Leven en werk

Renée Van Mechelen in 1986 (Fotoverzameling Magda Michielsens)Renée Van Mechelen werd geboren in Wilrijk op 1 mei 1946, als enig kind van Madeleine Escowier en Flor Van Mechelen. Ze volgde middelbaar onderwijs in Berchem en studeerde psychologie aan de KULeuven. Haar eindwerk "De plaats van de vrouw in Alfred Adlers Individualpsychologie" werkte ze af in 1969. In dat jaar trouwde ze met Jo Schouwenaars. Het koppel had geen kinderen. Renée stierf onverwacht aan een hartstilstand op 17 september 2007. Ze werd slechts 61 jaar.

Onderwijs voor meisjes

Een nieuwe lei voor Eva (1975), Renée Van Mechelen - RoSa exemplaarnummer  DII1a/0003Door haar werk voor een PMS-centrum dat leerlingen begeleidde in hun studiekeuze, werd Renée dagelijks geconfronteerd met ongelijke onderwijskansen voor meisjes. Ze revolteerde tegen rolbevestigende ideeën over de plaats en de rol van de vrouw in de maatschappij. Die ideeën fnuiken meisjes in hun kansen op intellectuele ontwikkeling en op een volwaardige deelname aan het maatschappelijke leven. In navolging van Simone de Beauvoir stelde Van Mechelen dat meisjes gesocialiseerd en geconditioneerd worden voor de traditionele taak van echtgenote en moeder. Dat leidt tot een beperking van hun keuzemogelijkheden en loopbaankansen. Het duwt vrouwen in een tweederangspositie en staat zelfbeschikking en economische onafhankelijkheid in de weg. Renée schreef deze vernieuwende analyse neer in Een nieuwe lei voor Eva (1975).

Meer lezen:

Toespraak van Kitty Roggeman bij het overlijden van Renée Van Mechelen: Wat staat er vandaag op Eva's lei? . - In: Uitgelezen, jg. 14, nr2 , 2008

Feministisch auteur

De vrouwenbeweging is volgens Renée Van Mechelen de motor geweest van een fundamenteel veranderingsproces in de man-vrouwverhoudingen. Werken van Renée Van Mechelen in de RoSa bibliotheekDe nieuwe golf van vrouwelijke rebellie noemde ze al meteen ‘de tweede feministische golf’.  In haar visie was er geen onderscheid : de vrouwenbeweging ìs de tweede feministische golf. Dat stelde ze klaar en duidelijk in haar publicatie uit 1979, Uit eigen beweging : balans van de vrouwenbeweging in Vlaanderen 1970-1978  en in haar boek uit 1996, De meerderheid een minderheid. De vrouwenbeweging in Vlaanderen: feiten, herinneringen en bedenkingen bij de tweede golf

Renée Van Mechelen ontvangt de Marie Popelinprijs uit de handen van Lily Boeykens (1986). Fotoverzameling Magda MichielsensRenée heeft de feministische strijd van de tweede golf niet alleen beschreven en gedocumenteerd, ze nam er ook zelf actief aan deel. Sterker nog, ze gaf mee richting aan het tweedegolf-denken. Van Mechelen was geen objectieve buitenstaander maar onderdeel van het verhaal. Haar publicaties zijn authentieke getuigenissen van een persoonlijk beleefd gebeuren. Ze tonen haar eigen versie van een cruciale periode in de vrouwenbeweging, maar wel een uiterst waardevolle versie, opgetekend door een eersterangs ooggetuige én actief deelnemer aan de tweede feministische golf in Vlaanderen.

In december 1986 ontving Renée van Mechelen de Marie Popelin-prijs uit de handen van Lily Boeykens.  

Meer weten:

Renée van Mechelen. - In: Nationaal Biografisch Woordenboek 

Overtuigd links-radikaal feminist

 De tweede feministische golf van de jaren 1970 heeft het woord feminisme in het collectieve geheugen gereduceerd tot één kortstondige en militante verschijningsvorm. Nochtans bestonden er diverse feminismen met sterk uiteenlopende betekenissen. Er is in België nooit één homogene vrouwenbeweging geweest. 

