Lichamelijk, seksueel en psychisch geweld tussen partners
Oorzaken  en gevolgen van partnergeweld 
Op zoek naar hulp 
Nuttige info op het internet 
Wetgeving 
Beleid
 
Cijfers en onderzoek 
In de RoSa bibliotheek

"Slachtoffers zwijgen vaak. Ze voelen zich schuldig voor het geweld waarvan ze zelf het slachtoffer zijn. Ze schamen zich, worden overrompeld door tegenstrijdige gevoelens voor hun echtgenoot of partner. Zij hopen dat alles wel goed zal komen, vooral omdat rustigere periodes en gewelddadige uitbarstingen elkaar opvolgen en omdat de partner spijt betoont. Slachtoffers zijn vaak ook bang voor de reacties van familie en vrienden. Zij voelen zich onveilig en moeten soms zichzelf en hun kinderen beschermen."

Uit : Geweld. Wat nu? (2013)

 

 

Lichamelijk, seksueel en psychisch geweld tussen partners

Bel gratis 1712

Bent u slachtoffer, getuige, of vermoedt u ergens geweld of misbruik? Bel het meldpunt.

Bereikbaar op werkdagen van 9 tot 17u op het gratis nummer 1712.  Oproepen naar 1712 verschijnen niet op de telefoonrekening.  >> meer: www.1712.be

In België is minstens één op vijf vrouwen in de loop van haar leven slachtoffer van geweld binnen een partnerrelatie. Het komt voor in alle lagen van de bevolking, in alle leeftijdsklassen, bij elke levensovertuiging en in alle relatievormen. De gevolgen voor het slachtoffer en voor de kinderen zijn zeer ingrijpend. Wat verstaan we onder partnergeweld? Je kunt een theoretisch onderscheid maken tussen drie vormen van partnergeweld: lichamelijk, seksueel en psychologisch geweld.

Bij lichamelijk geweld denken we aan opsluiten of buitensluiten, gevaarlijk autorijden, bij de haren trekken, kleren van het lichaam scheuren, tegen de muur of de meubels aangooien, klappen, slagen of schoppen geven, bijten, de trap afduwen, brandwonden veroorzaken, steken met een voorwerp, het hoofd onder water duwen, wurgpogingen. 

Handboek familiaal geweld. Helen Blow, 2013 en volgende. (RoSa exemplaarnummer Cf/0423)Bij seksueel geweld hebben we het over dwingen tot seksuele handelingen, de partner tegen haar wil over seks doen praten, naar porno doen kijken, naakt doen poseren, doen toekijken bij masturbatie of bij aanranding van iemand anders, orale bevrediging eisen, pijnigen van genitaliën, poging tot penetratie zonder instemming, verkrachting. Twintig procent van de vrouwen en tien procent van de mannen zijn slachtoffer geworden van matig tot ernstige feiten seksueel geweld. 

Uit wetenschappelijk onderzoek in de V.S. (Obstretics & Gynaecology, 2005) blijkt dat seksueel partnergeweld vooral voorkomt bij vrouwen die ook nog eens lichamelijk mishandeld worden. Slachtoffers van seksueel geweld vertonen een beduidend hoger niveau van posttraumatische stress dan vrouwen die alleen lichamelijk mishandeld zijn. Belangrijk: het risico op nieuwe aanvallen vermindert met 32% als het slachtoffer een dokter inschakelt en met 59 tot 70% naar de politie stapt, ongeacht of de dader gestraft wordt of niet.

Psychologisch geweld is wanneer de pleger het slachtoffer voortdurend bekritiseert en kleineert, woedeaanvallen heeft en onvoorspelbare reacties vertoont, controle uitoefent op sociale contacten, op de financiën, lievelingsspullen vernielt of haar huisdier kwaad doet. De dader geeft zijn partner geen vrijheid of levensruimte.

Belaging of 'stalking' is een vorm van psychische terreur op de ex-partner en vaak de voorbode van fysiek geweld. Zo'n 25.000 Belgen doen jaarlijks bij de politie een aangifte van stalking. Dat is bijna vijf keer meer dan in 2000. Bij een kwart tot een derde van de gemelde feiten gebruikt de stalker geweld. Stalking is dwangmatig achtervolgen, voortdurend op de hoogte willen zijn van al haar doen en laten en overal opduiken, pesterijen en vernielingen aanrichten, angst en onveiligheidsgevoel opwekken. In België kan een stalker al na één klacht vervolgd worden.  

