Frédérique Petrides 1De kans is niet zo groot dat je al gehoord hebt van Frédérique Petrides (1903-1983). Toch was deze vrouw, muzikant, componist en dirigent, met Belgische roots een belangrijke pionier in de wereld van de klassieke muziek. Hoewel een van de weinige, was ze niet de eerste, noch de enige vrouwelijke dirigent. Wat Petrides speciaal maakt is dat ze streed voor de rechten van vrouwen in de klassieke muziek in het algemeen en voor meer vrouwelijke muzikanten in de door mannen gedomineerde orkesten.

Frédérique Petrides werd in 1903 geboren in Antwerpen als Frédérique Mayer. Ze groeide op in een welgesteld gezin. Haar vader, Joseph Mayer, was een vooraanstaand industrieel van Duitse komaf. Haar moeder, Seraphine Sebrechts Mayer was een bekende pianiste. Ze componeerde ook muziekwerken en gaf les aan het Koninklijk Conservatorium in Brussel.

Frédérique's moeder ontfermde zich over de artistieke opvoeding van haar kinderen. Zij leerde Frédérique muziektheorie en de beginselen van klassieke compositie. Frédérique's muzikale opvoeding werd aangevuld met vioolles van een gereputeerde leraar. Seraphine Sebrechts Mayer was overigens zeer getalenteerd. Ze bereidde zich voor om deel te nemen aan de Belgische Prijs van Rome voor compositie, maar haar ouders, Frédérique's grootouders, waren daar tegen. Later zal Frédérique Petrides aangeven dat het die verspilling van haar moeders talent was waardoor ze zich zo inzette voor meer vrouwenrechten in de muziek.

New York en het Orchestrette Classique

In 1923 emigreerde Frédérique Petrides naar New York. Daar schreef ze zich in voor de opleiding tot dirigent aan de universiteit. Naast haar activiteiten als dirigent gaf ze ook vioolrecitals en onderrichtte ze violisten in spe.

De tijdsgeest was niet bepaald vriendelijk voor vrouwelijke dirigenten. Een tijdgenote en ambtsgenote van Petrides, Antonia Brico, was de eerste vrouw die uitgenodigd werd om te dirigeren aan de prestigieuze Metropolitan Opera in New York. Jammer genoeg bleef het voor haar bij twee uitvoeringen. Een mannelijke bariton had bij de opera-leiding geklaagd dat hij niet door een vrouw gedirigeerd wilde worden en zijn wil geschiedde.

In 1931 huwde Frédérique met de journalist Peter Petrides wiens familienaam ze overnam. Hij stond volledig achter haar ambities als klassiek muzikante en spoorde haar aan om in 1933 het Orchestrette Classique op te richten. Voor haar carrière was dat een broodnodige zet. Frédérique Petrides had ondertussen geleerd dat zelf een orkest samenstellen de enige manier was waarop zij als dirigente een kans maakte. Het Orchestrette Classique had een exclusief vrouwelijke bezetting. De muzikanten waren opgeleid aan prestigieuze scholen zoals de bekende Julliard School. Het Orchestrette was niet alleen voor Petrides als dirigent een uitgelezen kans maar ook voor haar vrouwelijke muzikanten. Petrides: “One must remember that at that time only a very few women played bassoon, oboe, horn, clarinet and trumpet. Parents did not want their daughters playing these instruments because they were not considered ladylike.Petrides with Orchestrette ClassiqueJaarlijks werden onder leiding van Petrides een vijftal concerten verzorgd in de Carnegie Chamber Music Hall in New York. De concerten kregen over het algemeen een goed onthaal. Meestal waren de concerten op maandagavond omdat het Filharmonisch Orkest dan geen voorstellingen had. Daardoor hadden de critici en journalisten tijd om de prestaties van het Orchestrette te beoordelen. Voor de uitgevoerde muziek verkoos Petrides ofwel minder bekende werken van gevestigde componisten, ofwel probeerde ze jonge Amerikaanse componisten te lanceren. Eén van die componisten, Paul Creston, was haar zo dankbaar dat hij haar een stuk in première gaf, hoewel gerenommeerde orkesten stonden te springen om het zelf in première te spelen.

