arbeidsparticipatie
armoede
onderwijs

Een duurzame economische groei betekent het efficiënt benutten van het aanwezige menselijk potentieel met goed onderbouwde arbeidsrechten. Dit kan enkel waargemaakt worden in een samenleving waar iedereen kan genieten van onderwijs, gezondheidszorg en andere sociale rechten.

 

Arbeidsparticipatie

Stand van Zaken 

Het productief potentieel van vrouwen is overal ter wereld nog onvoldoende benut. Wereldwijd werken, volgens cijfers van de Verenigde Naties (2013), 59 tot 90% van de mannen (in 2009 ging het om 60-80%). Voor de vrouwen gaat het om cijfers tussen 13 en 65%. Enkel een aantal Afrikaanse & Aziatische landen komen boven een representatie van 65% uit. De grote onderlinge verschillen tussen landen wat betreft vrouwelijke arbeidsparticipatie staan in schril contrast met de meer evenwichtige verdeling van het aandeel mannen. In 2009 spraken we trouwens nog over minimaal 20% werkende vrouwen. Over de regio's heen blijft er dus een genderkloof bestaan. Een kloof die in een aantal landen zelfs groter is geworden.

Evolutie

Arbeidsparticpatie per sekse van mensen van beroepsactieve leeftijd, 1997-2007:


Recente cijfers

De vrouwelijke arbeidsparticipatie is overal ter wereld lager dan die van mannen. Het verschil bedroeg in 2013 gemiddeld 7% in rijkere landen en liep op tot bijna 64% in het Midden-Oosten en Noord-Afrika (in 2007 was er sprake van een kloof van minimum 15% en maximum 'slechts' 50%). Vooruitgang is dus niet overal een feit. En hoewel vrouwen al een aantal jaar aan een inhaalbeweging bezig zijn, zijn we er nog niet. 

Globaal gezien spreekt men, volgens cijfers van de Verenigde Naties, van een gemiddelde gendergap in arbeidsparticipatie van 24,8% voor 2012. Cijfers van The Statistics Portal en UN Women bevestigen dit.  

employment UN women

 

bronnen: Progress of the worlds women 2008/2009, UNIFEM, 2009, p. 119.Statistics and indicators on women and men, UN, 2011The Gender Dimension of the Millennium Development Goals Report 2013, UN Women, 2013, UN Women MDG Momentum - 2013 en The Statistics Portal - 2014.

Duurzame toekomst

Voor rijkere landen zou het stijgen van de arbeidsparticipatie van vrouwen oplossingen kunnen bieden voor de problemen veroorzaakt door de vergrijzing en voor het dalend geboortecijfer. Voor de landen in ontwikkeling zou dit een boost in de economische groei kunnen betekenen en tevens het geboortecijfer doen dalen. Studies wijzen namelijk uit dat een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen zou leiden tot een gevoelig stijging van het BNP. In rijkere landen zou dit het geboortecijfer doen stijgen, in landen in ontwikkeling zou het geboortecijfer dalen.

Noodzakelijke voorwaarden om de arbeidsparticipatie van vrouwen te verhogen zijn:

  • goeie voorzieningen om de combinatie arbeid-zorg beter te laten verlopen.
  • vooral in landen in ontwikkeling moet er werk gemaakt worden van onderwijs en opleiding voor meisjes.
  • juridische en sociale rechten voor vrouwen.
  • zoeken naar mogelijkheden om de zogenaamde reproductieve of onbetaalde (thuis)arbeid te verrekenen in het BNP

Meer lezen

Armoede 

70% van de armen wereldwijd zijn vrouwen. Arbeidsparticipatie van vrouwen verhogen is essentieel voor armoedebestrijding wereldwijd. Het uitschakelen van armoede en een duurzame economische groei gaan met andere woorden hand in hand.

Oorzaken

Ongelijke arbeidsverdeling

Er is niet alleen een genderkloof bij de arbeidsparticipatie zelf, maar ook in verdeling van de arbeid blijft overal ter wereld de genderkloof groot in het nadeel van vrouwen:

  • Het gros van deeltijdse arbeid wordt door vrouwen ingevuld. In rijkere landen is dat 3 op 4 van de deeltijdse jobs.
  • In landen in ontwikkeling is het aantal vrouwen in onzekere tewerkstelling erg hoog: ze stellen zichzelf te werk of werken onbezoldigd mee met de partner of familielid. (zie tabel)
  • Vrouwen nemen het merendeel van onbetaalde huishoudelijke- en zorgarbeid op zich. Wanneer staten in crisis niet langer kunnen instaan voor sociale voorzieningen als gezondheidszorg en essentiële nutsvoorzieningen zoals water en energie, heeft dit een onmiddellijke impact op de arbeidsparticipatie van vrouwen.
  • Ongeschoolde vrouwen in landen in ontwikkeling worden massaal ingezet in tijdelijke, makkelijk vervangbare jobs. Voor grote industrieën zijn het goedkope arbeidskrachten. Ze zijn minder georganiseerd in vakbonden wat hun onderhandelingspositie ondermijnt. Hun lonen worden beschouwd als 'aanvullend' op het hoofdinkomen van het gezin en kunnen laag gehouden worden. Bovendien worden de arbeidsmogelijkheden van vrouwen beperkt door traditionele ideeën over taakverdeling. Vandaar dat deze vrouwen vooral terechtkomen in slecht betalende sectoren als zorg, landbouw en kledingindustrie. 
  • Heel wat systemen van sociale bescherming zijn gekoppeld aan participatie aan de productieve of betaalde arbeid binnen het kader van een markteconomie. Wat dan met samenlevingen waar de markteconomie maar een klein deel van de totale economische productie uitmaakt? Wat met de grote groepen vrouwen die het gros van hun arbeid buiten de formele economie gevestigd zien (cf. onbetaald (thuis)werk)?

vulnerableOnzekere tewerkstelling

Vrouwen lopen nog steeds een veel groter risico dan mannen om terecht te komen in onzekere tewerkstelling. Vooral in Sub-Sahara Afrika, Oceanië en Zuid-Oost Azië blijven vrouwen het hier moeilijk hebben (zie tabel 2 hiernaast).

