Rosalind Elsie Franklin (25 juli 1920 – 16 april 1958) was een Britse chemica die voornamelijk bekend is geworden vanwege haar bijdragen aan de ontdekking van de structuur van DNA.

Rosalind Elsie Franklin

RosalindRosalind Elsie Franklin zag het levenslicht op 25 juli 1920 te London als dochter van bankier Ellis Franklin en diens echtgenote Muriel Frances Waley.

Toen ze twaalf werd, ging Franklin naar St. Paul’s Girls School, een van de weinige meisjesscholen in de buurt waar ook natuurkunde en scheikunde op het curriculum terug te vinden waren. Dit zou een enorme impact hebben op de jonge Britse. Ze besloot al snel voor zichzelf dat ze verder wou gaan binnen de wetenschappen. Toen ze slaagde voor het toelatingssexamen van de prestigieuze University of Cambridge, leek ze vertrokken.

Dat was echter buiten haar vader gerekend. Hij weigerde haar universitaire opleiding te betalen; vrouwen hoorden nu eenmaal niet thuis in het hoger onderwijs, dixit vader Franklin. Gelukkig kreeg ze wel steun van haar moeder en stelde een tante voor om haar opleidingsgeld te betalen. Uiteindelijk ging haar vader overstag.

 

Wetenschappelijke carrière

In 1941 studeerde ze op 21-jarige leeftijd af als natuurwetenschapper met een specialisatie in de fysische chemie. Ze kreeg meteen een job aangeboden op de universiteit, maar moest die door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kortstondig onderbreken. Het werk dat ze tijdens WOII leverde voor de British Coal Utilisation Research Association (ze deed onderzoek naar de aard van steenkool met als doel een zo efficiënt mogelijke toepassing ervan) vormde enkele jaren later de basis voor haar doctoraat.

dnaNadien zou ze ook drie jaar in Parijs doorbrengen en onderzoek doen voor het Laboratoire Central des Services Chimiques de l'Etat. Hier komt ze vervolgens in contact met de röntgendiffractietechnieken die later zouden bijdragen tot de ontdekking van de structuur van DNA.

Rosalind Franklin & DNA-structuur

Na haar terugkeer in Londen, waar ze aan de slag ging aan het King's College, focuste ze zich steeds meer op het gebied van de moleculaire röntgendiffractie. Het waren foto's uit dit onderzoek die haar collega Maurice Wilkins - zonder medeweten van Franklin - aan James Watson, moleculair bioloog en de concurrent uit Cambridge, liet zien. Watson kreeg door middel van deze foto's het idee dat de structuur van DNA eruit moest zien als een dubbele helix. Deze ontdekking resulteerde vervolgens in een artikel in het blad Nature. In datzelfde nummer van Nature verscheen ook het werk van Franklin ter ondersteuning van de conclusies van Watson.

Zou Franklin zelf tot deze ontdekking gekomen zijn? Een duidelijk antwoord op deze vraag zal er waarschijnlijk nooit komen en vormt dan ook tot op heden voer voor discussie. Feit blijft wel dat zonder haar kwalitatief hoge röntgendiffractiefoto's van DNA het langer geduurd zou hebben alvorens de structuur ervan gevonden zou zijn.

De wrijving tussen Franklin & haar collega Wilkins bleef niet zonder gevolgen. Franklin wou weg op het King's College. Een wens die werd vervuld, op één voorwaarde: ze mocht zich niet langer met DNA-onderzoek bezig houden.

DNA, en wat erna?

dna helixRosalind Franklin hield voet bij stuk en vertrok. Ze startte een eigen onderzoeksgroep aan het Birckbeck College, waar ze zich zou gaan toeleggen op het onderzoeken van virussen. In 1956 werd ze ziek. De diagnose was niet mild: er werd eierstokkanker bij haar vastgesteld. Nog geen twee jaar later overleed ze op 16 april 1958 aan de gevolgen van de ziekte. Franklin werd slechts 37.

In 1962 ging de Nobelprijs voor de Fysiologie en Geneeskunde naar het trio Watson, Wilkins en natuurwetenschapper Francis Crick. Mogelijks zou ook Rosalind Franklin in die eer hebben gedeeld indien ze nog had geleefd. De prijs wordt tot op heden echter niet postuum uitgereikt, en wordt ook niet uitgereikt aan meer dan drie personen...

Vrouw binnen de wetenschappen

Niet enkel de vader van Rosalind Franklin maakte het haar moeilijk om carrière te maken binnen het vakgebied van de wetenschappen. Ook tijdens haar carrière moest ze steeds opnieuw tegen seksisme en onderwaardering opboksen. Ook jaloezie en onbegrip speelden een niet te minimaliseren rol; de wrijving met haar collega Wilkins leidde niet voor niets tot het doorspelen van informatie en het einde van haar carrière binnen het DNA-onderzoek. Toch bleef ze tot aan haar dood erg actief binnen de natuurwetenschappen en bewees ze zo dat ze haar 'mannetje' zeker wel kon staan.

In 2003 bracht The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge een nieuwe award tot leven ter nagedachtenis van de prestaties van Rosalind Franklin, namelijk The Royal Society Rosalind Franklin Award (ook wel kortweg Rosalind Franklin Award genoemd). Deze prijs wordt jaarlijks toegekend aan iemand waarvan de prestaties binnen de STEM-velden als uitmuntend of buitengewoon worden ervaren. De award wordt gesubsidieerd door the Department for Innovation, Universities and Skills (DIUS) als onderdeel van hun inspanning om de deelname en prestaties van vrouwen binnen STEM-beroepen te promoten. Naast een medaille, ontvangt de winnares van deze prijs ook een beurs van £30.000 en wordt haar een lezing toegewezen binnen de Royal Society zelf.

In de Rosa-Bibliotheek

De RoSa-bibliotheek herbergt heel wat boeken en artikels over Rosalind Franklin. RoSa stelde alvast een kleine selectie samen:

women in science 2010Rosalindbook1Rosalindbook2Rosalindbook3Rosalindbook4

  • Headstrong: 52 Women Who Changed Science and the World / Rachel Swaby, 2015 - RoSa ex.nr.: EII m/0138
  • Markante vrouwen in de geneeskunst / Michel Deruyttere, 2014 - RoSa ex.nr.: W2/0130
  • Women Pioneers of Medical Reasearch. Biographies of 25 Outstanding Scientists / King-Thom Chung, 2010 - RoSa ex.nr.: W2/0128
  • Women in science / European Commission, 2010 - RoSa ex.nr.: W2/0107
  • Rosalind Franklin : the dark lady of DNA / Brenda Maddox, 2003 - RoSa ex.nr.: T/0716
  • Super women in science / Kelly Di Domenico, 2002 - RoSa ex.nr.: T/0758
  • Nobel prize women in science: their lives, struggles and momentous discoveries / Sharon Bertsch McGrayne, 1998 - RoSa ex.nr.: T/0717
  • Cambridge women : twelve portraits / Edward Shils & Carmen Blacker, 1996 - RoSa ex.nr.: T/0484 

Of zoek op onder de trefwoorden: FRANKLIN ROSALIND, WETENSCHAPPELIJKE BEROEPEN en/of WETENSCHAPPEN.