Anna "Nan" Shepherd (1893-1981) was een Schots romanschrijver en dichter, bekend voor onder meer The Living Mountain (1977). In april 2016 werd Shepherds beeltenis door de Royal Bank of Scotland gekozen voor de nieuwe briefjes van 5£. Shepherd is de eerste niet-koninklijke vrouw wie deze eer te beurt valt.

 Nan Shepherds literaire werk

grampian quartetShepherd is een belangrijke naam binnen de vroege Schotse modernistische literatuur. Auteur was echter niet haar hoofdberoep. Schrijven deed ze naast haar werk als lector aan de universiteit van Aberdeen, waar ze doceerde van 1919 tot 1956.

Nan Shepherd publiceerde haar eerste roman (The Quarry Wood) in 1928. De roman schetst een beeld van de beperkte en vaak tragische levens van vrouwen in toenmalig Schotland. The Quarry Wood vertelt het verhaal van een jonge vrouw die strijdt voor een universitaire opleiding in een tijd waarin dat niet evident was. Shepherds tweede roman (The Weatherhouse) werd gepubliceerd in 1930. Het boek focust op de interacties tussen mensen in een kleine Schotse gemeenschap, met aandacht voor het berglandschap rondom. Haar derde en meteen ook laatste roman (A Pass in the Grampians) werd gepubliceerd in 1933 en is qua thema te vergelijken met The Weatherhouse.

Shepherds drie romans handelen alle over de botsing tussen de traditionele verwachtingen en de aantrekkingskracht van de moderniteit. Ook het landschap en het weer spelen een belangrijke rol in haar romans.

Naast romans schreef Shepherd ook poëzie. Ze was een fervent 'hill-walker' (iemand die wandelingen doet in de hooglanden, heide en bergen) en haar poëzie schreeuwt haar liefde uit voor het berglandschap van Grampian, de regio waar ze vaak ging wandelen. Grampian was van 1975 tot 1996 een lokale overheidsregio, die nu onderverdeeld is in de unitaire raadsgebieden Aberdeenshire, City of Aberdeen en Moray. 

Shepherd schreef reeds poëzie in haar studententijd. Ze schreef meerdere gedichten voor het studentenmagazine van de Universiteit van Aberdeen, de Alma Mater, waarvan ze een tijd uitgever was. Poëzie schreef ze verder vooral voor zichzelf. Pas in 1934, na het uitbrengen van haar drie romans, publiceerde ze ook een bloemlezing van haar poëzie, met als titel In the Cairngorms. Ook hier staan opnieuw het intellect en de natuur centraal. Het Cairngorms National Park (een natuurpark in de Schotse hooglanden, tussen Inverness, Aberdeen en Perth) nam een heel prominente plek in in Shepherds literaire werk.

In 2014 werd In the Cairngorms heruitgegeven, met een inleiding door de bekende Britse auteur Robert Macfarlane. Macfarlane wordt gezien als één van de invloedrijkste erfgenamen van de traditie van het schrijven over landschap, plaats, reizen en natuur. Een traditie waarin Shepherd een voorloper was. De term 'nature writing' kwam onder meer door haar werk tot leven.

“Summer on the high plateau can be as sweet as honey; it can also be a roaring scourge. To those who love the place, both are good, since both are part of its essential nature.”

Nan Shepherd in The Living Mountain

Ondertussen zijn honderden boeken geschreven over bergen en natuur, het merendeel hiervan door mannelijke auteurs. Nan Shepherd is tot op heden één van de weinige vrouwen die naam wist te maken binnen de literaire stroming van 'nature writing'. Belangrijk is ook dat haar literatuur focust op de bergen an sich, als natuurfenomeen en landschappelijk kenmerk. Haar verhalen gaan niet zozeer over 'het behalen van de top'.

"...merely to be with the mountain as one visits a friend, with no intention but to be with him."

Nan Shepherd in The Living Mountain

Tijdens haar literaire carrière schreef Shepherd één kort non-fictie boek, The Living Mountain, waarin ze haar ervaringen weergeeft tijdens het wandelen in de Cairngorm Mountains. Het zou later net dat werk worden waarmee ze bekendheid verwierf. Hoewel ze het boek reeds in de jaren 1940 afwerkte, werd het pas in 1977 gepubliceerd. Nadat ze het had geschreven, stuurde Shepherd een manuscript van het boek op naar haar goede vriend Neil M. Gunn, auteur van The Silver Darlings en een van de groten in de Schotse literaire renaissance uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Hij vond het boek geweldig, maar raadde Shepherd aan er foto's en een kaart aan toe te voegen, omdat het anders waarschijnlijk niet gepubliceerd zou raken. Daardoor wachtte Shepherd lang om het manuscript naar anderen te sturen. Uiteindelijk besliste ze in 1977 het boek toch door te sturen naar de Aberdeen University Press die het publiceerde met kaart, maar zonder foto's. In het voorwoord stelde Shepherd dat dertig jaar slechts een korte tijd is in het leven van een berg, maar dat er veel veranderd was in de regio waarover het boek gaat, de opkomst van het toerisme bijvoorbeeld.

