schoonheidsideaalGeschiedenis

Vandaag

Slank en jong gephotoshopt

Gevolgen van een onbereikbaar schoonheidsideaal  

Een meer diverse schoonheid en de anti-photoshopbeweging?

Pornoficatie en de seksualisering van vrouwen

Gevolgen van de seksualisering van vrouwen

(Update: 23 maart 2016)

 Geschiedenis

Aan het uiterlijk van vrouwen wordt doorgaans meer belang gehecht dan aan dat van mannen. Een historische verklaring is dat vrouwen lange tijd uitgesloten werden van het publieke leven. Wie aantrekkelijk gevonden werd, had meer kans op een huwelijk met een rijke man waardoor een comfortabel leven mogelijk was.

Het schoonheidsideaal blijkt erg veranderlijk onder invloed van sociale en economische factoren:

eeuwwisselingjaren 20Tijdens de 19de eeuw en tot de jaren '20 was de ‘ideale’ vrouw volgzaam en fragiel. Haar zandloperfiguur moest haar vrouwelijkheid en vruchtbaarheid laten zien: weelderige boezems en dito derrières werden in de verf gezet met een slanke taille door het pijnlijke korset.

In de jaren 20 werd de actieve vrouw het ideaal. Het korset verloor aan belang en vormen werden weggestopt, haren kortgeknipt. Vruchtbaarheid was niet meer de hoofdzaak en het ideale vrouwenlichaam was nu hoekig en dun, in comfortabele kledij met lage taille.

jaren 40jaren 50Tijdens de crisis van de jaren '30 en in de Tweede Wereldoorlog kwam de nadruk dan weer te liggen op andere kenmerken. Jonge vrouwen gingen nu vaak uit werken om te overleven en de industrie draaiende te houden. Stevige en sterke vrouwenlichamen werden het ideaal in deze tijd van honger en ontbering. 

Na de oorlog, in een stabielere economie, werd het gezin en huiselijkheid weer belangrijk. Vrouwen werden weer verondersteld hun traditionele rol van huismoeder op te nemen en er op en top vrouwelijk uit te zien. In deze Baby Boom periode waren rondborstige sekssymbolen met een zandlopermodel populair.

jaren 60jaren 80Eind de jaren 60-70 kregen vrouwen - mede door de komst van de tweede generatie feministen en de anticonceptiepil - zicht op andere mogelijkheden dan het huismoederschap. Jonge vrouwen verkozen vaak een praktische mode en vrouwelijke rondingen werden nu minder benadrukt. Marketinglui en modeontwerpers lieten de slinger echter doorslaan naar een hyperslank en jongensachtig vrouwenideaal.  Steeds meer verscheen reclame voor afslankmiddelen.

In de jaren 80 was diëten niet meer voldoende, vrouwen moesten slank, fit en gespierd zijn om er succesvol uit te zien. De powervrouw-looks pasten perfect in het plaatje van de materialistische en carrièregerichte jaren 80.

jaren 90jaren 90Slank was nog steeds het sleutelwoord in de jaren 90 en het begin van de 21ste eeuw, maar de trend ging twee kanten op.

Aan de ene kant bestond de ‘babe’-cultuur waarbij grote borsten op een slank lijf het ideaal werd.
Anderzijds begon in de jaren 90 ook de tendens van de ‘heroin chic’ met magere modellen als voorbeelden. Modellen werden ook steeds jonger,  zodat vrouwen zich aan kinderlijfjes begonnen te spiegelen.

 

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

top

 Vandaag

 Slank en jong gephotoshopt 

magazinesHet heersende schoonheidsideaal voor vrouwen is tegenwoordig: jong, lang, mager, liefst met stevige borsten en volle lippen. De vrouwen die het meest in de media verschijnen zijn slanke popsterren, actrices en fotomodellen. Studies wijzen uit dat:

  • In vrouwenmagazines ongeveer tien keer meer advertenties en artikels staan met tips voor gewichtsverlies dan in mannenbladen.
  • Op de covers van zo’n drie kwart van de vrouwenbladen minstens één item staat over diëten of andere manieren om aan het schoonheidsideaal te voldoen.
  • Bijna 9 op tien advertenties gebruik maken van het schoonheidsideaal. In 97 procent gaat het om een afbeelding van 'perfecte vrouwen', de 'perfecte man' komt maar in 12% van de gevallen in beeld.
  • Mannelijke acteurs ouder dan 40 komen zo'n 60% vaker op het scherm dan hun leeftijdgenoten-actrices. Van mannen worden uiterlijke tekenen van veroudering meer aanvaard dan van vrouwen. 
  • Als mannen sexy in beeld komen, hebben zij hun sex appeal meestal te danken aan de manier waarop zij gekleed zijn, en veel minder aan de hoeveelhuid naakte huid die zij laten zien. Wanneer vrouwen voor een mannelijk doelpubliek worden voorgesteld, is dit net andersom: hoe schaarser de vrouw is gekleed, hoe meer aandacht zij trekt. 