Het Orchestrette bleef bestaan tot 1942. De Tweede Wereldoorlog vormde de directe aanleiding voor de opheffing van het Orchestrette. Veel mannelijke muzikanten van de grote symfonische orkesten werden toen opgeroepen voor het leger. Als gevolg daarvan kregen veel vrouwelijke muzikanten van het Orchestrette posities aangeboden in die grote prestigieuze orkesten. Petrides wilde hun carriere niet blokkeren en liet hen gaan. Het betekende echter het einde van het Orchestrette.

Vrouwenrechten en muziek

Petrides was niet alleen belangrijk als pionier en rolmodel. Ze trok zich de ondergeschikte positie van vrouwen in de klassieke muziekwereld erg aan en ijverde actief voor gelijke rechten van vrouwen via allerlei kanalen, zoals een nieuwsbrief die ze in 1935 lanceerde, 'Women in music'.

"I began the newsletter because I wanted to show that women in previous times had been orchestral musicians...I wanted to encourage women to keep on working and to tell them that they would move ahead."

De nieuwsbrief had een oplage van meer dan 2500 exemplaren en werd gratis verstuurd naar uitgevers van kranten en tijdschriften, naar bibliotheken, muziekacademies en allerhande instellingen. Women in music werd tot in de grootste kranten, zoals de New York Times, geciteerd als voornaamste informatiebron over vrouwen en muziek. In de nieuwsbrief verzamelde Petrides weinig gekende historische feiten en eigentijdse ontwikkelingen over vrouwelijke dirigenten, componisten, muzikanten en door vrouwen geleide orkesten. De oudste weetjes gingen terug tot het antieke Egypte! Naast deze weetjes was er in de nieuwsbrief ook veel aandacht voor de ongelijke positie van vrouwen, en de soms regelrecht vijandige houding die hen te beurt viel in de klassieke muziek. Zo berichtte de nieuwsbrief in 1938 over hoe mannelijke muzikanten een violiste fysiek bedreigden, in die mate dat ze net op tijd gered kon worden door de politie.

Women in Music

In 1940, vijf jaar na de lancering en 37 edities verder, stopte Petrides met het uitgeven van Women in Music. Geldgebrek was de reden. In 1991 werden al deze nieuwsbrieven gebundeld en gedrukt in het boek Evening the Score: Women in Music and the Legacy of Frédérique Petrides.

Na het Orchestrette

Petrides bleef ook na het opheffen van het Orchestrette Classique in de muziekwereld. Tot het einde van haar loopbaan in 1977 dirigeerde ze verschillende orkesten in New York en organiseerde ze concertavonden. Ditmaal waren het wel allemaal gemengde orkesten. Omdat vrouwen eindelijk een plaats hadden verworven in de grote orkesten, was er geen nood meer aan exclusief vrouwelijke orkesten. Haar focus bleef steeds gericht op het begeleiden van jonge talentvolle muzikanten en op het ontdekken van nieuwe componisten. Critici omschrijven haar als "een primaire kracht in New York's culturele wereld sinds het midden van de jaren dertig". In 1979 kreeg ze de "Merit Award" van de National Federation of Musicians. Niet alleen voor de kwaliteit van haar werk maar ook voor het pionierswerk dat ze verrichtte voor vrouwelijke muzikanten en dirigenten.

In 1983 overleed Frédérique Petrides in New York, de stad waar ze 60 jaar heeft gewerkt en geleefd.

Meer lezen?

Women making music. The Western Art Tradition, 1150 - 1950 / Jane Bowers, & Judith, Tick, 1986 - RoSa-ex.nr.: GIV 2m/0021

 


 Bron afbeeldingen: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fr%C3%A9d%C3%A9rique_Petrides