Mensenhandel is een groeiend probleem zowel op het vlak van seksuele uitbuiting als van arbeidsslavernij. Mensenhandel komt wereldwijd voor. Zowel mannen als vrouwen kunnen slachtoffer zijn, maar het zijn in de eerste plaats vrouwen en meisjes die verhandeld worden voor de seksindustrie. Mensenhandelaars hebben het vooral gemunt op vrouwen omdat zij veel meer dan mannen getroffen worden door armoede en discriminatie, factoren die hun toegang tot tewerkstelling, onderwijskansen en andere sterkmakers belemmeren.

The Advocates for human rights

Feiten en cijfers
Mensenhandel vs. mensensmokkel
Belgische wetgeving
Praktische hulp
Meer lezen
 

Feiten en cijfers  

Wereldwijd worden elk jaar minstens 20,9 miljoen volwassenen en kinderen gekocht en verkocht  om dwangarbeid te verrichten in ateliers en huishoudens, in de horeca, de bouw en de landbouw. Bijna een kwart van de slachtoffers komt terecht in de seksindustrie. Het gaat om ruim 4,5 miljoen mensen, waaronder 2 miljoen kinderen. Van de slachtoffers van commerciële seksuele slavernij is 98% een vrouw of meisje.

Volgens de Global Slavery Index bevinden zich momenteel 45,8 miljoen mensen in de slavernij. De GSI is het werk van de Australische ngo Walk Free Foundation. Ze deden onderzoek naar vormen van moderne slavernij in 167 landen, zoals seksuele en economische uitbuiting. Vooral Azië is een ramp: 30 miljoen mensen zijn slachtoffer van een of andere vorm van slavernij. In Europa zitten meer dan 1,2 miljoen mensen in de slavernij. België komt er gunstig uit met 2.000 slachtoffers of amper 0.02% van de bevolking.

Tijdens en na gewapende conflicten stijgt de vrouwenhandel exponentieel. Vrouwen en meisjes die in oorlogsgebied wonen zijn extra kwetsbaar voor ontvoering, verkrachting en seksuele slavernij tijdens de vijandelijkheden. Nadien lopen ze een bijzonder hoog risico om slachtoffer van vrouwenhandel te worden omdat ze sociaal geïsoleerd zijn en economisch uiterst kwetsbaar.

Mensenhandel is  uitgegroeid tot een van de meest winstgevende activiteiten van de georganiseerde misdaad. Volgens het ILO schommelt de jaarlijkse winst die door mensenhandel en illegale dwangarbeid wordt gegenereerd rond 150 miljard $.

Van 2010 tot 2012 was 80% slachtoffers in de Europese Unie vrouwelijk: 67% vrouwen en 13% meisjes. Er is een duidelijke genderkloof in de vormen van uitbuiting. Slachtoffers van seksuele uitbuiting zijn overwegend vrouwen, namelijk 95%. De meerderheid van slachtoffers van arbeidsuitbuiting zijn mannen, namelijk 71%. Bij andere vormen van uitbuiting zoals gedwongen bedelarij, verkoop van kinderen,.. is 52% van de slachtoffers een vrouw en 38% een man. Van de overige 10% weten we het niet.


Bron Eurostat: Trafficking in human beings. - pdf.

Mensenhandel - mensensmokkel?

"Trafficking in persons" shall mean the recruitment, transportation, transfer, harbouring or receipt of persons, by means of the threat or use of force or other forms of coercion, of abduction, of fraud, of deception, of the abuse of power or of a position of vulnerability or of the giving or receiving of payments or benefits to achieve the consent of a person having control over another person, for the purpose of exploitation. Exploitation shall include, at a minimum, the exploitation of the prostitution of others or other forms of sexual exploitation, forced labour or services, slavery or practices similar to slavery, servitude or the removal of organs.

