Marie Popelin

Jonge jaren
Rechtenstudies
Feminisme
Meer lezen

Jonge jaren

Over Marie Popelins afkomst is er niet zo heel veel geweten. Waarschijnlijk behoort ze tot de gegoede burgerij. Een broer is geneesheer en een andere hoger officier in het Belgisch leger in Congo.

Ze studeert voor onderwijzeres, in die tijd het enige middel voor meisjes om een zeker niveau van opleiding te krijgen. Op 18-jarige leeftijd, na het lager normaalonderwijs, wordt Marie Popelin gevraagd door Isabelle Gatti de Gamond om les te komen geven aan haar ‘Cours d’instruction’ in Brussel, het latere het Lycée Gatti de Gamond. Dit is de eerste lagere middelbare school voor meisjes in België. Marie Popelin wordt al snel één van de beste medewerkers. Toch kijkt ze al gauw uit naar ander werk omdat zowel Isabelle Gatti als zijzelf allebei een sterk karakter hebben en Marie niet akkoord gaat met de opgelegde manier van werken.

In 1875 verhuist Popelin van Brussel naar Bergen, waar ze directrice wordt van een middelbare school voor meisjes, opgericht door het liberale werk  ‘Denier des Ecoles’. Met haar zus Louise organiseert ze deze school volgens het model van de Cours d’instruction in Brussel.

In 1881 en 1882 verliest Marie eerst haar jongere zus, onderwijzeres in Mons, en daarna haar broer Emile, één van de eerste officieren die was vertrokken naar Congo. Hierna wordt het verblijf in Mons haar te pijnlijk en ze vraagt haar overplaatsing naar Brussel om dichter bij haar ouders en broer Fernand te zijn. Ze wordt directrice benoemd van de middelbare school in Laken. Jammer genoeg kan ze hier maar één jaar blijven, want de benoeming heeft plaats gevonden zonder toelating van de bevoegde gemeentelijke overheid. Ze wordt ‘ter beschikking gesteld,' maar zal geen nieuwe betrekking vinden als directrice van een middelbare school in het Brusselse.

naar overzicht

Rechtenstudies

Op dat ogenblik besluit Marie van carrière te veranderen. Op 37-jarige leeftijd begint ze rechtenstudies aan de U.L.B. In 1888 behaalt ze met onderscheiding haar diploma van Doctor in de Rechten.

In theorie was er geen enkele wet die vrouwen de toegang tot de balie verbood, maar in werkelijkheid was het onmogelijk voor een vrouw het beroep van advocaat uit oefenen, en dit zowel in België als in andere landen zoals Rusland, Italië, Zwitserland en Denemarken. Eigenlijk kon het alleen in de VS.

Marie probeert alle rechtsmiddelen, waarbij ze geholpen wordt door een joodse advocaat Louis Frank, maar tevergeefs. Geschokt door deze discriminatie zal Marie de rest van haar leven ijveren voor gelijke rechten voor vrouwen, en vooral voor het recht van de vrouw om het beroep van advocaat uit te oefenen.

Terwijl ze toch een tweejarige stage doet bij een Brusselse advocaat, bestudeert ze grondig de emancipatie van de vrouw, en in 1892 wordt ze medestichter van de Ligue belge du droit des femmes, samen met Louis Frank, Isala van Diest, de eerste vrouwelijke dokter in België, advocaatHenri La Fontaine en zijn zus Léonie La Fontaine.

naar overzicht

Feminisme

Stilaan ontstaan er meningsverschillen binnen de vereniging, en Marie die reeds verbitterd is over de onrechtvaardigheid van de justitiële overheid, verdraagt hoe langer hoe minder de grote invloed van mannen op belangrijke beslissingen, o.a. van Louis Frank, Algemeen Secretaris van de Ligue. Uiteindelijk worden mannen uitgesloten en Marie wordt zelf Algemeen Secretaris. Van dan af zet ze zich volledig in voor de strijd voor de gelijke rechten: ze is voorzitter van de debatten van de Cercles d’Etudes, ze maakt het jaarverslag van de algemene vergadering over de activiteiten van de Ligue, ze fungeert als voorzitter van de Dîners féministes, ze heeft contacten met leden van de regering en de Kamers, ze bereidt wetteksten voor en ze vindt nog tijd om zich bezig te houden met het driemaandelijkse tijdschrift uitgegeven door de Ligue.

In 1897 organiseert ze een internationaal feministisch congres ter gelegenheid van de Tentoonstelling in Brussel. Op dit ogenblik valt het op dat ze meer steun krijgt van de buitenlandse vertegenwoordigers dan van de Belgische. Zelf gaat ze ook als afgevaardigde van de Ligue naar congressen in het buitenland: Parijs in 1896 en 1900, Londen in 1899 en Berlijn in 1904.

In 1905 slaagt Marie er eindelijk in de verschillende Belgische feministische strekkingen samen te brengen in één organisatie: de Conseil National des femmes belges.

In 1912 organiseert Marie haar laatste feministisch congres in het Paleis der Academiën gewijd aan drie grote thema’s: de juridische situatie van de vrouw, de economische situatie van de vrouw (een onderwerp waar Marie nog eens spreekt over de onmogelijkheid van de vrouw het beroep van advocaat uit te oefenen) en de politieke situatie van de vrouw waar er gepleit wordt voor het kiesrecht.

Ziek en ook moreel uitgeput door haar vergeefse strijd, sterft Marie Popelin op 5 juni 1913. Rond dezelfde tijd stopt de beweging ook haar activiteiten wegens de oorlog van 1914-1918.

Uiteindelijk komt de beslissing om vrouwen toe te laten tot het beroep van advocaat in België er pas in 1922.  

Meer lezen

Doorzoek de RoSa-catalogus, trefwoorden: Popelin Marie, eerste feministische golf
Enkele mijlpalen in de geschiedenis van de vrouw - RoSa tijdlijn
De eerste feministische golf in België

The first women lawyers: a comparative study of gender, law and the legal professions / Mossman, Mary Jane, 2006 - RoSa ex.nr.: EII m/0088