Vrouwen in de politiek

Dit jaar keken we uit naar de resultaten van de regionale, federale en Europese verkiezingen in mei. Naar goede gewoonte lanceerde Zij-kant naar aanleiding van de verkiezingen een Stem Vrouw-oproep. In de ‘Let’s make it fifty-fifty campagne’ lieten enkele oude politieke figuren als Willy Claes, Herman De Croo en Mark Eyskens zich afbeelden in een vrouwelijke(re) versie om een gelijke vertegenwoordiging van vrouwen en mannen te bekomen, niet alleen in de parlementen, maar ook binnen de regeringen en op de politieke kabinetten te bekomen. Vrouwen in de politiek blijven witte raven. Zowel in de Kamer als in het Vlaams Parlement werden er wel meer vrouwen verkozen dan bij de vorige verkiezingen. Het Vlaams Parlement telt zelfs het hoogste aantal vrouwen in Europa. Deze positieve resultaten weerspiegelden zich echter niet tijdens de federale regeringsvorming. De regering Michel I telt 14 ministers, waaronder slechts 3 vrouwen (21%). Van de 4 staatssecretarissen is er slechts 1 vrouw (25%). De nieuwe federale regering klopt dus af op een totaal van 4 vrouwen binnen een 18-koppig team (wat neerkomt op 22%; nog geen 1/4). In 2007 was nog sprake van 44% vrouwen en de regering Di Rupo I telde 31% vrouwen.

Op Europees niveau riepen de vorige vrouwelijke EU-Commissarissen de nieuwe voorzitter Jean-Claude Juncker op om ten minste tien vrouwelijke leden voor de nieuwe Europese Commissie aan te wijzen. De EU zet zich in voor meer gelijkheid tussen de seksen. Een dergelijk proces verdient een stijging, geen daling van het aantal vrouwelijke commissarissen vonden de vrouwen. 9 van de 28 leden van de EC is opnieuw een vrouw. Een belachelijk laag cijfer volgens Juncker, die heeft geijverd voor meer vrouwelijke leden dan in de vorige Commissie. 

Dat vrouwelijke politici aan de top even gemotiveerd en bekwaam zijn als hun mannelijke collega’s  wordt aangetoond door Nicola Sturgeon, de eerste vrouwelijke premier van Schotland, Dilma Rousseff, de herverkozen Braziliaanse president, Meyrem Almaci de nieuwe voorzitter van Groen en andere aangestelde vrouwelijke ministers en verkozen parlementsleden.

Vrouwen aan de bedrijfstop

Ook zijn vrouwen aan de bedrijfstop nodig om evenwichtiger samengestelde besturen te krijgen met een breder wereldbeeld. Na heel wat politiek gehakketak werd eind november beslist dat vanaf 2016 30% van de raden van bestuur van de grootste Duitse beursgenoteerde bedrijven een vrouw moet zijn. Bedrijven die het quotum niet halen, moeten de zetel(s) onbezet laten. 

In België, zo blijkt uit onderzoek, is het niet goed gesteld met de aanwezigheid van vrouwen in de raden van bestuur van de Belgische topbedrijven. Van de 242 bestuursmandaten bij de Bel20-bedrijven worden er momenteel 43 ingevuld door vrouwen (17,8 procent vrouwen). Het glazen plafond blijft een moeilijk te verbrijzelen obstakel voor veel vrouwen op weg naar de top. Beterschap is op komst, want tegen 2016 zijn alle Belgische beursgenoteerde bedrijven wettelijk verplicht om minstens een derde vrouwelijke bestuurders te halen. Dominique Leroy is de eerste en enige vrouw die dit jaar aan het hoofd kwam van een beursgenoteerde onderneming. In maart was uit een enquête van Women On Board en De Morgen nog gebleken dat 64 procent van de Belgische economische topvrouwen voorstander is van quota. 

30-urenweek

Zou een 30-urenweek ingevoerd moeten worden om gendergelijkheid te bevorderen? Vrouwenvereniging Femma stelde dit voor in mei nadat voormalig minister van werk Monica De Coninck meende dat “meer vrouwen voltijds zouden moeten werken”. De combinatie van ouderschap en carrière is volgens Femma onhoudbaar geworden. Een 30-urenweek zou gendergelijkheid bevorderen. Vrouwen zouden eerlijkere kansen krijgen om op professioneel vlak te kunnen concurreren met mannen. Een 30-urenweek als 'voltijds' en niet als 'deeltijds' bestempelen, zou voor een promotie naar een leidinggevende functie veel uitmaken voor vrouwen. De meningen hierover zijn verdeeld.