Sinds november 2000 is er een internationaal aanvaarde definitie van het begrip 'mensenhandel'. De definitie is vastgelegd in de VN-Conventie tegen transnationaal georganiseerde misdaad en goedgekeurd door de algemene vergadering van de VN. In die conventie zijn twee nieuwe protocollen opgenomen: een over het smokkelen van migranten en een over mensenhandel. De definitie mensenhandel staat in het tweede protocol, het "Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime 2000, bekend als het Palermo Protocol - pdf. . Het grote verschil tussen mensensmokkel en mensenhandel is dat smokkel altijd een transnationale dimensie heeft. Het gaat om een doorgaans illegaal grensoverschrijdend vervoer. Met mensenhandel ligt het anders: het belangrijkste opzet is mensen te exploiteren door middel van dwang.

Het Palermo protocol omschrijft 'mensenhandel' als een proces dat op verschillende manieren kan worden uitgevoerd en een heel arsenaal van acties en uitkomsten heeft. De definitie is te ruim en daardoor moeilijk werkbaar.

Anderzijds gaat deze definitie een aantal belangrijke kwesties uit de weg. De problematische relatie tussen mensenhandel en prostitutie is te vaag omschreven. Begrippen zoals exploitatie, dwang, kwetsbare positie zijn niet scherp gedefinieerd. Daardoor kunnen diametraal tegenovergestelde hervormingsvoorstellen van de prostitutiewetgeving claimen dat ze bijdragen aan de strijd tegen mensenhandel. Aan de ene kant heb je groeperingen die lobbyen om hoerenloperij en pooiersschap strafbaar te maken, omdat de vraag naar prostitutie de mensenhandel zou stimuleren. Aan de andere kant zijn er activisten die stellen dat het onmogelijk is om wettelijke arbeidsomstandigheden in de seksindustrie te bekomen zolang prostitutie gecriminaliseerd en gestigmatiseerd wordt. Daardoor zou mensenhandel en onvrije arbeid in de seksindustrie gestimuleerd worden.

overzicht

 Acties

Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie - pdf. (2000) stelt in artikel 5, punt 3, dat mensenhandel verboden is. Mensenhandel omvat naast gedwongen prostitutie ook huisslavernij, illegale arbeid in horeca, textiel, bouw,... en de illegale adoptie.

De EU-strategie voor de uitroeiing van mensenhandel 2012-2016.
De strategie omvat vijf prioriteiten :

  •     slachtoffers van mensenhandel herkennen, beschermen en bijstaan;
  •     meer doen om mensenhandel te voorkomen;
  •     mensenhandelaars actiever vervolgen;
  •    coördinatie en samenwerking tussen de belangrijkste betrokken partijen verbeteren en zorgen voor een coherent beleid;
  •     meer inzicht verwerven in en effectiever reageren op nieuwe problemen op het gebied van mensenhandel in welke vorm dan ook.

Voor elke prioriteit is een aantal acties beschreven die de Europese Commissie de komende vijf jaar wil uitvoeren in samenwerking met de EU-lidstaten, instellingen en agentschappen , met internationale organisaties, niet-EU-landen, het maatschappelijk middenveld en de particuliere sector.

Eurostat publiceert statistieken over mensenhandel in de 28 EU-lidstaten en kandidaat-lidstaten : Trafficking in human beings, Eurostat (2015) - pdf.

 Belgische wetgeving 

 In België werd in 2005 een nieuwe wet op de mensenhandel gestemd. Daarin wordt het begrip duidelijk en limitatief gedefinieerd als:
  de werving, het vervoer, de overbrenging, de huisvesting, de opvang van een persoon, de wisseling of de overdracht van de controle over hem teneinde deze persoon uit te buiten. De sectoren van uitbuiting zijn limitatief opgesomd en betreffen prostitutie of kinderpornografie; bedelarij; aan het werk te zetten in omstandigheden die in strijd zijn met de menselijke waardigheid; het wegnemen van organen of weefsel; iemand tegen zijn wil een misdaad of een wanbedrijf doen plegen (diefstallen of drugstrafiek)

(Artikel 433 § 5 van het Belgisch Strafwetboek)

Een overzicht van de historiek van de Belgische regelgeving met betrekking tot mensenhandel vind je op de website van Pag-Asa, een van de drie gespecialiseerde centra voor de opvang en begeleiding van slachtoffers mensenhandel in België.

naar overzicht

 Praktische hulp

In België kunnen slachtoffers en getuigen van mensenhandel terecht in drie opvangcentra (24u/24u)

