijven en rekenen; dat komt haar in haar huishouding altijd goed te pas. Leer haar naaien, breien, stoppen, mazen, koken, bakken, braden, stoven, wasschen, rekken, stijven, strijken, redderen, boenen, stoffen, poetsen, enz. - wilt gij haar eene gesoigneerde opvoeding geven, laat haar dan van eenen duren meester onderwijs krijgen in het teekenen, piano spelen en zingen, maar pas vooral op dat zij het in deze kunsten niet te ver brengt, want dan, o schande! wordt zij nog artiste genoemd!

Uit: Mijn leven (1877)
Lees verder

Biografie


Wilhelmina Jacoba Paulina Rudolphina Kruseman was de tweede van vier dochters van Hendrik Georg Kruseman, generaal in Nederlands-Indië, en Jennij Cantzlaar. Van haar vierde tot haar vijftiende  woonde Wilhelmina (Mina) in Nederlands-Indië. In 1854 keerde het gezin terug naar Nederland. In 1859 stierf haar moeder. Vader verhuisde met zijn dochters naar Brussel in 1861. Mina was opgelucht dat ze weg kon uit het kille Nederland, waar godsdienst en fatsoen het leven beheersten.

De flamboyante, vrijgevochten jonge vrouw wilde in de eerste plaats zelfstandig en onafhankelijk zijn. Een vrouw heeft het recht op een job die haar in staat stelt haar eigen kost te verdienen. Na de dood van twee zussen besloot ze dat ze zangeres en actrice wou worden. Ze volgde een jaartje les aan het Brusselse conservatorium voor zang en pianospel en daarna aan het conservatorium in Parijs. In 1871 trok ze naar de Verenigde Staten maar haar zangcarrière kwam er niet van de grond. Ondertussen schrijft ze haar eerste roman.

In 1873 publiceerde Kruseman ‘Een huwelijk in Indië’ waarin ze de ondergeschikte positie van de vrouw in huwelijk en echtscheiding aanklaagde. Mina KrusemanIn datzelfde jaar toerde ze door Nederland, met Betsy Perk in haar kielzog, om haar vernieuwende ideeën over liefde, huwelijk en de opvoeding van meisjes te verspreiden. Een huwelijk uit conventie noemde ze onzedelijk en gelijk te stellen aan prostitutie. Een deel van het publiek kon haar voordrachten wel smaken.

In artikels in kranten en tijdschriften fulmineerde Kruseman tegen het anti-artistieke klimaat in haar land, zeer tot genoegen van Multatuli. Die twee werden vrienden in 1873. Van het spreekgestoelte naar het podium was een kleine stap. Ze caste zichzelf in haar eigen toneelstukken en in 1875 trok ze de hoofdrol naar zich toe van Multatuli’s toneelstuk 'Vorstenschool', maar er kwam ruzie van.

De onconventionele Mina Kruseman vond het nodig zichzelf te verdedigen in een autobiografie ‘Mijn leven’ (1877) maar ze maakte veel vijanden door persoonlijke brieven vrij te geven. In dat jaar keerde ze Nederland de rug toe en vertrok opnieuw naar Nederlands-Indië. Daar legde ze zich toe op kunstonderwijs en bracht de meisjes de emancipatiegedachte bij. Haar relatie vanaf 1882 met een twintig jaar jongere fotograaf en schrijver deed stof opwaaien. Ze was 44 en zwanger. Om het schandaal te vermijden vluchtte het paar in 1883 naar Italië. Daar kreeg ze een tweede dochtertje. Haar beide kinderen stierven in de wieg. Het paar leefde de volgende jaren in armoede in een voorstad van Parijs. Ze bleven samen tot zijn dood in 1918.

Tot aan haar overlijden in 1922 is Mina Kruseman blijven schrijven. Ze maakte nog de opkomst van de eerste feministische golf mee. Die feministen beschouwden haar als een van hun pioniers.

Meer:

Damescompartiment online: Mina Kruseman (1839-1922)t

Biografisch Woordenboek van Nederland: Kruseman, Wilhelmina Jacoba Pauline Rudolphine (1839-1922)

Digitaal vrouwenlexicon van Nederland: Kruseman, Wilhelmina Jacoba Pauline Rudolphine (1839-1922)

Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland: KRÜSEMAN, Wilhelmina Jacoba Pauline Rudolphine

InfoNuMina Kruseman; feministe in de 19e en 20e eeuw (1835-1922)

Oeuvre

Als auteur publiceerde Mina Kruseman toneelstukken, romans, artikels, brieven:Affiche boekpromotie Mina Kruseman

  • Een huwelijk in Indië (1873) - lees de roman online op DBNL
  • De moderne Judith: allerhandebundeltje (Dordrecht, 1873)
  • Meester-Kritiek. Geen roman of novelle maar een Satire (Middelburg, 1874)
  • Mijn leven, 3 dln. (1877)
  • Willen en handelen – Fellah Damstone (Dordrecht 1879)
  • Cendrillon en de moord, aan Cendrillon gepleegd, gewroken (Pasoeroean 1880)
  • Hélène Richard of in weelde geboren (Soerabaia, 1880)
  • De Batjan-maatschappij, met hare oprichters, bestuurders, statuten en curieuse handelingen naakt uitgekleed (Soerabaja 1883)
  • Deux lettres à Urbain Gohier dont la première au sujet de son article ,,Les Femmes" dans l'Aurore du 27 mars (Dordrecht, 1899)
  • Parias (Dordrecht, 1900. 2 dln.)

Onuitgegeven manuscripten (IISG):

  • La milliardaire
  • Mopje. Het zieleleven van een hondje.

'Appel à toutes les femmes du monde entier' (1916), een pacifistisch pamflet en laatste hoofdstuk van haar roman 'Mopje', is een oproep aan alle vrouwen om in opstand te komen tegen de mannen die deze vreselijke oorlog veroorzaakt hebben. 'Wij, de vrouwen van de hele wereld, wij willen geen oorlog meer en wij zullen alles doen wat wij kunnen om hem in de toekomst te verhinderen'.

Inge de Wilde, Excentrieke Parijse dames. De correspondentie tussen Mina Kruseman en Céline Renooz (In: Hollands Maandblad, 2000)

Erkenning en prijzen 

Haar tijdgenoten waren niet allen even enthousiast over haar literaire talenten. Het was niet altijd duidelijk of dat niet te wijten was aan het feministische gedachtegoed dat ze zo fel verdedigde. (Dolle) Mina Drucker kwam Mina Kruseman na afloop van een voorleessessie in 1893 feliciteren in naam van de Vrije Vrouwen Vereniging. Ze werd geëerd als pionier van de Nederlandse emancipatiestrijd.

Kritiek kreeg ze van mannen als Alexandre Dumas, Busken Huet e.a.

Busken Huet ‘Mejufvr. Mina Kruseman.’ In: Litterarische fantasien en kritieken. Deel 161884  

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

Branie: het leven van Mina Kruseman: 1839-1922 / Annet Mooij (2013) - RoSa exemplaarnummer T/1257