Monika van Paemel - Poesele, 4 mei 1945

Monika van Paemel

Zondagskinderen. Ergste was al achter de rug toen wij werden geboren. Wereld herademde. Zouden uit het puin nieuwe mensen opgroeien. Meisjes dezelfde kansen als jongens. Negers als blanken. Homo's als hetero's.
Vooruitgangsgedachte. Een wassen neus. Zouden ons mannetje staan. Gediplomeerd in de keuken. Bekwaamheid zonder vrouwelijkheid te verliezen. Markt met charme veroveren. Ogenblikje voor jezelf. Hou me vast. Liep te huilen en kon mijn zakdoek niet vinden. Begon als razend te telefoneren.

Uit: De vermaledijde vaders - 1985

Biografie

Monika van Paemel is bij haar geboorte ongewenst. Ze brengt haar jeugd door bij grootouders en pleeggezinnen en op internaat. Op aandringen van haar vader gaat ze tegen haar zin handel studeren. Eigenlijk wil ze in de journalistiek. Van Paemel is achttien als ze in 1963 trouwt. Haar huwelijk loopt spaak, ze voelt zich nergens thuis. Niettemin heeft ze een afkeer van zelfbeklag en vecht ze voor haar plaats als vrouw en auteur in de maatschappij.

Van Paemel debuteert in 1969 met twee gedichten in Het Nieuw Vlaams Tijdschrijft. Heer eerste roman, Amazone met het blauwe voorhoofd (1971), wordt bekroond met een debuutprijs.

Naast haar literair leven is Van Paemel ook bekend om haar feministisch en maatschappelijk engagement

Ze is medeoprichter en een tijdlang voorzitter van de Belgische afdeling van PEN , een internationale schrijversorganisatie die opkomt voor de vrijheid van meningsuiting van schrijvers. Ze is meter geweest van de Belgische vzw Balkanactie. Haar bezoek aan Sarajevo samen met hulpverleners resulteerde in 2000 in Het verschil, een reisverhaal met mijmeringen over de wereldoorlogen.

Monika van Paemel kreeg in 1993 de titel van barones : Monika van Paemel geadeld.

Oeuvre

Lange tijd geldt ze als een artistieke boegbeeld van de feministische beweging. Haar vrouwelijke personages fulmineren tegen de patriarchale orde, de onderdrukkingsmechanismen en het machtsmisbruik van mannen.

Haar stijl is experimenteel en associatief. Haar eerste boeken zijn een mengvorm tussen poëzie en proza, later schrijft ze een veel strakker proza. Haar debuutroman, Amazone met het blauwe voorhoofd, is een lichtvoetig verhaal over de vrijheidsdrang van een rebelse jonge vrouw. Door een modegevoelige woordkeuze doet haar vroege proza gedateerd aan.

In Van Paemels autobiografische roman De vermaledijde vaders (1985) ervaart het hoofdpersonage de nasleep van twee wereldoorlogen in Vlaanderen, de ambiguïteit tussen platteland en stad en allerlei uitingen van macht en machtsmisbruik door mannen. De stijl wisselt van poëtische passages, over verhalende stukken tot reportage en hectisch gejaagde, gedreven en bijtende staccatostijl. Vijf jaar na haar vorige roman De koningin van Sheba (Querido, 2008) publiceerde ze Weduwenspek, "een roman over schaamte, schuldgevoel, woede en rouw, over wat rest als alle liefde is verdwenen" (Querido, 1 oktober 2013).

Monika Van Paemel werkte als redacteur bij "De Gids". Ze publiceerde gedichten, verhalen en essays in  "Nieuw Vlaams Tijdschrift", "Dietsche Warande & Belfort" en "De Nieuwe".

Erkenning en prijzen

In het begin van haar carrière wordt ze bijzonder geapprecieerd, vooral in Nederland. Haar recentere werk krijgt nogal wat kritiek. Voor Celestien; de gebenedijde moeders (2004) komt van Paemel zelfs op de shortlist 2005 voor de Gouden Doerian. De koningin van Sheba (2008) wordt in de pers niet gunstig ontvangen

Prof. Anne Marie Musschoot (UGent) publiceerde in 1998 een bespreking van Rozen op ijs (1997) in Ons Erfdeel.

Literaire prijzen:

  • 1972 Beste literaire debuut (Amazone met het blauwe voorhoofd)
  • 1975 Literaire prijs van Oost-Vlaanderen (manuscript van Marguerite)
  • 1985 Dirk Martensprijs (De vermaledijde vaders)
  • 1985 Prijs van de Vlaamse provincies (De vermaledijde vaders)
  • 1985 Literaire Prijs van de stad Antwerpen (De vermaledijde vaders)
  • 1988 Driejaarlijkse Staatsprijs voor proza (De vermaledijde vaders)

Meer over Monika van Paemel op de site van:

Schrijversgewijs

DBNL

Aanraders in de RoSa bibliotheek 

Het slot ontvlucht: de 'vrouwelijke' Bildungsroman in de Nederlandse literatuur / Aagje Swinnen . -Amsterdam : Amsterdam University Press, 2006. - 271 p.. - (RoSa exemplaarnummer: GIV2a/0522)  

Over De Vermaledijde vaders als voorbeeld van écriture féminine, lees : De subversieve schriftuur van Monika vanPaemel.- Karen Couck. pp. 62-67. - In: Gynaika / eindred. Hilde De Keyser, Hilde Keteleer. -  Sint-Niklaas : Deus ex Machina, 1996.  (RoSa exemplaarnummer GIV2a/0186)

RoSa's interview met Monika Van Paemel in 1997, lees : Tussen taal en werkelijkheid : het geëngageerde schrijverschap van Monika van Paemel. - In: UITGELEZEN

Meer in de RoSa-bibliotheek over Monika van Paemel.

Doorzoek de online catalogus met de trefwoorden: van paemel monika, auteurs, belgie, interview

update 23-9-2013