Gender mainstreaming
VN en doorbraak gender mainstreaming
Gender mainstreaming in Europa
Gender mainstreaming in België
Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

(Update: 23 maart 2016)

Tot de jaren ’90 bestond het emancipatiebeleid in de VN-, Europa en België enkel uit specifieke acties gericht op vrouwen bv. de wet van het huwelijksgoederenrecht. Deze maatregelen zijn noodzakelijk maar zijn slechts een gedeeltelijke oplossing en veranderen de genderstructuren in de samenleving niet. Ook hier drong de overgang naar een gendergerichte aanpak zich op, die toelaat genderrelaties en –structuren in vraag te stellen en te wijzigen: de gender mainstreaming strategie. 

 Gender mainstreaming

Het mainstreamen van gender in het beleid is:

  • een preventieve strategie die de implicaties nagaat voor mannen en vrouwen van geplande beleidsacties 
  • doel? diepgaande structurele gendergelijkheid in de samenleving te realiseren
  • door zich niet te beperken tot specifieke maatregelen om vrouwen te helpen maar door de genderdimensie standaard te integreren in alle overheidsdomeinen (bv. gezondheid, werk, justitie, personeelsbeleid overheid…)
  • waar? op alle overheidsniveau’s (nationaal, regionaal, provinciaal, stedelijk,…)
  • op een systematische manier: in alle fasen van een beleidsmaatregel, wet of -programma : voorbereiding, besluitvorming, implementatie, monitoring, toepassing, evaluatie. Dit alles gebaseerd op onderzoek (een vergelijkende genderanalyse van de situatie van vrouwen en mannen en eventuele ongelijkheden tussen mannen en vrouwen in kaart brengen)
  • door wie? Door de actoren die zich normaal bezig houden met deze beleidsfasen.
  • genderbewust: door de bevolking niet langer te beschouwen als een homogene groep waarop het beleid op een uniforme manier wordt toegepast, draagt gender mainstreaming ertoe bij dat rekening gehouden wordt met behoeften en verwachtingen van alle burgers: mannen én vrouwen. Gender mainstreaming gaat dus genderbewust te werk, niet genderneutraal.

Voorbeeld van eventuele zgn. genderneutrale beleidskeuzes die in feite genderongelijkheid in stand houden:

  • Een bepaling dat iedereen een volledig pensioen krijgt na 40 jaar voltijds werken, is in het nadeel van vrouwen omdat ze gemiddeld vaker (noodgedwongen) deeltijds werken of loopbaanonderbreking nemen.

Het verschil tussen gender mainstreaming en het gelijkekansenbeleid

Waar gender mainstreaming als een preventief en continu proces geïntegreerd wordt in alle beleidsdomeinen, wordt het gelijkekansenbeleid 'curatief' ingezet in een domein waarin ongelijkheden zijn vastgesteld. Door middel van specifieke maatregelen (positieve actie) probeert men deze situatie recht te zetten en de achterstand van vrouwen weg te nemen. Positieve actie is dus tijdelijk van aard: het begint als ongelijkheden worden vastgesteld en het houdt op wanneer de feitelijke gelijkheid gerealiseerd is.

Organisaties of overheden kunnen hun gelijkekansenbeleid combineren met gender mainstreaming, omdat beide strategieën elkaar aanvullen. 

Meer online:

 VN en doorbraak gender mainstreaming

Kantelmoment was de VN Wereldvrouwenconferentie in Peking (1995) waarbij 189 landen, waaronder België, zich verbonden met het Peking Actieplatform en het mainstreamen van gender bij overheidsacties. De VN baseert zich hierbij op ‘gender als sociaal construct ’. Meer: Verklaring en Actieplatform van Peking viert twintigste verjaardag

Sindsdien heeft bijna drie kwart van alle staten een of andere vorm van nationale structuur geïnstalleerd om genderoverwegingen in alle beleidsdomeinen te integreren. Meer: Kwestie Gelijkekansenbeleid

Het VN Peking Platform voor Actie bepaalt dat de rol van mannen in gendermainstreaming evenzeer belangrijk is,  bv. stimuleren van mannen om bij te dragen aan de zorg voor de kinderen, aanbieden van rolmodellen voor jongens  Meer: Role of Men and Boys in Achieving Gender Equality -pdf, Commission on the Status of Women, 2004