 Payoke (Vlaams Gewest)
Leguit 4 - 2000 Antwerpen
Tel.: 03 201 16 90

Pag-Asa (Brussels Gewest)
Cellebroersstraat 16 - 1000 Brussel
Tel.: 02 511 64 64

Sürya (Waals Gewest)
rue Rouveroy 2 - 4000 Luik
Tel.: 04 232 40 30


Deze centra beschikken over een opvanghuis waarin de slachtoffers een tijdje op adem kunnen komen, psychologische en medische bijstand kunnen krijgen en hulp om in de toekomst op eigen benen te staan. De centra zijn bevoegd om de aanvragen voor verblijfsdocumenten in te dienen bij de Dienst Vreemdelingenzaken. Slachtoffers krijgen in de loop van de gerechtelijke procedure bijstand van een advocaat, een tolk en de burgerlijke partijstelling.

Internationaal

Global Modern Slavery Directory is een interactieve wereldkaart  met de contactgegevens van 1161 instanties die hulp bieden aan slachtoffers van mensenhandel, http://www.globalmodernslavery.org/

In de V.S. kunnen slachtoffers of getuigen van mensenhandel bellen naar een hotline 1-888-373-7888.

Lezen:

overzicht  

 Meer online 

In de RoSa-bibliotheek

Slavinnen van de macht: het wereldwijde netwerk van vrouwenhandel en kindslavernij / Lydia Cacho (2011) - RoSa exemplaarnummer FIIIg/0034Ik laat je nooit meer gaan: het meisje, de vrouw, de handelaar en de agent / Ruth Hopkins (2005) - RoSa exemplaarnummer FII a/0927  Mensenhandel in de Amsterdamse raamprostitutie: een onderzoek naar aard en opsporing van mensenhandel / M.A. Verhoeven, B. Van Gestel, D. De Jong - RoSa exemplaarnummer FII L/0064  Life interrupted : trafficking into forced labor in the United States / Denise Brennan (2014) - RoSa exemplaarnummer EI m/0018  Thailand's hidden workforce: Burmese migrant women factory workers  / Ruth Pearson, Kyoko Kusakabe (2012) - RoSa exemplaarnummer EII g/0418  Women of a lesser cost : female labour, foreign exchange and  Philippine development / Sylvia Chant, Cathy McIlwaine (1995) - RoSa exemplaarnummer FII i/0019Trafficking and prostitution reconsidered: new perspectives on migration, sex work, and human rights / Kamala Kempadoo, Jyoti Sanghera, Bandana Pattanaik (2012) - RoSa exemplaarnummer FIIIa/0249  Selling sex overseas: Chinese women and the realities of prostitution and global sex trafficking / Kolin Chin, O. Finckenauer (2012) - RoSa exemplaarnummer FIIIG/0036  Sex, crime and morality / Sharon Hayes, Belinda Carpenter, Angela Dwyer (2012) - RoSa exemplaarnummer FII l/0067  The public woman / Joan Smith (2013) - RoSa exemplaarnummer FII a/1105  Forum on crime and society : special issue: "The state of the world's response to the crime of human trafficking / ed. Sandeep Chawla (2012) - RoSa exemplaarnummer FI l/0010  Trafficking and global crime control / Maggy Lee (2011) - RoSa exemplaarnummer FII l/0062  Sex slaves and discourse masters: the construction of trafficking / Jo Doezema (2010) - RoSa exemplaarnummer FII p/0575  Sex trafficking : a global perspective / Kimberly A. McCabe, Sabita Manian (2010) - RoSa exemplaarnummer FII d/0161  Engendering human security: feminist perspectives / ed. Thanh-Dam  Truong, Saskia Wieringa, Amrita Chhachhi (2006) - RoSa exemplaarnummer FII p/0449  Illegal migration and gender in a global and historical perspective  / ed. Marlou Schrover (2008) - RoSa exemplaarnummer FII a/1009  L'enquête de la société des nations sur la traite des femmes et des enfants / Isidore Maus. - Bruxelles, Éditions de la Ligue Nationale Belge contre le Péril vénérien, [1928] - RoSa exemplaarnummer FI a/0024 (wordt niet uitgeleend)