Nan Shepherd's drie romans werden eind jaren '90 van de 20ste eeuw samen met The Living Mountain heruitgegeven door Canongate onder de titel The Grampian Quartet.

Wie was Nan Shepherd?

Nan Shepherd werd als Anna Shepherd geboren op 11 februari 1893 in Peterculter (ook wel gekend als Culter, een voorstad van Aberdeen in Schotland). Haar ouders waren John en Jane Smith Shepherd. Haar familie verhuisde naar Cults (een andere voorstad van Aberdeen) kort nadat Anna geboren was. Ze namen hun intrek in het huis waar Nan Shepherd het grootste deel van haar leven zou blijven wonen.

Shepherds eerste schoolervaring deed ze op aan de lokale basisschool in Cults. Het middelbaar onderwijs volgde ze aan Aberdeen High School for Girls, waarna ze aan de universiteit van Aberdeen studeerde. Ze behaalde er haar masterdiploma in 1915. Daarna volgde ze een opleiding aan het Aberdeen Training Centre for Teachers (dat later het Aberdeen College for Education zou heten). In 1919 ging ze er als lector aan de slag. Shepherd nam afscheid van het onderwijs in 1956. Na haar pensioen werd ze uitgever van de Aberdeen University Review tot 1963. De universiteit van Aberdeen bekroonde Shepherd met een eredoctoraat in 1964 voor haar harde werk en haar trouw aan de universiteit.

Gedenkplaat met citaat van Nan Shepherd op Makars' Court, EdinburghNaast lector en auteur was Nan Shepherd een fervent wandelaar en klimmer. Ze leefde in de 'gouden eeuw van de bergsport' en maakte deel uit van een groepje vrouwen die ervoor zorgden dat ze deze sport kon beoefenen. Haar liefde voor de bergen hielp ook haar literaire carrière. Ze schreef er adembenemende stukken over.

Nan Shepherd was goed bevriend met veel andere Schotse schrijvers, zoals Neil M. Gunn, Marion Emily Angus (dichteres die voornamelijk in het Schots dichtte en een voorloper was van de Schotse renaisance in de poëzie) en Jessie Kesson (geboren als Jessie Grant McDonald, roman- en toneelschrijver en radioproducer, bekend van The White Bird Passes en Another Place).


Nan Shepherd  Makars' CourtScottish Women Poets

Vanaf haar tachtigste was Nan Shepherd vaak ziek. Ze nam haar intrek in een rusthuis voor vrouwen (Annesley House) in Torphins, een dorp in Aberdeenshire. Ze stierf in 1981 in een ziekenhuis in Aberdeen. Nan Shepherd werd 88.

Erkenning

NanShpeherd 5poundsNan Shepherds literaire bijdrage krijgt erkenning in Makars' Court, een plein vlak naast The Writer's Museum in Edinburgh. Het plein is geplaveid met gedenkplaten waarop literaire citaten staan van Schotse schrijvers. Selecties voor de Makars' Court worden gedaan door The Writers' Museum, The Saltire Society en The Scottish Poetry Library.

BBC maakte een documentaire over Shepherds werk, The Living Mountain: A Cairngorms Journey,  die gepresenteerd wordt door de Britse auteur van reisverhalen, Robert Macfarlane. Nan Shepherd had een grote invloed op zijn werk. 

In april 2016 werd Nan Shepherd verkozen door de Royal Bank of Scotland om als eerste vrouw na de koningin op de nieuwe Schotse bankbriefjes van 5£ te staan. Nan Shepherd is zo samen met wiskundige, astronome en aardrijkskundige Mary Somerville de eerste niet koninklijke vrouw die op een Schots bankbiljet geëerd wordt. 

Het portret van Nan Shepherd is gebaseerd op een foto van haar als student in Aberdeen. Het biljet bevat ook twee citaten van de auteur. Eén uit haar eerste roman, The Quarry Wood, namelijk de quote die ook op haar herdenking op Makar's Court te vinden is: “It’s a grand thing to get leave to live”. De andere quote komt uit haar boek The Living Mountain. 

“But the struggle between frost and the force in running water is not quickly over. The battle fluctuates, and at the point of fluctuation between the motion in water and the immobility of frost, strange and beautiful forms are evolved.”

Bronnen/Meer lezen

  • The history of British women's writing, 1920-1945 / Maroula Joannou, Maroula, 2013 - RoSa ex.nr.: GIV2m/0172
  • Contemporary Scottish women writers / Aileen Christianson, 2000 - RoSa ex.nr.: GIV2g/0043
  • Verwachte publicatie: Into the Mountain: A Life of Nan Shepherd / Charlotte Peacock, 2017