 Renée Van Mechelen beschouwde de traditionele vrouwenorganisaties niet als medegrondleggers van de tweede feministische golf. Feminisme was in haar optiek de links-radicale variant. Die bestond uit het agressief opeisen van vrouwenrechten en het radicaal willen doorbreken van gevestigde rolpatronen. De christelijk geïnspireerde vrouwenorganisaties konden zich niet vinden in het links-radicale feminisme. Ze stonden bijvoorbeeld niet achter de eis om abortus uit de strafwet te halen. Ook het doorbreken van de traditionele rolpatronen leek hen bedreigend voor hun maatschappijvisie, waarin het gezin het fundament is van de samenleving. Renée Van Mechelen, Marijke Van Hemeldonck, Rita Mulier e.a. reduceerden de feministische beweging tot hun eigen nieuw-linkse variant. Wie niet links-libertair was, vóór basisdemocratie en tégen het patriarchaat, die hoorde er niet bij. 

Vanaf 1970 publiceerde Renée Van Mechelen wat stoute artikelen over vrouwenemancipatie in het maandblad van de Boerinnenbond, maar het mocht niet te dol worden. Toen uitkwam dat ze geëngageerd was in LeF, het Links en Feministisch Collectief, waren haar bijdragen niet meer welkom.

In de tweede helft van de jaren zeventig werd de feministische protestbeweging aangezwengeld door de ontgoocheling over het VN-Vrouwenjaar 1975. Vanaf 1976 kwamen er een aantal nieuwe linkse vrouwengroepen van de grond, zoals Fem-Soc (Feministisch én Socialistisch) en de denktank LEF, het Links Feministisch Collectief opgericht door Chantal De Smet. De stichtende leden van LEF, met onder meer Renée Van Mechelen, hadden het gevoel dat het vuur van de vroege jaren zeventig er een beetje uit was. De Lefcahiers, gepubliceerd van 1977 tot 1981, gaan uit van een marxistisch socialistische ideologie en proberen een wetenschappelijke basis te bieden voor actuele en controversiële onderwerpen uit de vrouwenbeweging. 

De tweede lichting feministen legt de nadruk op het persoonlijke,  ‘Het persoonlijke is politiek’. Zelfbeschikking, ook op seksueel vlak, is belangrijk. Specifieke hulpverlening ontstaat als reactie op huiselijk geweld. De vluchthuizen openen hun deuren vanaf 1978. Verkrachting wordt een belangrijk thema in de feministische beweging. Vrouwencafés en vrouwenboekhandels worden geopend. Feministische publicaties rollen massaal van de persen. Praatgroepen die vanaf 1972 ontstaan zijn, vinden onderdak in vrouwenhuizen die vanaf 1974 her en der worden opgericht. Het eerste vrouwenhuis is het Antwerps Vrouwencentrum, (november 1974). Daar kunnen vrouwen ook terecht voor vriendschap en een gezellige babbel, voor opvang en directe hulp bij problemen, voor ontspanning en ook voor vorming. 

Meer op deze site:

Abortusstrijd 

Vrouwenhuizen

Fem-Socbeweging

Feminisme en feministische stromingen

Partnergeweld

Stichter Rol & Samenleving vzw

Renée Van Mechelen (links op foto) en Chris Zwaenepoel in 1978Om vorming te kunnen geven was informatie nodig. Die informatie zat overal verspreid. Er moest een centraal informatiepunt komen waar alle feministische boeken en tijdschriften, pamfletten en studies bijeen gebracht werden en voor iedereen toegankelijk gemaakt. Renée Van Mechelen nam het heft in handen. Op 26 oktober 1977 stichtte ze de vzw Rol en Samenleving. Onmiddellijk daarna begon ze samen met Chris Zwaenepoel, later directeur, met het collectioneren van documenten die de tweede feministische golf overvloedig produceerde. Exact een jaar later, op 26 oktober 1978, opende RoSa, Rol en Samenleving, het eerste documentatiecentrum "omtrent sekserollen en feminisme" de deuren aan de Bondgenotenstraat 62 in Vorst. Met steun van toenmalig minister van cultuur Rika De Backer kon geleidelijk aan de RoSa-collectie opgebouwd worden. Renée Van Mechelen is jarenlang voorzitter gebleven van de vzw.  

