Isabelle Gatti de Gamond

Afkomst
Intellectuele ontwikkeling
Beter onderwijs voor vrouwen
Maatschappelijk engagement
Meer lezen

Afkomst

Isabelle wordt geboren in Parijs op 28 juli 1839. Haar vader Jean-Baptiste Gatti, geboren in Ravenna in 1800, is kunstschilder en tekenleraar. Haar moeder, Zoé de Gamond, geboren in Brussel in 1806, is letterkundige met vooral belangstelling voor de Italiaanse literatuur, en afkomstig uit een rijke bourgeois familie. In 1833-1834 publiceert Zoé artikelen in verscheidene tijdschriften, ook in het Parijse magazine L'exilé.

Na hun huwelijk in 1835 vertrekken haar ouders naar Parijs. Zoé Gatti de Gamond is een volgelinge van Charles Fourier die een utopische leer heeft ontwikkeld gebaseerd op de gelijkheid van alle mensen. Met een aantal andere volgelingen proberen ze in 1842 deze leer in toepassing te brengen door een leefgemeenschap op te richten in de abdij van Cîteaux, maar in 1843 moeten ze dit project opgeven. Zoé, die zich had toegelegd op onderwijs, verliest veel geld in deze onderneming. Het echtpaar komt terug naar Brussel, waar Zoé in 1847 door het Belgisch bestuur benoemd wordt tot inspectrice en o.a. de opdracht krijgt naar Parijs te gaan om ook daar lagere scholen en asielen te bezoeken. Hierna schrijft ze een handboek over de opleiding van onderwijzers. Zoé is auteur van verscheidene boeken over onderwijs en over de verbetering van de levensomstandigheden van het volk.

naar overzicht

Intellectuele ontwikkeling

Wanneer haar moeder Zoésterft in 1854 is Isabelle nog maar 15 jaar. Op zeventienjarige leeftijd vertrekt Isabelle naar Polen als gouvernante van twee jonge meisjes. Hier vindt ze een omgeving die zeer gunstig zal zijn voor haar verdere ontwikkeling. Haar twee leerlingen zijn cultureel beter onderlegd dan zij, maar dankzij de uitgebreide bibliotheek slaagt ze erin haar onwetendheid te verbergen door tot diep in de nacht te studeren. Gedurende haar vijfjarig verblijf leert ze Latijn en Grieks en verwerft ze een uitgebreide filosofische en wetenschappelijke kennis.

Wanneer Isabelle tweeëntwintig jaar is, keert ze terug naar België en vestigt zich in 1861 in Brussel waar ze haar studies voortzet. Ze interesseert zich voor het onderwijs. In 1862 publiceert ze een magazine : Education de la femme. Op dit ogenblik bestond er nog een grote afkeer van 'les femmes savantes' omdat men van mening was dat ze hun vrouwelijkheid verloren door emancipatie. Dat was blijkbaar geen probleem voor arbeidersvrouwen, wanneer ze in de industrie moesten werken voor een hongerloon in mensonwaardige omstandigheden. In dit magazine schrijft Isabelle uitgebreid over haar ideeën voor gelijkheid van de vrouw en het nut van onderwijs.

naar overzicht

Beter onderwijs voor vrouwen

Isabelle Gatti de GamondHet blijft niet bij schrijven : Isabelle wil ook actief meewerken aan de verbetering van het lot van de vrouwen. Zelf volgt ze nog scheikunde bij Henri Bergé, later professor aan de Université de Bruxelles, die samen met Charles Buls de 'Ligue pour l'Enseignement' sticht.
Dankzij hun hulp wordt op 28 mei 1864 unaniem besloten door de gemeenteraad van Brussel een 'Cours d'Education' voor meisjes op te richten waarvan Isabelle Gatti tot organisator en directrice wordt benoemd. De school opent op 3 oktober 1864 met een uitgebreid lessenpakket voor middelbaar onderwijs voor meisjes, maar zonder godsdienstles: een uitzondering in die tijd! In 1892 opent Isabelle Gatti ook een school voor pre-universitaire opleiding voor meisjes.

Wanneer ze in 1899 het onderwijs verlaat wordt ze door de stad Brussel benoemd tot ere-directrice van de Cours d'éducation en krijgt een gouden medaille.

naar overzicht

Maatschappelijk engagement

Wanneer Isabelle de pensioengerechtigde leeftijd bereikt heeft, blijft ze actief: in 1900 wordt ze directrice van het Orphelinat rationaliste.

Isabelle die steeds zeer begaan geweest was met de sociale omstandigheden van de arbeidsters, richt in Brussel ook een organisatie op voor onderlinge hulp voor vrouwen met verschillende beroepen. Rond 1900 publiceert ze verscheidene artikelen over de emancipatie van de vrouw. Het is vooral als socialiste dat Isabelle de zaak van de vrouw zal verdedigen tijdens congressen en spreekbeurten. Hiervoor reist ze niet alleen door heel België, maar gaat ze ook naar Rome, Parijs en Genève.
Op 28 januari 1900 maakt ze deel uit van het Comité d'organisation du Congrès Féministe Ouvrier. In 1901 is ze secretaris van het Comité National des Femmes Socialistes en 1902 wordt ze lid van het bureau van de Conseil général du Parti Ouvrier Belge.
Voor haar is het socialisme ook niet te scheiden van het vrije gedachtegoed, en ze wordt de eerste Belgische vrouw die lid is van een vrijmetselaarsloge.

In 1901 verhuist Isabelle van de stad Brussel naar een villa in Ukkel. Na de dood van haar vader in 1877 en van haar jongere zuster in 1989, was ze alleen gebleven. In Ukkel heeft ze de hulp van een inwonend echtpaar waarvan de vrouw instaat voor de huishoudelijke aangelegenheden en de man verantwoordelijk is voor de tuin.

Isabelle Gatti overlijdt op 11 oktober 1905 tijdens een chirurgische ingreep. Haar begrafenis wordt een indrukwekkende manifestatie van openbare rouw met belangrijke vertegenwoordigers van de Partie Ouvrière Belge en de rationalistische beweging.

Isabelle Gatti de Gamond heeft heel haar leven geijverd voor gelijke kansen voor vrouwen, waarbij ze veel tegenstand en kritiek heeft moeten verduren, maar haar grootste teleurstelling is waarschijnlijk wel het besluit van de Partie Ouvrière Belge om eerst te ijveren voor het algemeen enkelvoudig stemrecht van de man in 1901. Zoals ze zegt in haar toespraak op het congres van deze partij op 30 maart 1902 : 'De man zal pas vrij zijn als ook de vrouw bevrijd is'. Ter info: Belgische vrouwen zullen voor het eerst kunnen stemmen in 1949, ongeveer 20 jaar na de Turkse vrouwen…

Voor meer info over het stemrecht van vrouwen:

Eerste golf van het feminisme in België

1948 : Stemrecht voor vrouwen

naar overzicht

Meer lezen

Zoek op in de RoSa-catalogus, trefwoord: Gatti de Gamond

  • Isabelle Gatti de Gamond et l'origine de l'enseignement secondaire des jeunes filles en Belgique / B.J. Baudart, 1949 - RoSa ex.nr.: T/0099
  • Isabelle Gatti de Gamond / In: DE MORGEN (28 augustus 1995)
  • Isabelle Gatti de Gamond hors du féminisme bourgeois / Anne Morelli - In: SEXTANT; nr 01 (hiver 1993), p. 57-73
  • Egoïsme en geluk. Sleuteltermen in het leven en het werk van Zoé Gatti de Gamond / In: DINAMIEK; volume 07 nr 01 (1990), p. 22-36