mayaangelouMargueritte Johnson, beter gekend onder de naam Maya Angelou (Saint Louis - Verenigde Staten, 4 april 1928 - 28 mei 2014) was een gerenommeerd Amerikaans auteur en dichter. 

Ze schreef onder meer zeven autobiografische romans. Angelou staat vooral bekend om haar exploratie van moeilijke (vaak controversiële) onderwerpen zoals verkrachting, racisme, identiteit, analfabetisme en onafhankelijkheid. Haar debuut, I know why the caged bird sings (1970) betekende de start van een volledig nieuwe manier van schrijven binnen het Amerikaanse autobiografische genre. Ze schreef op poëtische wijze hoe ze als jong meisje werd gediscrimineerd, vernederd en verkracht, maar ook hoe ze later de moed vond om met dergelijke traumatische ervaringen om te gaan. Het boek werd zowel geprezen als verguisd, maar ernaast kijken, kan je niet.

Een greep uit haar belangrijkste literaire werken:

  • mayaangelouboekI know why the caged bird sings (1970) - autobiografische roman
  • Just give me a cool drink of water 'fore I diiie (1971) - poëziebundel
  • All God's children need travelling shoes (1986) - autobiografische roman (in de RoSa bibliotheek: S/0598)
  • Life doesn't frighten me (1993) - kinderboek
  • Phenomenal women (1994) - poëziebundel
  • The complete collected poems (1994) - poëziebundel
  • A song flung up to heaven (2002) - autobiografische roman
  • Letter to my daughter (2008) - bundel van essays (In de RoSa bibliotheek: M/0390)
  • Mom & me & mom (2013) - autobiografische roman

Het drukbezette leven van Margueritte Johnson valt niet zo gemakkelijk in een paar zinnen samen te vatten, maar een aantal gebeurtenissen zijn van groot belang voor haar literaire keuzes en carrière.

bron foto: University of Delaware

 Van Margueritte Johnson tot Maya Angelou

Johnson groeide op in de jaren '30 en '40 van de 20ste eeuw als dochter van een voedingsspecialist bij de Amerikaanse Marine en een verpleegster. Ze had een broer die haar de bijnaam "Maya" gaf. Het huwelijk van Johnson's ouders hield echter niet stand. Op jonge leeftijd gaat ze bij haar grootouders wonen in Arkansas. Eens teruggekeerd bij haar moeder, blijkt die een nieuwe vriend te hebben. Deze misbruikt en verkracht Johnson meermaals. Als deze feiten aan het licht komen, vliegt de vriend slechts één dag de cel in. Al snel na zijn vrijlating wordt hij vermoord. Wie het gedaan heeft, blijft tot op vandaag een mysterie (al zijn er speculaties dat het om wraak vanuit Johnson's familie zou gaan). Johnson voelt zich echter de schuldige voor deze moord en weigert vijf volle jaren te spreken. In deze periode ontdekt ze haar liefde voor boeken. Veel van de auteurs die ze toen leerde kennen, hadden grote invloed op haar latere werk, zoals o.a. Edgar Allen Poe & Charles Dickens, maar ook vrouwelijke (Afro-Amerikaanse) auteurs zoals Frances Harper, Anne Spencer & Jessie Fauset.

Op 17-jarige leeftijd stopt Johnson met school nadat ze een alleenstaande moeder is geworden. Om in het onderhoud van haar gezin te voorzien, neemt ze elk baantje aan dat zich aanbiedt: prostituee, zangeres in nachtclubs, danseres, ... Ze vormt zelfs nog even een dansduo met Alvin Ailey, een bekende Afro-Amerikaanse choreograaf en activist. Het is tijdens deze danscarrière dat ze haar naam wijzigt in Maya Angelou. Later, in 1959, leert ze novelschrijver James O. Killens kennen. Het is op zijn aanraden dat ze zich verder op haar literaire talent focust. Ze voegt zich bij de Harlem Writers Guild, waar ze zich al snel laat omringen door andere Afro-Amerikaanse schrijvers.

Een sociaal bewogen vrouw

mayaangelou3In 1960 wordt ook het sociaal activisme in Angelou aangewakkerd nadat ze ene Dr. Martin Luther King Jr. hoort spreken. Hierop organiseert ze, samen met Killens, het Cabaret for Freedom ten voordele van Martin Luther King Jr. zijn Southern Christian Leadership Conference (SCLC). Later vervult ze een hoge functie binnen diezelfde SCLC. Ze neemt het voortouw in de fundraisingscampagnes voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Ook bij anti-apartheidsdemonstraties laat ze haar aanwezigheid meermaals gelden. Haar Afrikaanse roots en de complexe gebeurtenissen die het continent in zijn greep houden gedurende de jaren '60-'70 nemen steeds meer van Angelou's aandacht in beslag. Ze leeft in die periode een tijdje in Egypte (aan de zijde van Zuid-Afrikaans vrijheidsstrijder Vusumzi Make) alsook in Ghana (het land van haar roots), waar ze aan universiteiten en als journaliste aan de slag gaat. Het was in Ghana dat ze Malcolm X leerde kennen. Ook hem zou ze bijstaan in zijn strijd voor de rechten van het Afro-Amerikaanse volk. Al deze ervaringen brengt ze complexloos tot leven in haar autobiografische romans.

