RoSa alert!
  Europese Unie 
  Raad van Europa  
  Aanraders uit de RoSa bibliotheek   

RoSa alert!

Op de websites van de Europese Unie en van de Raad van Europa verschijnt regelmatig nieuwe informatie die van belang is voor vrouwen, maar het is soms niet zo eenvoudig om die terug te vinden. Daarom maakt RoSa voor u een selectie van de nieuwe berichten, rapporten, dossiers die u zeker gezien moet hebben. RoSa zoekt op, u leest en weet na één muisklik.

Europese Unie

Wettelijk kader

De Europese Unie is een belangrijk instituut als het gaat om de bevordering van gendergelijkheid. Gelijke behandeling van man en vrouw is van bij de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap vastgelegd als een grondrecht.  In 1957 is het principe van gelijk loon voor werk van gelijke waarde verankerd in artikel 119 (later 141) van het Verdrag van Rome. Maar dat was slechts een eerste stapje. Het zou nog decennia werk vragen om te komen waar we nu staan. 

Recente ontwikkelingen op het vlak van gelijke rechten voor vrouwen en mannen qua justitie en burgerschap leest u hier. Een overzicht van de stand van zaken tot 2009 vind je in Europa : Gelijke kansen voor vrouwen en mannen. Niettemin worden vrouwen vandaag nog altijd gediscrimineerd: bekijk de Lijst van 100 ongelijkheden (EIGE, 2011) .  De Europese wetgeving inzake gendergelijkheid: EU Gender Equality Law Update 2013. - pdf.

Een vergelijkende studie van de wetgeving in de EU-lidstaten: A comparative analysis of gender equality law in Europe 2015

Institutioneel kader

In de voorbije halve eeuw bouwde de Europese Unie aan een institutioneel kader uit voor het bevorderen van gendergelijkheidt. Relevante EU-Instituten en organen :

EIGE  Europees Instituut voor Gendergelijkheid

Wat? Een onafhankelijk EU-agentschap, gesitueerd in Vilnius, Litouwen. Het EIGE opende zijn deuren op 16 december 2009.
Nut? Het doet beleidsondersteunend onderzoek voor de EU-instellingen en lidstaten.  Het verzamelt, analyseert en verspreidt informatie en statistieken rond gelijkheid tussen vrouwen en mannen. Daarnaast is er ook een documentatiecentrum en een publiek toegankelijke bibliotheek.

Je vindt alle EIGE-publicaties op hun site

EIGE’s Resource and Documentation Centre (RDC) geeft online toegang tot 500.000 EU-documenten en databanken over gendergelijkheid in de 28 EU-landen. Je vindt er ook genderstatistieken per thema.

 Aanrader: Make equality in law a reality in fact : Compilation of recommendations of the Committee of Ministers in the field of equality between women and men  

FEMM Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid 
Wat? Een commissie van het Europees Parlement
Nut? Inhoudelijke voorbereiding van parlementaire debatten. Drukt stempel op EU-beleid 
Publicaties? FEMM-publicaties vind je online

DG's

Wat? Afdelingen van de Europese Commissie
Nut?  Van de 29 Directoraten-Generaal (DG) die deel uitmaken van de Europese Commissie is DG Justitie het belangrijkste voor gendergelijkheid. De Tsjechische Vera Jourova is EU-commissaris voor gendergelijkheid, justitie en consumentenzaken. 

Relevante teksten 

De voorbije jaren heeft de Europese Unie een aantal belangrijke teksten voor vrouwenrechten gepubliceerd, zoals het Vrouwenhandvest uit 2010. 
De volledige benaming: " Een grotere inzet voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. Een Vrouwenhandvest. Verklaring van de Europese Commissie ter gelegenheid van de Internationale Vrouwendag 2010 ter gelegenheid van de 15e verjaardag van de verklaring en het actieprogramma van de VN-wereldvrouwenconferentie in Beijing en van de 30ste verjaardag van het VN-verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen. - pdf. (Mededeling van de Commissie (COM(2010)78 definitief, Brussel, 5.3.2010)
Het Vrouwenhandvest is een politieke verklaring waarbij de Europese Commissie zich ertoe verbindt voor de komende vijf jaar een genderdimensie op te nemen in al haar beleidslijnen. Het vrouwenverdrag bakent vijf actieterreinen af waarop de Commissie maatregelen zal treffen voor meer gelijkheid m/v:

  • Arbeidsmarkt en economische onafhankelijkheid
  • Loonverschillen
  • Besluitvorming
  • Waardigheid, integriteit, stopzetten van genderspecifiek geweld
  • Gendergelijkheid buiten de EU via buitenlandse betrekkingen.