Bronnen:  Gender and the media / Rosalind Gill, 2007 (RoSa exemplaarnr. GI a/0134) / Fé, toenmalige communicatie- en onderzoeksbureau voor programma geretoucheerdVolt / Maintaining the Double Standard: Portrayals of Age and Gender in Popular Films, Lauzen & Dozier, 2005 / Beeldvorming van vrouwen en mannen in de reclame in België, Corine van Hellemond en Hilde Van den Bulck, 2009 (RoSa exemplaarnr. GIII1a/0019)

De meeste foto’s van modellen en actrices worden digitaal geretoucheerd. Vrouwen in de media hebben er nooit eerder zo gestroomlijnd en geperfectioneerd uitgezien. 'Routine'-retouchering voor de gemiddelde commerciële foto houdt in: verlengen en versmallen van ledematen, egaliseren van de huid, verfijnen van de kaaklijn en glans toevoegen aan ogen, lippen en haren.

 

Oordeel zelf:

'Photoshop: The perfect lie' over de mythevorming van de Photoshopcultuur

'Losing weight with Photoshop'

'Evolution' van Dove over het proces van naturel model tot geretoucheerde foto

'Talk to your daughter before the beauty industry does' van Dove

Spreekt het vooropgestelde schoonheidsideaal in de media wel iedereen aan? De Amerikaanse journalist Esther Honig stelde in haar project 'Voor en Na' de gephotoshopte en perfect slanke vrouw in vraag. Onder het motto maak me mooi stuurde ze een onbewerkte foto van zichzelf naar zo'n veertig vormgevers uit meer dan 25 landen. Ze kregen de opdracht om Esther mooi te maken rekening houdend met het schoonheidsideaal van hun cultuur. Het resultaat van hun werk laat niet alleen zien dat het begrip 'mooi' verschilt van persoon tot persoon, maar ook dat het vaststellen van een universeel schoonheidsideaal onbegonnen werk is. 

Meer lezen online?

 

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

schoonheidsideaal1

schoonheidsideaal2

top

 Gevolgen van een uniform schoonheidsideaal

Het slankheidsideaal staat haaks op de realiteit: de gemiddelde vrouw wordt steeds zwaarder. Terwijl topmodellen in 1975 nog 8% minder wogen dan de gemiddelde vrouw, is het verschil vandaag 23%. Een lichaamsbouw die slechts bereikbaar is voor 5% van alle vrouwen.

Er bestaat een link tussen het slankheidsideaal en ontevredenheid over het eigen lichaam:

  • Vrouwen met een hoge eigenwaarde lezen minder sensatiebladen en modemagazines dan vrouwen met een lage eigenwaarde. Vrouwen die regelmatig modemagazines lezen zouden twee tot drie keer meer diëten en sporten om af te slanken dan andere vrouwen. Ze hebben ook vaker het gevoel dat deze magazines het vrouwenideaalbeeld beïnvloeden. 
  • 46% van de mannen en 66% van de vrouwen vindt dat de media een negatieve invloed heeft op hun gevoelens over het eigen uiterlijk.
  • 60% van de vrouwen vindt het belangrijk dat de overheid campagnes voert om een onrealistisch schoonheidsideaal te bestrijden.
  • Slechts 2% van de vrouwen omschrijft zich als 'mooi'. Driekwart vindt zichzelf 'gewoon'. 52% van de 15-jarige Vlaamse meisjes en 28% van de 15-jarige Vlaamse jongens vindt zichzelf te dik. Op 11-jarige leeftijd reeds vindt 37% van de Vlaamse meisjes en 24% van de jongens zich te zwaar.
  • 18% van de Vlaamse 15-jarige meisjes doet iets om te vermageren (bv. dieet), tegenover 8% van de Vlaamse 15-jarige jongens. Bij de Vlaamse 11-jarigen is dit reeds 13% voor meisjes en 9% voor jongens.  