Voor een overzicht van de evolutie 1997-2007, zie tabel 1 hieronder.

kwetsbare-arbeid


bronnen: Progress of the worlds women 2008/2009, UNIFEM, 2009 - p. 118 (tabel 1) en The Millennium Development Goals report 2012, UN, 2013 - p. 12 (tabel 2)


Ongelijke rechten

  • vrouwen hebben minder toegang tot land en middelen om het land te bewerken (kennis, materialen, geld, opleiding)
  • In heel wat landen worden vrouwen nog steeds benadeeld bij erfenisrechten, eigendomsrechten en familierecht (echtscheidingen) 

Meer weten over de (gebrekkige) toegang van vrouwen tot land of andere productieve middelen? : "Realizing women's rights to land and other  productive resources" (UN Women, 2013 -pdf).

Duurzame toekomst

Het duurzaam uitschakelen van armoede kan enkel door:

  • investeren in onderwijs en opleiding voor meisjes en vrouwen
  • aandacht voor verbeteren van transport en infrastructuur die de dagtaken van vrouwen minder tijdrovend maken (water halen, energie , transport naar scholen, markten,...)
  • wegwerken van juridische ongelijkheden: erfenisrechten, eigendomsrechten (gronden en productiemiddelen), familierecht,...
  • opkomen voor arbeidsrechten van vrouwen (vakbonden, minimumlonen, voorzieningen arbeid-zorg,...)
  • economische stimulansen voor vrouwen, vb. microkredieten. 

Door het beleid af te stemmen op vrouwen kan armoede effectiever aangepakt worden dan bij een "genderneutraal" armoedebeleid. Het investeren in vrouwen en meisjes (onderwijs, gezondheidszorg, toegang tot middelen en jobs) heeft een onmiddellijk vermenigvuldigingseffect op de productiviteit, efficiëntie en duurzame groei van landen in ontwikkeling. 

Microkrediet

microkredietEen microkrediet is een kleine lening voor mensen met een laag inkomen, met een normale interestvoet en een haalbaar afbetalingssysteem. 83% van de begunstigden van microkredieten zijn vrouwen uit de laagste inkomensklassen in landen in ontwikkeling.
Het opzetten van een kleine onderneming is vaak een aanlokkelijke optie voor vrouwen omdat de combinatie arbeid-zorg zelf kan worden ingevuld. In landen waar vrouwen minder legale rechten hebben, is het verkrijgen van een lening vaak niet evident. Bij gebrek aan eigendomsrechten en/of erfenisrechten kunnen ze geen borg stellen voor een lening. Microkredieten zijn daarom één van de meest effectieve manieren om vrouwen economisch te empoweren. Doorgaans blijken het goede investeringen te zijn. 

Bij wijze van voorbeeld een schema van wat microkredieten kunnen teweegbrengen.
bron afbeelding: ASAP  

Meer lezen

Onderwijs

Goed onderwijs is een van de basisvoorwaarden voor duurzame ontwikkeling. De onderwijsgraad van vrouwen verhogen heeft een duurzaam effect op de economische participatie van vrouwen én op het welbevinden van gezinnen en kinderen.

Vooral in landen in ontwikkeling is het reduceren van analfabetisme en het verhogen van de scholingsgraad van meisjes essentieel voor het bestrijden van armoede en het versnellen van een duurzame economische groei.

Stand van Zaken

literacyTwee derde van de volwassen analfabeten zijn vrouwen. 57% van de niet schoolgaande kinderen zijn meisjes. De laatste jaren werden er (onder meer onder invloed van de milleniumdoelstellingen) serieuze inspanningen geleverd om de scholingsgraad van meisjes te verhogen. Vandaag gaat 9 op 10 meisjes wereldwijd naar de lagere school. Een goede zaak, maar dit is slechts een eerste stap. Nog veel te weinig meisjes in landen in ontwikkeling krijgen secundaire of hogere scholing. Slechts 23% van de meisjes in Sub-Saraha Afrika gaat naar een middelbare school. 

De hinderpalen voor meisjes zijn gekend. Een culturele voorkeur voor jongens maakt dat zij als eerste de kans krijgen om te studeren. Wanneer onderwijs en gezondheidszorg geen basisrecht zijn, vallen meisjes in lagere inkomensklassen als eerste uit de boot. Als de last van de zorgtaken te groot wordt, moeten meisjes bijspringen. Ze worden uit de scholen gehouden om thuis te helpen: water halen, zorg voor ouderen en zieken, ...

bron: UNDP - 2012

Duurzame toekomst 

Beter onderwijs voor meisjes is nochtans de sleutel tot een duurzame toekomst. Investeren in onderwijs voor meisjes in landen in ontwikkeling leidt tot:

  • lagere geboortecijfers
  • minder kindersterfte: de kans op kindersterfte daalt met 8% voor elk jaar dat hun moeders school liepen
  • empowerment: meer kennis van rechten en meer kracht om die te verwerven
  • meer kansen op de arbeidsmarkt, hogere lonen en doorbreken van generatiearmoede
  • duurzame economische groei: studies wijzen uit dat het werken aan de genderkloof in onderwijs zou resulteren in een economische groei tot 2.2%

Meer lezen

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

practisingcoeur2013livestock2013verschuur2012genderclassequality

 

girlseducationgenderschoolingeducationgenderandsocialpolicy