Oorzaken en gevolgen van partnergeweld

Er is al vaak naar verklaringen gezocht voor geweld binnen liefdesrelaties. De wetenschap, de hulpverlening, de slachtoffers, de daders zelf … allemaal proberen ze het geweld te duiden. 
Tweede golf-feministen zochten de oorzaak bij de scheefgetrokken machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen, in de patriarchaal georiënteerde maatschappij die mannen socialiseert om te domineren. Dat verklaart niet waarom geweld ook in lesbische relaties voorkomt. 
Psychologen leggen de oorzaak bij jeugdtrauma's : vernederende straffen, een onevenwichtige moederbinding, geweldvoorbeelden.
Slachtoffers en daders vinden altijd wel een concrete aanleiding als reden voor geweld. Vaak ontwerpen slachtoffers allerlei mentale constructies om vat te krijgen op de situatie, ook de plegers doen dit om hun daden te legitimeren.

De gevolgen van partnergeweld zijn ingrijpend. Vrouwen met een gewelddadige partner hebben niet alleen te kampen met fysieke letsels en relationele problemen, maar ook met problemen op seksueel vlak. De slachtoffers hebben langdurige psychische klachten (een negatief zelfbeeld, angsten, depressie), functioneringsproblemen (concentratiestoornissen) en psychosomatische klachten (hoofdpijn, maagpijn). Sommigen vluchten in verslavend gedrag.

overzicht

Op zoek naar hulp

Slachtoffers willen vooral dat het geweld thuis ophoudt. Niet allemaal willen ze meteen ook een punt zetten achter de relatie. Zwijgen en verduren lossen niets op, erover spreken wel.

 

Praten over het geweld

Met de huisarts, als die de juiste ingesteldheid heeft. Vraag telkens een medisch certificaat van je letsels.
Met de lokale politie, wanneer je een klacht wil indienen. Laat telkens een proces-verbaal opmaken en vraag dat ze dat bij je vroegere klachten voegen.
Bel gratis naar het Tele-onthaal nummer 106. Je kunt anoniem je verhaal doen aan de telefoon tegen een opgeleide Tele-onthaal vrijwilliger.  De Centra voor Algemeen Welzijnswerk helpen je gepaste hulp zoeken.

 

Vluchten voor het geweld

Even tot rust komen in een veilige omgeving of weggaan wanneer het geweld escaleert, het is mogelijk. Daarvoor zijn er de vluchthuizen en vrouwenopvanghuizen. Beide formules sturen aan op het herwinnen van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid bij de vrouwen. Wie geen geld heeft voor het verblijf ontvangt OCMW-steun. Er is ook een verschil  tussen vrouwenopvanghuizen en vluchthuizen.

Vrouwenopvanghuizen zijn laagdrempelig en openbaar. Die zijn minder specifiek in hun selectie van bewoners dan de vluchthuizen voor slachtoffers van partnergeweld. Vind een CAW in je buurt.

Vluchthuizen zijn anonieme rijhuizen waarvan alleen het telefoonnummer publiek is, het adres is geheim. Vluchthuizen vangen alleen mishandelde vrouwen op. Ze mogen hun kleine kinderen meebrengen. De plaatsen zijn erg beperkt, daarom gebeurt een opname via de politie.  De partner krijgt van de politie te horen dat zijn vrouw in een vluchthuis werd opgenomen. 
Er zijn 7 vluchthuizen in Vlaanderen:


Provincie Antwerpen

Caw De Kempen - De Veder
P.a. Nederrij 20, 2200  Herentals 
Telefoon 014/ 42.02.44 E-mail:  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.   

Caw Boom Mechelen Lier - Vluchthuis
Postbus 109, 2800  Mechelen 
Telefoon 015/ 695.695 E-mail:  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. 

Wie meer informatie wil over het Mechelsevluchthuis voor mannen kan terecht op hetzelfde telefoonnummer (015/695.695) en hetzelfde e-mailadres Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Provincie Limburg

Caw 't Verschil - Vluchthuis
Postbus 1008 (Hasselt mailcenter), 3500  Hasselt 
Telefoon 011/ 60.69.81   E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Provincie Oost-Vlaanderen

Caw Artevelde - Vluchthuis
Postbus 183, 9000  Gent 
Telefoon 09/ 223.02.21 E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
 
Provincie Vlaams-Brabant

Caw Hageland - Vluchthuis
Diest  Postbus 55, 3290  Diest  
Telefoon 013/ 33.68.12

Caw Leuven - Vluchthuis
Redingenstraat 6, 3000 Leuven 
Telefoon 016/ 20.12.73 E-mail:  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
     
Provincie West-Vlaanderen        

Caw Midden West-Vlaanderen - Vluchthuis Roeselare 
P.a. Koornstraat 4, 8800  Roeselare
Telefoon 051/26.98.05 E-mail:  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. 