Bronnen: Social determinants of health and well-being among young people. Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) study: international report from the 2009/2010 survey (WHO Regional Office for Europe, 2012) / Eigenwaarde, lichaamstevredenheid en het schoonheidsideaal (S. Spee & D. Mortelmans, 1997) / Onaantrekkelijk? Beeldvorming over het belang van fysieke aantrekkelijkheid, Gerard Gielen, 2003 (RoSa  exemplaarnr. DIII 1a/0060)  / Media effects on young women (About-Face.org, 2007) / Tijd voor echte schoonheid (Dove project) / Body weight dissatisfaction and communication with parents among adolescents in 24 countries: international cross-sectional survey (H. Al Sabbah et al., 2009)

Tip:
Op Jongeren op het bot: schoonheidsideaal vind je downloadbaar lesmateriaal over zelfbeeld en schoonheidsideaal. Geschikt voor leerkrachten van meisjes en jongens secundair onderwijs.

 

Eetstoornissen

Eetstoornissen zoals anorexia, boulimia nervosa en 'binge eating' (eetbuienstoornis) komen steeds meer voor. Naast genetische en psychologische factoren en persoonlijke problemen, kunnen ook  sociaal-culturele factoren zoals het schoonheidsideaal dat verkondigd wordt in de media, een rol spelen. 

Uit onderzoek blijkt dat:

  • Anorexia en boulimia nervosa komen naar schatting zo'n 10 keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.
  • Ruim tien procent van de Belgische vrouwen kampt of heeft gekampt met een eetstoornis, waarvan 3,7 procent anorexia nervosa. 3,8 procent heeft of had boulimia nervosa. Wellicht is hun reële aantal nog groter aangezien eetstoornissen vaak goed verborgen worden. Een minderheid van de vrouwen met een eetstoornis zoekt professionele hulp.
  • Eetstoornissen komen het vaakst voor bij meisjes en vrouwen tussen 10 en 30 jaar oud. Er zijn steeds meer jongeren met een eetstoornis, en hun leeftijd verlaagt.
  • Personen met een eetstoornis hebben jaarlijks 6 tot 12,8 keer meer kans om vroegtijdig te sterven als gevolg van uithongering, haperende gezondheid (vruchtbaarheidsproblemen, nier- en leverschade,...) of zelfmoord dan leeftijdgenoten zonder eetstoornis.

Bronnen: The epidemiology of eating disorders in six European countries - pdf : Results of the ESEMeD-WMH project,  Preti, A. et al. (2009)/ Eetstoornissen,  H.E. Van der Horst; G. Noordenbos, 2006 (RoSa exemplaarnr. Ck/0091) / NationaalKompas Volksgezondheid (Nederland) 

Via het internet ontstaan "communities" die anorexia en boulimia promoten. Pro-ana websites - pdf verheerlijken het mager zijn ('thinspiration') en de leden wisselen tips uit om snel te vermageren. De websites bevatten wel een waarschuwing, waarvan de efficiëntie uit onderzoek is gebleken.

Lees meer online: 

 

Cosmetische chirurgie

Het is niet bekend hoeveel mensen er precies gebruik maken van plastische chirurgie in België. Volgens een enquête heeft 16% van de Belgische ondervraagde vrouwen ooit een beroep gedaan op schoonheidsbehandelingen en -operaties. Bij de mannen is dit 8%. Bij vrouwen zijn vooral figuurcorrigerende en afslankende operaties het populairst. Volgens Brits onderzoek- pdf overweegt de helft van de meisjes tussen 16 en 21 jaar oud een schoonheidsoperatie. 

Vooral in Amerika en Zuidoost-Azië zijn vrouwen en jonge meisjes verslaafd aan plastische chirurgie. In Zuid-Korea en China willen vrouwen er westerser uitzien, terwijl Amerikaanse vrouwen er alles aan doen om hun sexappeal te vergroten. Zuid-Koreaanse meisjes kiezen vaak voor een ingreep tijdens de zomervakantie van drie maanden, ook wel de 'Gouden periode' genoemd, zodat ze tijd genoeg hebben om te herstellen en later meer kans zouden maken op een goede job en partner. 

Sinds 2000 is de 'designer vagina' - pdf in opmars.  Plastische chirurgie aan de vagina ('labiaplastie' ) houdt onder meer in: het verkleinen van de kleine schaamlippen, het vernauwen van de vagina-ingang, het strakker maken van de buitenste schaamlippen,... vaak om puur esthetische redenen.  Door de steeds grotere nadruk op en toegang tot bloot willen vrouwen een 'perfecte vagina', pornofilms en magazines geven het voorbeeld. In 2009 was in Groot-Brittannië het aantal labiaplastische ingrepen met 70% gestegen vergeleken met het jaar daarvoor.