Verkrachting en seksueel geweld tegen vrouwen

Dat ‘vrouwen niet capabel genoeg zouden zijn om te delegeren’ is even discriminerend als beweren dat ‘vrouwen die verkracht worden daar zelf verantwoordelijk voor zijn’. Althans, dat verklaarde de Indiase politica Mirge begin dit jaar. Hoewel India na een reeks groepsverkrachtingen en de daaropvolgende grootschalige protesten in 2013 de wetgeving over verkrachting verstrengde, blijven verkrachtingen in dat land schering en inslag. Volgens officiële cijfers wordt er elke 22 minuten een vrouw verkracht. Volgens activisten ligt het werkelijke aantal veel hoger.

Hoe maak je een land bewust van het feit dat seksueel geweld tegen vrouwen niet aanvaardbaar is? Met een strip, dacht de Indiaans-Amerikaanse filmmaker Ram Devineni. En dus riep hij Priya in het leven. Priya is een jong meisje dat het slachtoffer wordt van een groepsverkrachting. Ze overleeft, maar is de schande van de familie en moet vluchten. Ze keert uiteindelijk terug naar haar stad en neemt wraak op haar verkrachters samen met de god Shiva en godin Parvati. Via de strip wordt er geprobeerd om te communiceren met de jongeren en hen bewust te maken van misogynie en seksueel geweld en zo verandering teweeg te brengen. Ook de politie van de Indiase hoofdstad New Delhi wil het toenemende geweld tegen vrouwen doen ophouden. Een app werd gelanceerd waarmee vrouwen die zich in een noodsituatie bevinden, een alarmsignaal kunnen uitsturen.

Ook het gebruik van verkrachting als oorlogswapen blijft choquerend voorpaginanieuws. In oktober bevestigde mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch de grootste angsten over de behandeling van de ontvoerde meisjes door Boko Haram in Nigeria: seksueel geweld en verkrachtingen binnen gedwongen huwelijken. De Twittercampagne #BringBackOurGirls heeft wereldwijd de aandacht gevestigd op deze kwestie, maar heeft niet geleid tot hun vrijlating. Uit Syrië bereiken ons afgrijselijke verhalen van grootschalig seksueel misbruik van minderheden door IS-strijders tijdens raids op huizen en woonwijken. Een strijder van IS zou de executie van 150 vrouwen op zijn geweten hebben omdat ze niet met een jihadist wilden trouwen. Het seksuele misbruik van vrouwen en meisjes heeft verwoestende gevolgen voor de vrouwen, meisjes, gezinnen en de samenleving.

In oktober werd in Londen een conferentie rond seksueel geweld tijdens conflicten en het gebruik van verkrachting als oorlogswapen georganiseerd. Hollywoodster en spreekster Angelina Jolie en de Britse minister van Buitenlandse Zaken William Hague drongen aan op concrete acties tegen deze misdaden.

Dichter bij huis is verkrachting ook geen onbekend fenomeen. Onthutsende resultaten van een onderzoek van Amnesty International dat werd uitgevoerd bij 2000 Belgen bieden een schrikwekkend beeld van een maatschappij waarin seksueel geweld tot het dagelijks leven behoort van veel vrouwen. Een op drie vrouwen werd gedwongen tot ongewenste seksuele betrekkingen. Bijna 6 op 10 vrouwen werden blootgesteld aan een vorm van ernstig seksueel geweld en 13%  werd verkracht door iemand die niet haar partner is. Een kwart van de vrouwen werd op een publieke plaats fysiek lastig gevallen en maar liefst 7% van de vrouwen werd misbruikt als minderjarige. In werkelijkheid liggen de cijfers nog hoger. Volgens de meest recente veiligheidsmonitor wordt maar liefst 90% van de seksuele delicten niet aangegeven. Verkrachtingen leiden immers zelden tot veroordelingen. Slechts 11% van de slachtoffers die iets onderneemt, heeft achteraf het gevoel dat gerechtigheid geschied is.

Redenen genoeg om preventieprogramma’s en sensibiliseringsacties op te starten. In de VS werd deze problematiek dit jaar extra in de verf gezet met de groeiende protesten tegen aanrandingen op campussen. Volgens de ‘Yes means yes-wet’ in Californië moet elke vorm van seksuele activiteit, bij elke stap, voorafgegaan worden door een affirmatief, bewust en vrijwillig akkoord vanwege de partner. De universiteiten in Californië worden geacht op te treden tegen overtreders.

