Cornélie Lydie Huygens (Haarlemmerliefde, 1848 – Amsterdam, 1902)

Cornélie Lydie Huygens - Bron: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland https://socialhistory.org/bwsa/biografie/huygens‘Daar hier geenszins bedoeld wordt enig speciaal opstel of betoog te bestrijden, maar alleen het volle licht te doen vallen op het eigenlijk wezen van de burgerlijk feministische beweging of de damesbeweging te onzent, worde hier kortelings opgesomd enige van de meest kenschetsende “feministische” stellingen, zoals die telkens met eindeloze varianten worden te berde gebracht:

- De vrouwenbeweging (heet het) heeft een eigen roeping, kent geen klassenverschil en is juist het diepst begaan met de vrouwen in de arbeidende klassen!
- Feminisme heeft ten doel de verheffing der vrouw en eist vóór haar al dezelfde rechten die de man bezit. Alle wegen die leiden tot economische onafhankelijkheid moeten voor haar worden opengesteld!
- In de verhouding tussen de man en de vrouw moet een algehele verandering komen. Verbetering der maatschappelijke toestanden zullen daarop wel invloed kunnen oefenen, maar toch niet alles bewerken.
- De sociaaldemocraten die beweren, dat samenwerking in de productie en dientengevolge een hogere vorm van samenleving de vrouw geheel vrij zal maken, slaan de plank mis!
- De drang der vrouw naar emancipatie is geheel iets anders dan het doel dat “sociale drijvers” wensen te bereiken!
- Het is ver van zeker dat, in een zg. socialistische maatschappij iedere man de vrouw als een gelijkgerechtigd wezen zal gaan beschouwen!’

Bron: Fragment uit het essay Socialisme en feminisme (De Nieuwe Tijd, 2e jaargang, 1897)

Biografie

Cornélie Huygens is de dochter van de jonkvrouw Cornélia Adelaïde Elias (1824-1848) en de kalkbrander Gerard Willem Otto Huygens (1822-?). Al vier weken na haar geboorte wordt het meisje moederloos. Haar vader vertrouwt haar toe aan zijn moeder en zijn ongetrouwde zus Jeanne Marie Huygens, een vriendin van de bekende feministe Mina Kruseman. Over de kinderjaren van Cornélie Huygens is weinig bekend, behalve dat zij de protegé van Mina Kruseman wordt en een bijzonder vrije opvoeding krijgt in het bourgeois milieu van Leiden.

Begin jaren achttienzeventig verhuist ze naar Valkenburg. Kort daarna vestigt ze zich bij Mina Kruseman in Brussel om zangles te nemen. Ze geeft dit project behoorlijk snel op door een gebrek aan muzikaal talent en wijdt zich aan het schrijven van feministische krantenartikelen. In 1877 wordt haar eerste roman, Hélène van Bentinck, gepubliceerd. Daarop volgt een hele reeks goed verkopende romans, novellenbundels, essays en vertalingen. Het behoeft geen betoog dat ze gedurende deze gehele periode sterk ondersteund en aangemoedigd wordt door Mina Kruseman.

Naast het feminisme wordt Cornélie Huygens steeds meer aangetrokken door het socialisme. In 1892 gaat haar politieke activiteit in stijgende lijn wanneer ze toetreedt tot een damescomité in Amsterdam. Vier jaar later is ze een van de eerste vrouwelijke leden van de Nederlandse Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP). Ze maakt gebruik van haar positie als secretaresse van de Haagse afdeling van de SDAP om de mannelijke aanhangers van de arbeidersbeweging en de strijdsters van het vrouwenkiesrecht samen te brengen. In 1898 werkt Cornélie Huygens mee aan de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in Den Haag. Ze staat ook bekend voor haar bijdrage aan het organiseren van het Dienstbodencongres en het mede-oprichten van de Haagse Dienstbodenbond Allen voor Elkaar. In 1900 wordt ze als eerste vrouw gekozen in het partijbestuur van de SDAP. Hoewel ze alles doet om dicht bij de het volk te staan, blijft ze voor haar geestverwanten, de arbeiders, ‘de (rode) freule’ door haar gunstige levensomstandigheden.

Op 54-jarige leeftijd trouwt Cornélie Huygens met de Duitse zakenman Ignazius Bahlmann. Het huwelijk draait waarschijnlijk uit op een bittere teleurstelling, want een maand later verdrinkt ze zich in de vijver van het Vondelpark in Amsterdam. Zij laat het volgende briefje achter:

‘Mijn Ignaz zonder eenige haat ben ik uit het leven gegaan,

vaarwel lieveling ik ga naar het Vondelpark.’

