Ontstaan concept gender

Gender vanaf het Feminisme van de Tweede Golf

Gender in het feminisme vandaag 

Vrouwelijkheid als basis voor actie?

Gender als deel van intersectionaliteit

Meer aandacht voor de rol van mannen

(Update: 2 juni 2016)

 Ontstaan concept gender

Volgende auteurs legden lang voor het jaren ’70 feminisme de fundamenten voor de idee van gender als sociaal geslacht:

  • 1935: Margaret Mead besluit uit haar antropologisch onderzoek in Nieuw-Guinea dat ideeën over mannen en vrouwen vooral bepaald worden door culturele factoren en minder door biologische verschillen.
  • 1949: Simone de Beauvoir schrijft ‘Le deuxième sexe’, met de zinsnede ‘Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt’.  Ze wijst op het belang van opvoeding en keuzevrijheid bij de betekenisgeving rond ‘vrouwelijkheid’ en ‘mannelijkheid’.
  • Jaren 50 en 60: Amerikaanse ontwikkelingspsychologen (John Money, Robert Stoller) introduceren de termen 'gender' als sociaal geslacht en 'genderrollen' en het onderscheid tussen gender en sekse. Ze wilden het publiek aanzetten om op een minder restrictieve manier over ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ te denken.

Meer online

Meer in de RoSa-bibliotheek

Of doorzoek de online catalogus via auteurs

 Gender vanaf de tweede feministische golf

In de loop van de tweede feministische golf verschoof de focus van het feminisme: van vrouwenrechten op concrete domeinen naar een ‘gender’-aanpak toen dat niet voldoende bleek. Gendergelijkheid realiseren vereist diepgaande institutionele en mentaliteitsveranderingen en het in vraag stellen van wat mannelijkheid en vrouwelijkheid is. 

  • Ann Oakley (1972) introduceerde het begrip gender in het feminisme. Biologische verschillen tussen mannen en vrouwen worden overdreven ter rechtvaardiging van ongelijke machtsverhoudingen. Haar boodschap dat gender gewijzigd kan worden, werd een belangrijke tool voor het feminisme.
  • Gayle Rubin (1975) introduceert de term 'sekse/gender systeem', waarbij het 'onveranderlijke' biologische basismateriaal (sekse) een sociaal geconstrueerde betekenis krijgt (gender). Ze pleit voor een “genderloze, androgyne samenleving” waarin biologische verschillen geen sociale betekenis hebben.
  • Veel feministen van de tweede golf aanvaarden dit onderscheid tussen sekse en gender en zien een sociale oorzaak als basis voor maatschappelijke m/v verschillen (Gelijkheidsdenken) Zij vinden dat vrouwen het recht hebben om op dezelfde manier behandeld te worden als mannen en willen rolpatronen doorbreken.

Meer online

Feminist Perspectives on Sex and Gender/ Stanford University Encyclopedia of Philosophy, 2008

Meer in de RoSa-bibliotheek

 

 Gender in het feminisme vandaag

Door het concept gender hanteren feministen vandaag o.m. volgende invalshoeken: 

 Vrouwelijkheid als basis voor actie?

Voor post-structuralistische feministen, bv. Judith Butler, bestaat er geen onderscheid tussen sekse en gender: beide zijn sociaal geconstrueerd. Onze categorisering van mannen en vrouwen is een product van het 'benoemen' en 'doen' van gendernormen. Het feminisme moet dus niet de identiteit ‘vrouw’ als uitgangspunt nemen voor feministische actie, maar integendeel de 'mannelijke' en 'vrouwelijke' identiteitscategorieën deconstrueren in taal en symboliek.

Toch is voor veel feministen een stabiele gemeenschappelijke identiteit van 'vrouw' een noodzaak in termen van politieke actie, solidariteit en concrete oplossingen.

Verschilfeministen eisen het recht op om behandeld te worden op basis van hun andere behoeften dan mannen:

  • Sommige verschilfeministen gaan uit van essentiële sekseverschillen, bv. Carol Gilligan. Recent: een algemene revival van het biologisch determinisme. 
  • De meeste verschilfeministen zien verschil vooral pragmatisch: in een samenleving die uitgaat van m/v verschillen, moeten vrouwen zichzelf als vrouwen zien als ze hun situatie willen verbeteren.

Verschil- en gelijkheidsdenken nu?