Meer: Verzamelde documenten over gendergelijkheid sinds 2005  

Relevante verdragen

Het verdrag van Rome (1957) bepaalde in artikel 119 (later artikel 141 ) dat vrouwelijke en mannelijke werknemers recht hebben op gelijk loon voor werk van gelijke waarde 

vlagje Het Verdrag van Amsterdam (1997), van kracht in 1999, stelde in artikel 2 dat gelijkheid tussen vrouwen en mannen bevorderen een basisopdracht is van de Europese Unie. Het begrip gender mainstreaming wordt ingevoerd. Ongelijkheid en discriminatie m/v moet geweerd worden uit alle wetteksten, activiteiten en beleidsdaden van de Europese Gemeenschap. 
vlagje Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (2000), met als relevante artikels 21, 23 en 33,§2.


Artikel 21
1. Iedere discriminatie, met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst,
genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren
tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid, is
verboden

Artikel 23
De gelijkheid van vrouwen en mannen moet worden gewaarborgd op alle gebieden, met inbegrip van
werkgelegenheid, beroep en beloning.
Het beginsel van gelijkheid belet niet dat maatregelen worden gehandhaafd of genomen waarbij
specifieke voordelen worden ingesteld ten gunste van het ondervertegenwoordigde geslacht

Artikel 33 § 2
Teneinde beroeps- en gezinsleven te kunnen combineren, heeft eenieder recht op bescherming
tegen ontslag om een reden die verband houdt met moederschap, alsmede recht op betaald moeder
schapsverlof en recht op ouderschapsverlof na de geboorte of de adoptie van een kind
 

  vlagjeHet Verdrag van Lissabon (2007) maakt het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie juridisch bindend.

Link op de EU-site naar alle verdragen

Wetgeving

De Richtlijnen die de gelijkheid van vrouwen en mannen wettelijk vastleggen zijn:

  • 1975 Richtlijn 75/117/EEG van 10 februari 1975 :
    Gelijke beloning voor mannelijke en vrouwelijke werknemers
  • 1976 Richtlijn 76/207/EEG van 9 februari 1976 :
    Gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, beroepsopleiding, promotiekansen en arbeidsvoorwaarden
  • 1978 Richtlijn 79/7/EEG van 19 december 1978 :
    Gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid
  • 1986 Richtlijn 86/378/EEG van 24 juli  1986 :
    Gelijke behandeling van mannen en vrouwen in de beroepsregelingen van de sociale zekerheid
  • 1986 Richtlijn 86/613/EEG van 11 december 1986 :
    Gelijke behandeling van zelfstandigen, ook in de landbouwsector, en bescherming op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap en na de bevalling
  • 1992 Richtlijn 92/85/EEG van 19 oktober 1992 :
    Verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van vrouwen tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens het geven van borstvoeding
  • 1996 Richtlijn 96/34/EG van 3 juni 1996 :
    Raamovereenkomst tussen UNICE, CEEP en EVV inzake ouderschapsverlof
  • 1997 Richtlijn 97/80/EG van 15 december 1997 :
    Bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht
  • 1998 Richtlijn 97/81/EG van 15 december 1997 :
    Raamovereenkomst over deeltijdarbeid
  • 2000 Richtlijn 2000/78/EG van 27 november 2000 :
    Gelijke behandeling in arbeid en beroep
  • 2002 Richtlijn 2002/73/EG van 23 september 2002 :
    Wijziging van de richtlijn uit 1976 over de toegang tot het arbeidsproces, beroepsopleiding, promotiekansen en arbeidsvoorwaarden
  • 2004 Richtlijn 2004/113/EG van 13 december 2004 :
    Toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten
  • 2006 Richtlijn 2006/54/EG van 26 juli 2006 :
    Toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep (herschikking)
  • 2010 Richtlijn 2010/18/EU van 8 maart 2010 :
    tot uitvoering van de door BUSINESSEUROPE, UEAPME, het CEEP en het EVV gesloten herziene raamovereenkomst en tot intrekking van Richtlijn 96/34/EG
  • 2010 Richtlijn 2010/41/EU van 7 juli 2010 :
    Toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen en tot intrekking van Richtlijn 86/613/EEG van de Raad