Sinds begin 2016 is er nu ook Mannenklap, een website en telefoonlijn voor mannen die te maken krijgen met partnergeweld, als slachtoffer, getuige of dader en die daarover, al dan niet anoniem, met iemand willen praten. Meer informatie op www.mannenklap.be

Nuttige info op het internet

Bel gratis 1712

Bent u slachtoffer, getuige, of vermoedt u ergens geweld of misbruik? Bel het meldpunt op nummer 1712. Het meldpunt is bereikbaar op werkdagen van 9 tot 17u op het gratis nummer 1712.  Oproepen naar 1712 verschijnen niet op de telefoonrekening.  >> meer: www.1712.be 

Bij een levensbedreigende situatie: bel de politie 101. Heb je dringend medische hulp nodig, bel het alarmnummer 112.

Franstalige hulplijn : Ecoute violences conjugales 0800 30 030

 
Centra voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) : crisishulp bel 078/150 300
Breek de stilte voor je zelf gebroken bent: praktische tips
Horen, zien en praten: partnergeweld: hulpverlening
Partnergeweld. Wat nu? : informatie voor slachtoffers, daders, getuigen en professionals
Geweld en zwangerschap: info voor slachtoffers, hulpverleners en plegers van geweld tegen zwangere vrouwen
Persephone vzw : geweld tegen vrouwen met een handicap
Icoba  : expertisecentrum rond agressiebeheersing
Zijn vzw : Beweging Tegen Geweld. Sensibiliseren, campagnes, vorming en educatie
Gezinspastoraal Partnergeweld : algemene info met religieuze invalshoek

Violence congugale. Que faire? En cas d'urgance, appelez le 101 ou le 112  
Succès asbl  
Ecoute violences conjugales: 0800 30 030
Centres d'hébergement

 overzicht

Wetgeving

Geweld binnen liefdesrelaties wordt nog maar recent erkend als een maatschappelijk en strafrechtelijk probleem. Het heeft geduurd tot 1997 alvorens partnergeweld in België als een misdrijf werd erkend en tot 1998 alvorens het echt strafbaar was.

De Wet van 24 november 1997 - pdf (B.S. 6 februari 1998) is een belangrijke etappe geweest in de strijd tegen dit soort geweld. De wet past een aantal artikelen in het Strafwetboek aan en maakt geen onderscheid tussen geweld tegen mannen of tegen vrouwen.

Enerzijds introduceert de wet de partnerrelatie als verzwarende omstandigheid in geval van opzettelijke slagen en verwondingen. Onder partner verstaat de wet 'de echtgenoot of de persoon met wie iemand samenleeft of heeft samengeleefd en een duurzame affectieve en seksuele relatie heeft of gehad heeft'.

Anderzijds wijzigt deze wet de procedure van strafvervolging voor partnergeweld waardoor de gerechtelijke instanties meer bevoegdheden krijgen. Nochtans was het bijvoorbeeld nog steeds niet mogelijk om een aanhoudingsmandaat af te leveren. In België was de wet van 1997 aldus de eerste belangrijke stap, maar ze volstond niet. Vandaar dat de regering een wetsontwerp indiende dat leidde tot de nieuwe wet op het partnergeweld: 

De Wet van 28 januari 2003 - pdf tot toewijzing van de gezinswoning aan de echtgenoot of aan de wettelijk samenwonende die het slachtoffer is van fysieke gewelddaden vanwege zijn partner en tot aanvulling van artikel 410 van het Strafwetboek. (B.S. 12 februari 2003).

Andere wetteksten: Artikelen 223, 1447 en 1479 van het Burgerlijk Wetboek en art. 1280 van het Gerechtelijk Wetboek.

Vanaf 1 maart 2013 mogen artsen het beroepsgeheim doorbreken bij het vermoeden van partnergeweld. Dan wordt de aanpassing van art. 458bis SWB van kracht over de uitbreiding van het spreekrecht bij het beroepsgeheim. Zie de wet van 23 februari wet tot wijziging van artikel 458bis teneinde het uit te breiden voor misdrijven van huiselijk geweld 2012.

Op 23 juli 2013 behandelde het Vlaams parlement een Ontwerp van decreet houdende instemming met het verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld

Huisverbod

Wie een acuut gevaar vormt voor zijn huisgenoten, kan een huisverbod krijgen. Eén mondelinge bedreiging volstaat. De procureur spreekt het huisverbod uit van ten hoogste tien dagen. De vrederechter kan die termijn verlengen tot maximaal drie maanden. De lokale politie moet toezien op de naleving van het huisverbod. Wettelijke basis: de wet van 15 mei 2012 betreffende het tijdelijke huisverbod bij huiselijk geweld

Online lezen

overzicht

Beleid

In 2001 werkte de federale overheid voor het eerst een Nationaal Actieplan Partnergeweld uit. De vijfde editie is het Nationaal actieplan inzake de strijd tegen het partnergeweld en andere vormen van intrafamiliaal geweld 2010-2014Update 10 juni 2013

In het Veiligheidsbeleid 2016-2019 is intrafamiliaal geweld niet meer opgenomen als beleidsprioriteit.