 

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

schoonheidsideaal

top

 Een meer diverse schoonheid en de anti-photoshopbeweging?

covercurvyAnderzijds is ook de vollere vrouw langzaamaan haar plaats in de media aan het veroveren. Getuige hiervan showbizz-figuren als Beth Ditto van the Gossip, enkele plus size modellen op de catwalk en cover van magazines,..

Bovendien is er een ‘anti-photoshopbeweging’ ontstaan. Sterren en voormalige supermodellen laten ongeretoucheerde foto's publiceren om aan te geven dat vrouwen onder druk worden gezet door het schoonheidsideaal. Steeds vaker komt ook het 'omgekeerd' photoshoppen voor: magere modellen worden op de foto digitaal iets voller gemaakt om er gezonder uit te zien. Uit een onderzoek zou blijken dat vrouwen voorlopig liever slanke modellen willen zien. Volgens de auteurs is het wellicht een kwestie van wennen aan diversere vrouwbeelden. Meer hierover: The Effects of Thin and Heavy Media Images on Overweight and Underweight Consumers: Social Comparison Processes and Behavioral Implications - pdf , 2009

top 

 Pornoficatie en de seksualisering van vrouwen

Seksueel getinte reclame

Adverteerders gaan ervan uit dat seksgerelateerde beelden van vrouwen beter verkopen, zowel bij mannen als bij vrouwen. Mannen zijn immers meestal de hoofddoelgroep van adverteerders en vrouwen worden verondersteld te willen lijken op de afgebeelde vrouwen.  

De 'sex wars' verdeelden feministen van de tweede golf op het vlak van seksualiteit en seksualisering van vrouwen. Andrea Dworkin en Gayle Rubin waren hierin belangrijke namen. Ook vandaag duurt de discussie voort. Niet zozeer het afbeelden van naakt op zich, maar de seksualisering (maken tot louter seksobject) van vrouwen en het feit dat vrouwen vaker dan mannen geseksualiseerd worden in de media, wordt bekritiseerd door veel feministen. Vaak geven die media de indruk dat seks draait om mannelijke agressie en seksuele passiviteit bij de vrouw. 

Mannelijke en vrouwelijke seksualiteit wordt in de media vaak ongelijk voorgesteld en geeft in veel gevallen een vertekend en stereotiep beeld van vrouwen, mannen en seks. Amerikaans onderzoek- pdf concludeert dat

  • vrouwen vaker naakt worden afgebeeld dan mannen
  • vrouwen vaker dan mannen seksueel uitnodigend of provocerend wordenafgebeeld
  • bij seksuele beelden of seksueel suggestieve beelden vrouwen meestal onderdanig worden voorgesteld en mannen eerder dominant
  • personages die aan seks doen zijn vooral jong, slank en succesvol
  • nauwelijks risico's of preventief gedrag (bv. condoomgebruik) bij seksuele handelingen aan bod komen

Typisch aan seksualiserende beelden is het opdelen van een vrouwlichaam in componenten. De focus ligt telkens op een lichaamsdeel: de lippen, benen, borsten,...en niet op de vrouw in haar geheel. Veel feministen zien in deze 'dismemberment' een visie op vrouwen als uitgestalde consumptiegoederen.    

Naast de pornografie zijn de meeste seksualiserende beelden van vrouwen te zien in videoclips - pdf 1,41 MB: het gaat om 44% tot 81% van deze beelden, telkens in een heteroseksuele context. Lesbische gedragingen komen wel voor in de clips, maar meestal in functie van een mannelijke doelgroep. 

Sexting

ds1nv8YeOok de smartphone cultuur zorgt voor een toename van de seksualisering in de samenleving. 88% van de seksueel getinte tekstberichtjes of expliciete foto's worden gedeeld met anderen, openbaar gemaakt via sociale media of websites. Dat delen noemt men 'sexting' en heeft gevolgen die niet te overzien zijn. Denk maar aan (cyber)pesten, ernstig persoonlijk leed, schooluitval, schaamte, angst, onzekerheid en in sommige gevallen neiging tot zelfdoding. 

Vrouwelijke slachtoffers van sexting krijgen het zwaarder te verduren dan mannelijke slachtoffers. De lijn tussen 'preuts' en 'sexy' is voor meisjes immers heel erg dun. Enerzijds worden meisjes en vrouwen via media er op attent gemaakt dat ze seksueel moeten zijn, anderzijds verwacht de maatschappij van hen dat ze niet (te) seksueel zijn, en tegelijkertijd ook niet te preuts. Slachtoffers worden vaak uitgemaakt voor 'hoer' of 'slet', woorden die in tegenstelling tot een 'player' een negatieve connotatie hebben. 

Meer lezen?