Bij het overlijden van Renée in 2007 bestond de RoSa collectie uit 25.000 boeken, 700 tijdschriftentitels, een feministisch archief, affiches, grijze literatuur: alles ontsloten door een specifieke vrouwenthesaurus en online doorzoekbaar via de RoSa online catalogus

Meer op deze site:

RoSa is jarig! Een boeiende geschiedenis. 

Publicaties van Renée Van Mechelen  

  • Meisje en jongen : gelijke studiekansen| Renée van Mechelen, Chris van Borm (ill.), 1972 - RoSa archieven nummer KVLV/077 
  • Buitenhuisvrouw of thuisvrouw | Renée van Mechelen,  1972 - RoSa exemplaarnummer EI a/0018
  • Hebben jongens en meisjes gelijke studiekansen? | Renée van Mechelen,  1978 - In: DE NIEUWE MAAND, juni 1972, pp. 282-296 - RoSa tijdschriftencollectie.
  • De vrouw in de kou | Renée van Mechelen, Rita Mulier, Tily Stuckens, 1974 - RoSa exemplaarnummer FI a/0001
  • Emancipatie : ook in de school | Herman de Croo (voorwoord), Lily  Boeykens (eindred.,) Ingrid Stasse, Renée van Mechelen,  1975 - RoSa exemplaarnummer DII 3a/0002
  • Een nieuwe lei voor Eva : opvoeding en emancipatie hand in hand | Renée van Mechelen,  1974 - RoSa exemplaarnummer DII 1a/0003
  • Rosa : Geen feministische katechismus (Interview met Renée van Mechelen) | 1978. In: MIMO, 1 maart 1978 - RoSa tijdschriftencollectie
  • Het internationale jaar van de vrouw : een balans  | Renée van Mechelen,  1976 - RoSa themamap Feminisme (Tijdschrift voor Diplomatie, jrg. 2, nr. 6, februari 1976)
  • De plaats van de vrouw in Alfred Adler's individualpsychologie. Een literatuurstudie | Renée van Mechelen,  1969 - RoSa exemplaarnummer FIe/0003
  • Zakboekje voor de vrouw : 1984-1985 | Renée van Mechelen (eindred.), Chris Zwaenepoel  (eindred.), 1984 - RoSa exemplaarnummer FIIa/0275
  • Feminisme in Vlaanderen..... Waar is de tijd? | Renée van Mechelen,  1977 -  In: DE NIEUWE MAAND, juli/augustus 1977, pp. 318-340 - RoSa tijdschriftencollectie.
  • ROSA. Een documentatiecentrum omtrent sekserollen en feminisme | Renée van Mechelen, Chris Zwaenepoel,  1979 - RoSa artikelencollectie
  • Uit eigen beweging : balans van de vrouwenbeweging in Vlaanderen, 1970-1978 | Renée van Mechelen,  1979 - RoSa exemplaarnummer FIIa/0105
  • De meerderheid een minderheid : de vrouwenbeweging in Vlaanderen : feiten, herinneringen en bedenkingen omtrent de tweede golf | Renée van Mechelen,  1996 - RoSa exemplaarnummer FIIa/0622
  • RoSa tien jaar : 1978-1988 | Renée van Mechelen et al., 1988 - RoSa archieven RS/018

Bronnen

 

In de RoSa bibliotheek

 

Renée Van Mechelen als auteur van boeken en artikels

Doorzoek de RoSa online catalogus en gebruik als trefwoorden : van mechelen,  tweede feministische golfemancipatievrouwenbewegingfeminismebelgievlaanderen