  • Het verschil- en gelijkheidsdenken hoeven elkaar niet uit te sluiten.  De eis voor algemene gelijke behandeling kan worden aangevuld met maatregelen die uitgaan van specifieke noden van vrouwen. Veel feministen sluiten zich vandaag aan bij een dergelijke combinatie die toelaat op een meervoudige manier vrouwenbelangen te dienen. Bv. de eis om gelijk loon gecombineerd met bescherming van het moederschapsverlof.
  • Veel feministen verwerpen vandaag het discours van 'biologisch versus sociaal determinisme' en gaan uit van een interactie tussen natuur en cultuur als oorzaak van man-vrouwverschillen.

Meer online: 

Meer in de RoSa-bibliotheek: 

 Gender als deel van intersectionaliteit

Aanvaarden dat gender deel uitmaakt van een bredere socio-culturele context, impliceert dat gender nooit los kan gezien worden van andere criteria die onze sociale positie bepalen: etniciteit, sociale afkomst, leeftijd, scholing,… en dat al deze posities elkaar beïnvloeden en versterken. 

Veel feministen vandaag beschouwen gender daarom niet meer als uniform: vrouwen delen niet altijd dezelfde ervaringen, net zomin als mannen. Intersectionaliteit of kruispuntdenken is een centraal uitgangspunt geworden bij feministen waarbij gender slechts één as is van de meervoudige identiteits-assen waarop elk individu een positie inneemt.  

Meer online

Meer in de RoSa-bibliotheek

 Meer aandacht voor de rol van mannen

Gender verwijst naar zowel vrouwen als mannen, en de sociale relaties tussen beide. In recente genderstudies en feminisme is daarom ook aandacht voor mannen en mannelijkheid. Waarom?

  • Het focussen op enkel vrouwen is een noodzakelijke eerste stap geweest in het verkrijgen van vrouwenrechten, maar een mentaliteitsverandering vereist het in vraag stellen van genderrollen en -verhoudingen.  Bv. de preventie van seksueel geweld niet beperken tot bv. straatverlichting, maar iets doen aan machtsrelaties tussen mannen en vrouwen
  • Gendersystemen zijn niet alleen negatief voor vrouwen, ook voor mannen: mannelijke stereotiepen duwen mannen eveneens in beperkende rollen. Bv. het onbegrip t.o.v. mannen die liever thuis blijven om voor de kinderen te zorgen. Meer voorbeelden op everydayfeminism.com
  • Vanuit de nood om mannen tot ‘bondgenoten’ te maken in het streven naar gelijke kansen m/v. De invloedrijkste posities in politieke en economische besluitvorming worden grotendeels door mannen ingevuld. Zij kunnen een rol spelen bij het vertalen van de feministische agenda in gevestigde machtsstructuren.

Mogelijke uitdagingen bij het betrekken van mannen in gelijkheid m/v zijn:

  • Weinig mannen werken in m/v gelijke kansenorganisaties (deels omdat zij dit zien als een carrièrekeuze met lage status en weinig promotiekansen)
  • Mannen in leidinggevende functies beschouwen gendergelijkheid niet altijd als prioritair. Er zijn bijgevolg weinig invloedrijke rolmodellen voor mannen die gendergelijkheid actief willen steunen.
  • Een kleine groep feministen is er nog van overtuigd dat mannen door hun bevoordeelde situatie en ervaringen geen echte bijdrage kunnen leveren aan gelijke kansen m/v. 

Meer online

  Op RoSa's jongerensite EHBF :

Het VOK en deBuren organiseren op 27 februari 2013 een gesprekkenavond over mannelijke voorvechters in het feminisme in het 2de deel van Who's afraid of the F-word?

Meer in de RoSa-bibliotheek

Meer?

Doorzoek de online catalogus met trefwoorden FEMINISME + MANNEN , MANNELIJKHEID, MANNEN

Of zoek via pro-feministische mannelijke auteurs zoals Kimmel, MichaelEngels, FriedrichFrank, LouisMessner, Michael A. ; Connell, RaewynDigby, Tom 

Bronnen fotomateriaal

  • Indymedia London: http://london.indymedia.org/system/photo/2009/05/05/1066/feminism04.gif
  • Margaret Mead Human Nature and the Power of Culture: http://www.loc.gov/exhibits/mead/field-sepik.html
  • University of California Berkeley:  http://ls.berkeley.edu/files/image/butler.jpg
  • AAPF: http://aapf.org/wp-content/uploads/intersectionality_symposium_speaker_page_image.png
  • Library Thing: http://img132.imageshack.us/img132/4664/tumblrkzjzjrkxud1qzofah.jpg