In Belgë lanceerde de federale regering op 14 februari de website hulpnaverkrachting.be om slachtoffers van verkrachting aan te sporen klacht in te dienen. Het is een stap in de goede richting volgens Amnesty International. Deze ngo lanceerde ook een eigen ‘Zij vragen erom-campagne’ met een petitie voor een doortastende, effectieve en gecoördineerde aanpak van verkrachting op de verschillende beleidsniveaus.

Acties voor gelijke rechten m/v 

14 februari is ook de jaarlijkse ’V-Day’ om te dansen tegen het wereldwijde geweld op vrouwen en meisjes. De actie is zeer snel uitgegroeid tot een mondiale beweging die de strijd tegen geweld op vrouwen onder de publieke aandacht brengt. Geweld omvat naast partnergeweld ook verkrachting, incest, genitale verminking van vrouwen, vrouwenhandel, eremoorden, ... In meer dan 200 steden wereldwijd werd er deelgenomen aan deze dansende betoging.

Een maand later was het tijd voor de jaarlijkse ‘internationale Vrouwendag’ op 8 maart. De ideale gelegenheid voor de stad Brussel om die week om te dopen tot de ‘Week van de Vrouw’.

In maart wordt in eigen land traditioneel aandacht geschonken aan de loonkloof tussen vrouwen en mannen. Zij-kant en het ABVV vierden in 2014 hun tiende ‘Equal Pay Day-campagne’. Een aantal oorzaken van de loonkloof is gekend, maar deze rechtvaardigen die zeker niet. Bovendien blijft een deel van de loonkloof onverklaard. Dit laat ruimte voor vooroordelen, stereotypering en discriminatie bij de loonvorming. Daarom werd dit jaar aan het grote publiek, werkgevers en beleidsmakers gevraagd: “U vindt het schandalig dat kale, rosse, dikke of zwarte mensen minder verdienen. Waarom vindt u dit niet voor vrouwen …?”

Er is eindelijk een juridische doorbraak voor meemoeders. De Kamer keurde het wetsvoorstel definitief goed dat de meemoeder in een lesbisch koppel dezelfde rechten toekent als de echtgenoot in een heterokoppel. De vrouw die gehuwd is met de vrouw die bevalt, is automatisch meemoeder en geniet dezelfde rechten. Is het lesbische koppel niet getrouwd, dan kan de partner het kind erkennen.

Op 11 november wijdde het VOK zijn 43stenationale Vrouwendag’ aan armoede, met de focus op vrouwen en hun specifieke kwetsbaarheid. Centrale boodschap was dat niemand in armoede zou mogen leven. Vrouwen lopen een iets hoger risico dan mannen om in armoede te belanden, met name 16% tegen 14,6%. In Vlaanderen moet 22% van de eenoudergezinnen – die voor ca. 80% bestaan uit een vrouw en kinderen – rondkomen met een inkomen onder de armoedegrens. 

Vrouwen in traditioneel voor mannen voorbehouden jobs

Vrouwen zouden meer jobkansen moeten krijgen. De ondervertegenwoordiging van vrouwen in de ICT-sector is opvallend. Daar wou de opleiding Toegepaste Informatica van AP Hogeschool iets aan doen. Op 23 april werd een workshop georganiseerd voor meisjes van 6 tot 18 jaar om spelenderwijs in contact te komen met ICT en hen aan te moedigen een carrière als informaticus te overwegen. Niet toevallig ging de workshop door op 23 april, een dag voor de internationale ICT-vrouwendag.

Op verzoek van een fan werden in augustus drie nieuwe Lego-sets uitgebracht. De nieuwe kit heet 'het onderzoeksinstituut' en toont vrouwen als paleontoloog, astronoom of chemicus. Meisjes die geïnteresseerd zijn in wetenschap en technologie krijgen zo de nodige aanmoediging van de fabrikant.

Dit jaar werd er ook veel aandacht geschonken aan vrouwen in het leger. De media zoomden in op het aandeel van de vrouwelijke soldaat in conflicten in het Midden-Oosten. In Israël is militaire dienstplicht verplicht voor mannen én vrouwen. De Israel Defense Forces (IDF) is het meest vrouwvriendelijke leger ter wereld: 34 procent van alle IDF-soldaten is vrouwelijk, wat in geen ander land ter wereld het geval is. In Irak hebben honderden moeders en dochters van soldaten van het Peshmerga-leger de wapens opgenomen. Ze zijn vastberaden hun leven te riskeren om de Koerden in Irak te beschermen tegen de terreurbeweging IS.