bron foto: BK Nation

Doorbraak & engagement

In 1968 slaat het noodlot toe; op haar 40ste verjaardag wordt haar goede vriend Martin Luther King Jr. vermoord. Vanuit haar verdriet schrijft Angelou de tiendelige documentaire "Blacks, Blues, Black!" over de link tussen Afro-Amerikaanse geschiedenis, Afrikanisme en blues muziek. Al snel zou de publicatie van haar eerste boek volgen. Caged Bird werd meteen een hit.

mayaangeloufilmEn daar bleef het niet bij: in 1972 werd Maya Angelou de eerste Afro-Amerikaanse vrouw die het script voor een langsspeelfilm mocht schrijven, voor de film "Georgia, Georgia". Ze verzorgde ook de bijhorende soundtrack. Ze ging aan de slag als componiste en liedjesschrijfster van onder meer Roberta Flack, schreef kinderboeken, kortverhalen, TV-scripts & poëzie. Ze startte een succesvolle acteercarrière en verzorgde colleges aan verschillende universiteiten. Ook zou ze een mentor en goede vriendin worden van TV-anker Oprah Winfrey. In alles wat ze doet, tracht ze (Afro-Amerikaanse) vrouwen te ondersteunen in hun eigen niche van 'de kunst'.

In 1993 kreeg ze als eerste vrouwelijk poëet de eer om een gedicht ("On the pulse of morning") te reciteren tijdens de inauguratie van een Amerikaanse president (Bill Clinton). Voor deze performance ontving ze een Grammy Award. Het gedicht gaat over vrede, raciale & religieuze gelijkheid en sociale gelijkheid ongeacht inkomen, huidskleur, geslacht of seksuele voorkeur. In 1995 bracht ze haar gedicht "A brave and startling truth" ten gehore naar aanleiding van de 40ste verjaardag van de Verenigde Naties.

Tijdens de verkiezingscampagne voor de verkiezingen van 2008 schaarde ze zich openlijk achter de kandidatuur van Hillary Clinton. Pas toen deze campagne ten einde kwam, bracht ze haar steun uit voor huidig president Barack Obama. Zowel racisme als seksisme moeten volgens Angelou worden uitgeroeid. Deze verkiezingsstrijd was in haar ogen dan ook een stap in de goede richting.

Erkenning

mayaangelou4Angelou kreeg lange tijd nagenoeg geen specifieke hoog aangeschreven bekroning voor haar literaire oeuvre. Gelukkig werd (het werk van) deze uitzonderlijke vrouw wel op andere manieren veelvuldig in de bloemetjes gezet en mocht ze ook al heel wat belangrijke nominaties op haar naam schrijven. Zo ontving ze in 1972 een nominatie voor de Pulitzer Prize voor haar poëziebundel Just give me a cool drink of water 'fore i diiie, kwam ze in 1973 in aanmerking voor een Tony Award voor haar rol in het Broadwaystuk Look Away, sleepte ze drie Grammy's in de wacht voor Best Spoken Word Album ('93, '95 en 2002) en werd ze in 1998 toegevoegd aan de National Women's Hall of Fame voor haar bijdrage "tot de vrijheid en progressie van vrouwen". Ze ontving in 2000 de National Medal of Arts en in 2008 de Lincoln Medal. In 2011 overhandigde huidig Amerikaans president Barack Obama haar zelfs de Presidential Medal of Freedom; de hoogste civiele eer die een inwoner van de Verenigde Staten kan ontvangen.

~

Pretty women wonder where my secret lies.
I’m not cute or built to suit a fashion model’s size   
But when I start to tell them,
They think I’m telling lies.
I say,
It’s in the reach of my arms,
The span of my hips,   
The stride of my step,   
The curl of my lips.   

I’m a woman
Phenomenally.

Phenomenal woman,   
That’s me.

 
~

Luister hier naar Angelou die haar gedicht Phenomenal Woman reciteert.

bron foto: Los Angeles Times

Langverwachte literaire erkenning

Angelou heeft er lang op moeten wachten, maar in november 2013 was het dan toch eindelijk zover: haar impressionante oeuvre van autobiografische romans, kinderboeken en poëzie werd kort voor haar 86ste verjaardag bekroond met een prestigieuze literatuurprijs, de Literarian Award for Outstanding Service to the American Literacy Community van de Amerikaanse National Book Foundation.

Angelou overleed niet lang daarna, op 28 mei 2014, op 86-jarige leeftijd. Ze verkeerde al een tijdje in slechtere gezondheid en had reeds een aantal afspraken afgezegd. Desondanks lag er op het tijdstip van haar overlijden nog een nieuwe autobiografie klaar om geschreven te worden. Het had een boek moeten worden over de ervaringen die ze opdeed in het samenwerken met verschillende wereldleiders. 

Begin 2015 bracht de Amerikaanse nationale postdienst, de US postal service, een eerbetoon aan Maya Angelou door haar een postzegel toe te kennen. Op de postzegel is een afbeelding van Angelou te zien met bijgevoegd een quote die Angelou ook verwerkte in de autobiografie die haar groot maakte, I know why the caged bird sings. De quote is oorsponkelijk van de hand van Joan Walsh Anglund.

 "A bird doesn’t sing because it has an answer, it sings because it has a song" 

maya stamp

 bron foto: Knack Online

Bronnen

In de RoSa-collectie

De RoSa-bibliotheek herbergt een aantal publicaties van en over Maya Angelou. Enkele suggesties:  

mayalettermayaangelouboek1mayaangelouboek3mayaangelouboek2

 Online

Meer leesmateriaal uit de RoSa-bibliotheek:

Opzoeken in de RoSa-catalogus doe je best via volgende trefwoorden: ANGELOU MAYA of zoek op onder "Angelou, Maya" bij auteur.