Bron: 50 years of EU gender equality law (2007) 

Vrouwelijke vertegenwoordiging

Aantal vrouwelijke Europarlementsleden verkozen in België, per verkiezingsjaar :


Verkiezingsjaar 1979 1984 1989 1994 1999 2004 2009 2014
Totaal aantal verkozen Europarlementsleden 24 24 24 25 25 24 22 21 
Waarvan aantal vrouwen 2 5 6 8 8 8 8
Percentage vrouwelijke EP's 8,3 % 20,8 % 25,0 % 32,0 % 32,0 % 33,0 % 36,4 % 23,8% 

Ter vergelijking: in2014 bedroeg het percentage vrouwelijke Europarlementsleden in Malta67%, in Ierland en Zweden allebei 55% en in Estland 50%. 

Bron: Results of the 2014 European Elections - Gender balance

Women in the European Parliament 2014. Political posts. - pdf  

Meer weten

Raad van Europa

De Raad van Europa is een internationale instelling die werd opgericht in 1949, met als doel de mensenrechten te beschermen, de pluralistische democratie, de politieke onafhankelijkheid en de rechtsstaat te waarborgen. Alle 47 lidstaten hebben zich ertoe verplicht de individuele vrijheid, menselijke waardigheid en het welzijn van het individu te respecteren.

De Raad van Europa mag niet worden verward met de Raad van de Europese Unie. Het zijn twee totaal aparte organisaties . De 27 lidstaten van de Europese Unie zijn wel allemaal lid van de Raad van Europa. Het Palais de l’Europe in Straatsburg is het hoofdkwartier van de Raad van Europa. Het Directoraat-Generaal Mensenrechten en juridische zaken van de Raad van Europa houdt zich intensief bezig met de gelijkheid tussen vrouwen en mannen

De organen voor gendergelijkheid van de Raad van Europa

De publicaties over gendergelijkheid van de Raad van Europa

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

  • La clause de l'Européenne la plus favorisée: le meilleur de l'Europe pour les femmes / dir.: Gisèle Halimi (e.a.) ; coord.: Violaine Lucas . - Paris : Des femmes-Antoinette Fouque, 2008. - 361 p.. - (Choisir la cause des femmes) - (RoSa exemplaarnummer FII b/1108)
  • European Community acts: equality for women and men / non-discrimination. -[S.l.] : European Commission, [2006]. - 85 p.. -   (RoSa exemplaarnummer FII c/0131)
  • National machinery, action plans and gender mainstreaming in the Council of Europe member states since the 4th World Conference on Women (Beijing, 1995) / Equality Division, Directorate General of Human Rights . -Strasbourg : Council of Europe, 2004. - (RoSa exemplaarnummer FIIb/0948)
  • Handbook for parliamentarians: the Council of Europe convention on action against trafficking in human beings / Secretariat of the Committee on Equal Opportunities for Women and Men . -Strasbourg : Parliamentary Assembly of the Council of Europe, 2007.  - (RoSa exemplaarnummer FIIb/1082)
  • Protecting women against violence: analytical study of the results of the second round of monitoring the implementation of Recommendation Rec (2002) 5 on the protection of women against violence in Council of Europe member states / prep.: Carol Hagemann-White / Gender Equality and Anti-Trafficking Division , Directorate General of Human Rights and Legal Affairs . -Strasbourg : Council of Europe, 2008.  - (RoSa exemplaarnummer P8/0597)
  • Gender equality index: main findings / European Institute for Gender Equality, 2013. - 40 p. - (RoSa exemplaarnummer P11/0599)