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

top

 Gevolgen van de seksualisering van vrouwen

seksualiseringDe gemiddelde jonge tv-kijker krijgt elk jaar ongeveer 14 000 impliciete en expliciete seksuele beelden te zien. Via het internet krijgt 63 procent van de jongens tussen 12 en 17 jaar regelmatig porno op het web te zien. Bij de meisjes is dat 47 procent.  Tieners zelf beschouwen televisie en internet als hun belangrijkste informatiebronnen over seks en seksualiteit.

Uit onderzoek blijkt de seksualisering van vrouwen vergaande gevolgen te hebben:

  • Herhaalde blootstelling zou tieners beïnvloeden om op jongere leeftijd sekste hebben.  Hoe jonger het meisje is wanneer ze seksuele betrekkingen heeft, hoe meer kans dat dit onder druk en onbeschermd gebeurt.
  • Seksualiserende beelden van vrouwen leiden bij meisjes tot meer ontevredenheid en schaamte over het eigen lichaam, een lagere eigenwaarde en zelfs depressie. Bovendien zouden meisjes vaker een afstandelijk 3de persoonsperspectief aannemen ten opzichte van zichzelf.
  • Meisjes zouden sneller hun ambities verlagen en geloven dat ze enkel sociaal aanvaard worden als ze seksueel beschikbaar zijn en er sexy uit zien, eerder dan slim te zijn of te studeren. Dit denkbeeld zou gevolgen kunnen hebben voor hun latere loopbaan.
  • Door vooral passieve lustobjecten te zien, zouden meisjes steeds meer geloven dat seks in de eerste plaats iets is om mannen te plezieren. Hun eigen seksuele genot is dan nog weinig aan de orde.
  • Hoe meer jongeren vrouwen als seksobjecten beschouwen, hoe vaker ze op het web naar seksfilms en -foto's kijken. Die versterken dat beeld dan weer. Toch vindt een meerderheid van de jongeren het nog steeds verkeerd om vrouwen als seksobjecten te zien.

Bronnen: McSex: de pornoficatie van onze samenleving /Myrthe Hilkens, 2008 (RoSa exemplaarnr. FIIIa/0208) / Report of the APA taskforce - pdf  on the sexualization of girls, 2007 / Adolescents’ Exposure to a Sexualized Media Environment and Their Notions of Women as Sex Objects - pdf, 2007

De seksueel uitdagende manier waarop meisjes zichzelf steeds vaker op sociale netwerk-websites etaleren kan een zeker gevaar inhouden. Omdat een ‘post’ op een website slechts een klik moeite kost, zouden veel meisjes zich niet bewust zijn van de reikwijdte van hun handelingen en het risico lopen op vernederende toespelingen of in het ergste geval: seksueel misbruik.

  • Op de Click Safe-site van Child Focus staan tips voor ouders in verband met het internetgebruik van hun kinderen, onder meer over seksueel getinte profielen.  
  • www.veiligonline.be: website van de Gezinsbond en Child Focus met informatie, opvoedingstips en beeldfragmenten over veilig internet en het gebruik van multimedia door kinderen en door jongeren.
  • Sensoa's allesoverseks.be: onder meer vraag en antwoord over internet en chatten
  • Ecops.be: online Belgisch meldpunt waar je als internetgebruiker misdrijven op het internet kan melden.

 Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

 

In de RoSa-bibliotheek vind je een ruim aanbod aan boeken, artikels en wetenschappelijke studies over de thema's schoonheidsideaal en seksualisering. Bezoek de RoSa online catalogus.  Relevante trefwoorden zijn alvast:

VROUWBEELDEN
VROUWENLICHAAM
BEELDVORMING
UITERLIJK
POPULAIRE CULTUUR
PORNOGRAFIE
EROTIEK
MEDIA
RECLAME  
SEKSUALITEIT

Gebruikt fotomateriaal 

Barbie, City Weekly.net  / Vrouw eeuwwisseling, Costumes.org / Vrouw jaren '20, Fashion at / Rosie, Columbia Law School / Jayne Mansfield fifties, Super Strange Video.com / Jerry Hall 70s, Daily Mail / Pamela Anderson , 1 FM news / Heroin chic Kate Moss, Yen Magazine / Twiggy, Stylefrizz.com / Collage magazines (Sedona Observer ) / Photoshop-foto's Ralph Lauren, NY Magazine / meisje spiegel, Leuke Spreekbeurt.nl / Beth Ditto op de cover van LOVE-magazine / Britney Spears voor en na photoshop, CelebrityFix / Reclame Dolce & Gabanna, Huffington Post / Bratz popjes, Bluemilk Files Wordpress