Tu Youyou (1930-) is een Chinese chemicus die vandaag aan het hoofd staat van de Academie voor Traditionele Chinese Medische Wetenschappen in China. In 2015 won ze de Nobelprijs voor Geneeskunde voor haar ontdekking van artemisinine, een belangrijk medicijn in de behandeling van malaria.

Wie is Tu Youyou?

YouyouTu Youyou werd geboren in Ningbo, Zhejiang in China op 30 december 1930. Youyou is haar voornaam, Tu haar achternaam. Vanaf haar 21ste studeerde ze farmacie aan de medische universiteit van Peking (1951-1955). Later zou ze daar ook een opleiding in de traditionele Chinese geneeskunde aan toevoegen. Na haar afstuderen ging ze werken voor de Academie voor Traditionele Chinese Medische Wetenschappen in Peking, die toen nog de Academie van Traditionele Chinese Geneeskunde heette. In 1980 werd ze er benoemd tot onderzoeksprofessor en bij aanvang van de 21ste eeuw werd Tu Youyou er ook adviseur voor doctoraatsstudenten. Momenteel staat ze aan het hoofd van diezelfde Academie. Ze houdt zich er voornamelijk bezig met de traditionele kruidengeneeskunde.

Tu Youyou voerde tot op heden enkel onderzoek uit in China. Ze genoot er verder ook haar volledige opleiding. Vandaar dat ze vaak minder gekend is in 'het Westen'.

Bron foto: https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/tu-facts.html

Traditionele Chinese geneeskunde

Tu Youyou's initiële onderzoeksfocus als chemicus lag op Lobelia chinensis, een traditionele Chinese geneeskunde die erop gericht is de ziekte schistosomiasis te genezen. Schistosomiasis, ook wel bilharzia genoemd, is een infectie met parasitaire wormen. Deze wormen infecteren op hun beurt de urinewegen of ingewanden. Het klinkt misschien als een zeer exotische zeldzame ziekte, maar schistosomiasis was een vaak voorkomende kwaal in het Zuiden van China gedurende de eerste helft van de 20ste eeuw. 

Tu Youyou's carrière viel gedeeltelijk samen met de Chinese Culturele Revolutie (1966-1976). Gedurende deze periode werden wetenschappers en het werk dat ze deden voornamelijk gedenigreerd, in lijn met de ideeën van Mao. 'Gelukkig' voor Tu Youyou waren er in diezelfde periode de Vietnamoorlog (1955-1975) en de erbarmelijke omstandigheden op het Zuid-Chinese platteland.

Project 523

In 1967 vroeg Ho Chi Minh, de toenmalige leider van Noord-Vietnam, aan bondgenoot Zhou Enlai, de toenmalige Chinese premier, om hulp bij het ontwikkelen van een behandeling van malaria. Een groot deel van de Noord-Vietnamese soldaten hadden namelijk last van de ziekte. Aangezien malaria ook een groot probleem vormde in de Zuidelijke provincies van China kon premier Zhou Enlai leider Mao Zedong - ondanks zijn terughoudendheid ten aanzien van de wetenschappen - overtuigen om een project op te zetten om op zoek te gaan naar een behandeling voor malaria. Het project kreeg de naam Project 523 naar de dag waarop het project van start ging: 23 mei 1967.

Project 523 was géén kleinschalig onderzoekje. Meer dan 500 Chinese geleerden werden aangesteld om op zoek te gaan naar een nieuw malariageneesmiddel. Er werd ingezet op twee onderzoekspijlers: de ene groep wetenschappers ging aan de slag met moderne geneeskunde, de andere trachtte via traditionele Chinese geneeswijzen tot een geneesmiddel te komen. Het was over die laatste groep dat Tu Youyou de leiding kreeg. 

De ontdekking van artemisinine

Al veel eerder dan het bewuste Project 523 waren noties gemaakt van het feit dat de plant zomeralsem (Latijnse naam: Artemisia annua) gebruikt kon worden om malariakoorts te onderdrukken. Men spreekt hierbij zelfs van 'jaren voor Christus'. De groep onder Tu Youyou ging met deze plant aan de slag en ontdekte niet enkel de stof die ze nodig hadden uit de plant, ze ontdekte ook dat de manier waarop het werkzame bestanddeel van de zomeralsem om malaria tegen te gaan uit de plant zelf wordt gehaald erg belangrijk was om het als medicijn te kunnen gebruiken. Het werkzame bestanddeel kreeg de naam artemisinine. Zowel bij dieren als mensen - Tu Youyou bood zichzelf aan als eerste menselijk proefkonijn - bleek artemisinine zeer effectief te zijn tegen malariaparasieten. 

Het onderzoek binnen Project 523 leidde vervolgens ook tot de ontdekking van de gesynthetiseerde stof dihydroartemisinine

Resultaten

Sinds de ontdekking wordt artemisinine - in combinatie met antimalaria medicijnen om resistentie te voorkomen - overal ter wereld gebruikt waar malaria voorkomt. Sinds het gebruik van deze combinatietherapie (artemisinine + antimalariamedicijnen) vanaf de jaren '70 van de 20ste eeuw is het aantal mensen dat wereldwijd aan malaria overlijdt met zeker 20% afgenomen bij volwassenen en met 30% bij kinderen. 

Nobelprijs voor Geneeskunde

Doordat Project 523 in eerste instantie als een miltair geheim project van Mao werd beschouwd, drongen de bevindingen in het kader van het project niet meteen door naar Europa en Noord-Amerika. Pas in 1977 zou Tu Youyou toestemming krijgen om over haar ontdekking te publiceren. Ze moest dit vervolgens anoniem doen, 'om de eenheid van de communistische staat te benadrukken'.

In 1981 gaf Tu Youyou toelichting bij de bevindingen van Project 523 op een bijeenkomst van de Wereldgezonheidsorganisatie (WHO) in Peking. Het onderzoek zou echter pas in 2000 door diezelfde WHO erkend worden. Het duurde tot 2006 voor aan het licht kwam dat het Tu Youyou was die de stof artemisinine had ontdekt.  

In 2011 mocht Tu Youyou voor deze ontdekking onder meer de Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award in ontvangst nemen en volgde in 2015 de Nobelprijs voor Geneeskunde. Ze werd de eerste Chinese vrouw die een Nobelprijs in ontvangst mocht nemen en de eerste Chinees die de Nobelprijs voor Geneeskunde toegekend kreeg. 

Youyou2

Bron foto: https://www.youtube.com/watch?v=vFBwnJM5eX8

Bronnen/Meer lezen

  • From Artemisia annua L. to Artemisinins: The Discovery and Development of Artemisinins and Antimalarial Agents / Tu Youyou, 2017
  • Tu Youyou and the Discovery of Artemisinin. 2015 Nobel Laureate in Physiology or Medicine / Yi Rao (e.a.), 2016