Meer online:

 Gender mainstreaming in Europa

In navolging van de VN verbond in 1996 ook de Europese Commissie zich met een gender mainstreaming benadering in alle Europese beleidsdomeinen, die gecombineerd wordt met het Europese specifiek gelijkekansenbeleid

In 2010 hernieuwde de Europese Commissie met het Women’s Charter -pdf haar engagement t.o.v. het versterken van een genderperspectief in al haar beleidsdomeinen. Bekijk de geplande acties i.v.m. gender mainstreaming: Europese Commissie: Actions to implement the Strategy for equality between women and men 2010-2015 -pdf 

Meer online:

Ook de Raad van Europa beveelt gender mainstreaming aan als strategie voor gendergelijkheid. Het Report of the Council of Europe on Gender Mainstreaming -pdf uit 1998 (rev. 2004) wordt nog steeds beschouwd als basistekst voor gender mainstreaming van overheidsbeleid. 

Meer online: Council of Europe: Gender Mainstreaming.

Voor het specifieke gelijkekansenbeleid m/v in Europa : lees de kwestie: Gelijkekansenbeleid in Europa  

 Gender Mainstreaming in België

België

Op 12 januari 2007 heeft België een wet aangenomen die het integreren van de genderdimensie in alle Belgische federale beleidsstructuren verplicht, om gendergelijkheid te bevorderen. 

In het regeerakkoord van 1 december 2011 belooft de regering er op toe te zien dat deze wet wordt uitgevoerd.

Op 6 juli 2012 lanceert de federale regering haar plan gender mainstreaming: 40 beleidsaspecten zullen de genderdimensie integreren. Hoe?  Lees:

Meer online:

Vlaanderen

Sinds 2005 hanteert de Vlaamse regering een open coördinatiemethode (OCM) om een gelijkekansenperspectief (op vlak van o.m. gender) in alle Vlaamse bevoegdheidsdomeinen te integreren. De OCM is sinds 2008 decretaal verankerd en houdt in: gezamenlijk vastleggen van doelstellingen door alle Vlaamse ministers en een eigen verantwoordelijkheid voor elk beleidsdomein in de wijze waarop die doelstellingen gerealiseerd worden.  

Meer online:

 Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

  • The reality of gender mainstreaming implementation: the case of the EU research policy / Lut Mergaert, 2012 (RoSa exemplaarnr. FII b/1422)
  • Handleiding voor de toepassing van gender mainstreaming binnen de Belgische federale overheid / IGVM, 2010 (RoSa exemplaarnr. FIIb/1251)
  • Gender mainstreaming of employment policies: a comparative review of 30 European countries / European Commission, Social Inclusion and Employment Group of Experts on Gender, 2008 (RoSa exemplaarnr. EII b/0145)
  • Manual for gender mainstreaming: employment, social inclusion and social protection policies / European Commission, 2008 (RoSa exemplaarnr. FII b/1123)
  • Mainstreaming genderstatistieken en -indicatoren: een uitdaging voor de federale overheid / IGVM, 2007 (RoSa exemplaarnr.  FII b/1083)
  • Politics of the possible: gender mainstreaming and organisational change: experiences from the field/ Maitrayee Mukhopadhyay, Gerard Steehouwer, Franz Wong, 2006  (RoSa exemplaarnr.  FII b/1067)

Of raadpleeg de RoSa online catalogus.  Relevante trefwoorden zijn alvast: gender mainstreaming / gelijke kansen+beleid / vn / eu / raad van europa

Bronnen fotomateriaal

  • EMF Equal Opportunities: http://www.emf-fem.org/var/emf/storage/images/areas-of-work/equal-opportunities/1666-8-eng-GB/Equal-Opportunities_medium.jpg
  • The NutGraph: http://www.thenutgraph.com/user_uploads/images/2010/03/30/gender%20equality.jpg
  • Verenigde Naties: http://www.un.org/depts/dhl/maplib/images_maplib/unflag.gif
  • BPW Europe: http://www.bpw-europe.org/previous/logofwafwe.jpg