Vanuit de vrouwenbeweging kwamen beleidsvoorstellen om partnergeweld aan te pakken: 

De Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen kwam op 10 oktober 1997 met een advies over stalking - pdf . U vindt het ook in de RoSa bibliotheek met als exemplaarnummer P11/0367. 

 

Het Nederlandse kenniscentrum Movisie maakte een Toolkit Voorbij vooroordelen en stereotypes over gender en partnergeweld. Die toolkit laat zien dat het goed mogelijk is om gendersensitief te handelen. Hier ligt ook een rol voor de lokale besturen: zij kunnen in het beleid over huiselijk geweld rekening houden met ‘gender’. Professionals kunnen in hun werk meer aandacht hebben voor ‘gender’ en daarnaar handelen.

Cijfers en onderzoek

EIGE

Het Europese Instituut voor Gendergelijkheid bracht een uitvoerig rapport uit over de situatie in de EU-lidstaten en Kroatië, met cijfermateriaal, wetgeving en beleidsinitiatieven. Je vindt het online: Review of the Implementation of the Beijing Platform for Action in the EU Member States: Violence against Women – Victim Support (december 2012) - pdf.

Je kan het rapport bestellen bij : Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2012
2012 — 142 pp. — 21x29.7cm  ISBN 978-92-9218-061-4 - doi:10.2839/612 

IGVM

Een van de actiedomeinen van het federale Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en mannen is partnergeweld. De publicatie Mannen en vrouwen in België. Genderstatistieken en -indicatoren. Editie 2011 - pdf. bevat een hoofdstuk partnergeweld. De cijfers gaan tot 2009.

In 2010 publiceerde het IGVM de uitgebreide studie Ervaringen van vrouwen en mannen met psychologisch, fysiek en seksueel geweld (PDF, 3.49 MB) . Dit rapport bevat cijfermateriaal dat in sommige gevallen tot 2009 reikt.

Politie

In 2015 verbaliseerde de politie in totaal 38.082 gevallen van huiselijk geweld binnen het koppel. Dat is een stijging van 65,6% tegenover 2000. Toen waren er 22.993 meldingen van geweld binnen het koppel. Dat cijfer is onderverdeeld in vier categorieën van geweld: lichamelijk geweld (20.391 aangiften), psychisch geweld (16.150 aangiften), seksueel geweld (107 aangiften) en economisch geweld (1.434 aangiften). Die cijfers zijn slechts een indicatie, want niet alle slachtoffers doen aangifte.

Bron: Politiële criminaliteitsstatistieken, pagina 13, 'Intrafamiliaal geweld, binnen het koppel.

Huisartsen

De Belgische huisartsen zien jaarlijks minstens 8.000 gevallen van intrafamiliaal geweld. Dat leidt de Artsenkrant af uit het gegeven dat 66% van de 12.000 actieve huisartsenpraktijken minstens één geval van partnergeweld per jaar of 22 gevallen per dag ziet. In de helft van de gevallen schrijft de huisarts een attest van slagen en verwondingen. Vier op vijf slachtoffers zijn vrouwen, negen op tien daders mannen. De meeste slachtoffers zijn tussen 25 en 55 jaar oud. Vier op vijf patiënten krijgen te maken met lichamelijk of psychisch geweld. Bij 6% is er expliciet seksueel geweld vastgesteld. Ruim de helft van de patiënten wordt bij de eerste consultatie gehospitaliseerd of doorverwezen. Binnen vier maanden na de eerste consultatie kampt 39% kampt met mentale problemen. De gezondheidsenquête in België uit 2013 stelt vast: "Vrouwen (4,9%) geven vaker aan dan mannen (3,6%) het slachtoffer te zijn geweest van geweld thuis, een verschil dat significant is na correctie voor leeftijd. " (p. 30)

Bron: Gezondheidsenquête door Interview België 2013 - pdf

Statistieken on line

overzicht

Thema "huiselijk geweld" in de RoSa bibliotheek

Nog meer relevante publicaties over "huiselijk geweld" kan je gratis ontlenen in de RoSa bibliotheek

Bronvermelding afbeeldingen

  • Brochure "Geweld wat nu": http://igvm-iefh.belgium.be/nl/publicaties/Geweld_Wat_nu_.jsp
  • Fotomontage vrouwengezicht/vuist: http://s278.photobucket.com/albums/kk119/jacob_bardin/?action=view&current=uelsmannsymbolicmutation.jpg