(Cornélie Huygens, oktober 1902)

Meer lezen:

Cornélie Huygens (DBNL – Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren)

Cornélie Huygens (Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland)

Cornélie Huygens (Biografisch Portaal van Nederland)

Cornélie Huygens (BWSA – Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland)

Oeuvre

In haar eerste, bijna vergeten romans, waaronder Hélène van Bentinck (1877), Hoogenoord (1892) en Zomer (1895), deelt Cornélie Huygens in zekere zin haar eigen ervaring op de huwelijksmarkt. Ze heeft het over jonge meisjes uit de aristocratie die worden gedwongen om te trouwen om een zo goed mogelijk leven te kunnen leiden – wat de schrijfster vernederend vindt. Literair gezien heeft haar werk geen uitzonderlijk hoge waarde, maar de feministische strekking ervan maakt het uniek. Dat betekent niet dat Cornélie Huygens een tegenstander van het huwelijk is. Integendeel, ze pleit voor het (helaas zelden) huwelijk uit liefde.

Cornélie Huygens is veel meer sociaal en politiek geëngageerd in haar latere literair werk. De beste illustratie hiervan is ongetwijfeld de succesvolle socialistische sleutelroman Barthold Meryan (1897), waarin de zoon van een rijke conservatieve Amsterdamse handelaar socialist wordt. Wat dit politieke boek nog interessanter maakt vanuit een historisch perspectief, is dat bepaalde personages geïdentificeerd kunnen worden met de bekende socialistische politici Pieter Jelles Troelstra (1860-1930), Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) en Frank van der Goes (1859-1939). Deze roman brengt duidelijk een schok teweeg niet alleen binnen de socialistische beweging zelf, maar ook in de jongere generaties uit de burgerij.

Na haar overgang tot het socialisme begint Cornélie Huygens ook socialistische en feministische brochures te schrijven, waardoor haar schrijfstijl directer, spontaner, krachtiger en vuriger wordt. In Een woord aan de Nederlandsche vrouwen (1896) richt ze zich weer op de eerdergenoemde vrouwen uit de aristocratie. Deze keer moedigt ze hen aan om hun lot in eigen handen te nemen: zij moeten zelf studeren en gaan werken, zodat zij in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Volgens Cornélie Huygens zorgt de passiviteit van deze bourgeois vrouwen ervoor dat ze nog altijd wettelijk achtergesteld zijn, terwijl de vrouwen uit het proletariaat juist actief vechten voor hun juridische en politieke emancipatie – en zo meer rechten krijgen. Deze verschillen tussen de vrouwen uit de burgerlijke klasse en de arbeidersklasse legt de schrijfster verder bloot in Socialisme en "Feminisme" (1898, zie fragment). Andere voorbeelden van haar sociaal-feministische publicaties zijn Darwin-Marx (1901) en De liefde in het vrouwenleven voorheen en thans (1899), als reactie op de omstreden brochure van Anna de Savornin Lohman De liefde in de vrouwenkwestie (1897).

Als schrijfster is de betekenis van Cornélie Huygens dus behoorlijk beperkt. Wel moet er toegegeven worden dat haar literair werk een uitstekende documentatiebron vormt wat betreft vrouwen- en arbeiderslevens in de negentiende eeuw. Cornélie Huygens is ook een van de weinige vrouwen van de eerste feministische golf die de arbeiders- en vrouwenbeweging samenbrengt. Bovenal wijst ze erop dat klasse, arbeid en huwelijk sociale constructies zijn die juist daardoor veranderd kunnen worden. Hiertoe moeten de onderdrukten solidair zijn en actie ondernemen om hun maatschappelijke positie te verbeteren.

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

 Vrouwenspiegel: een literair-sociologische studie over de Nederlandse romanschrijfster na 1880, waarin opgenomen: een eenzaam avontuur in de literaire sociologie / Annie Romein-Verschoor, 1977. - RoSa exemplaarnummer GIV2m/0001.Vrouwen rond de eeuwwisseling / red. Aukje Holtrop, 1979 - RoSa exemplaarnummer T/0048.De prijs van liefde: de eerste feministische golf, het huwelijksrecht en de vaderlandse geschiedenis / Marianne Braun, 1992 - RoSa exemplaarnummer Ac/0091.

Vrouwenspiegel: een literair-sociologische studie over de Nederlandse romanschrijfster na 1880, waarin opgenomen: een eenzaam avontuur in de literaire sociologie / Annie Romein-Verschoor. Nijmegen: Sun, 1977. 191 p. ISBN 90-6168-522-2. Recensie in: Lover; nr. 03 (1977). RoSa exemplaarnummer: GIV2m/0001.

Vrouwen rond de eeuwwisseling / red. Aukje Holtrop. Amsterdam: De Arbeiderspers, 1979. 204 p. ISBN 90-295-2055-8. Recensie in: Vrouw en woord; nr. 02 (1980). RoSa exemplaarnummer T/0048.

De prijs van liefde: de eerste feministische golf, het huwelijksrecht en de vaderlandse geschiedenis / Marianne Braun. Amsterdam: Het Spinhuis, 1992. 443 p. Proefschrift Univ. Van Amsterdam. Met bibliogr. Recensie in: Vrij Nederland; jaargang 53, nr. 14 (04 april 1992). RoSa exemplaarnummer Ac/0091. 

Cornélie Huygens: een leven als een roman. In: Rooie vrouw; nr. 03 (februari 1988).