Eind juli was eindelijk de kogel door de kerk. Na jarenlang debatteren mogen vrouwen in de Kerk van Engeland benoemd worden tot bisschop. Een gelijkaardig voorstel was in november 2012 gestrand na verzet van de leken in het kerkelijk parlement. De stemming verandert een eeuwenlange traditie waarover de Anglicaanse Kerk erg verdeeld is. De eerste vrouwelijke bisschop, Libby Lane, werd in december aangesteld. De Kerk van Engeland is de moederkerk van de Anglicaanse wereldgemeenschap. In andere deelkerken, zoals bijvoorbeeld in Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten, zijn vrouwelijke bisschoppen al jarenlang gebruikelijk.

Wet op dubbele familienaam

De wet op dubbele familienaam in eigen land is een unicum. Op 1 juni trad de nieuwe wet in werking. Sinds die dag kunnen ouders kiezen of hun kind de naam van de vader, de moeder of een combinatie van de twee namen zal dragen. Als de ouders geen keuze maken of niet overeenkomen, krijgt het kind automatisch de naam van de vader. De politieke soap rond de dubbele familienaam kreeg in november een nieuwe episode. Een 36-jarige moeder was naar het Grondwettelijk Hof gestapt om de wet ongedaan te laten maken. Ze ligt in conflict met haar ex-man, die weigert de dubbele familienaam aan haar pas geboren dochter toe te kennen. Wordt vervolgd.

Prostitutie

Waar er dit jaar niet over werd gediscussieerd, was het Belgische prostitutiebeleid. Vorig jaar stemde de Franse Assemblée in met een wet die het kopen van seks strafbaar maakt. In een resolutie van februari heeft het Europees Parlement gesteld dat de landen die prostitutie willen verminderen, dat moeten doen door de klant aan te pakken, niet de prostituee. De tekst benadrukt dat prostitutie, gedwongen of vrijwillig, de menselijke waardigheid aantast en in strijd is met de mensenrechten. In navolging van de resolutie werd in Nederland in oktober een wetsvoorstel ingediend om klanten van prostituees die weten dat een vrouw onder dwang werkt, te bestraffen met een boete of een gevangenisstraf.

In België blijft men bij het standpunt dat de repressieve aanpak tot gevolg kan hebben dat het prostitutiegebeuren zich onder de radar van het bestuur en de hulporganisaties gaat afspelen. Om deze reden wordt de wet hier niet aangepast. Het afgelopen jaar patrouilleerden Franse agenten samen met hun Brusselse collega’s in de Brusselse prostitutiebuurt om de wijk extra in de gaten te houden, uit vrees voor een toename van het sekstoerisme in België. Veertig procent van de mensen die werden gearresteerd rond het station van Brussel-Noord waren Fransen.

Verder van huis zwaaide koning Voetbal de plak tijdens het WK in Brazilië . Rond de stadions werden de straathoeken niet alleen gevuld met voetbalfans, ook prostituees, vaak nog minderjarig, wilden een graantje meepikken van het gebeuren. Ook al zijn voetbalfans niet specifiek een risicogroep, de uitzonderlijke toename van het aantal reizigers zorgde voor een extra verhoging van het risico op seksuele uitbuiting van minderjarigen. Naar aanleiding van het WK lanceerde Childhood Brasil de #BrasilNaDefesaDaInfancia (#BrazilDefendingChildhood) campagne. Braziliaanse voetballers Neymar Jr. en Daniel Alves werden ingeschakeld om toeristen er attent op te maken kindermisbruik te melden. De campagne 'Stop Kinderprostitutie' van Plan België vierde dit jaar z'n tiende verjaardag, maar dat was geen reden tot feesten.

Anno 2014 worden nog steeds kinderen misbruikt. Het WK was een uitgelezen moment om voetballiefhebbers te informeren en te overtuigen de problematiek aan te pakken. 

Seksisme

Ook seksisme van alledag blijft een grootschalig en wereldwijd probleem. Tal van projecten om een eind te maken aan vulgaire opmerkingen, vuile moppen, hopeloze versierpogingen, handtastelijkheden en regelrechte intimidatie kregen dit jaar wereldwijd persaandacht. Twee jaar na de documentaire ‘Femme de la rue’ van Sofie Peeters is seksisme actueler dan ooit.

De ngo Hollaback, met afdelingen in Gent en Brussel, heeft in New York een soortgelijk project uitgevoerd. In een ophefmakend filmpje wandelt een vrouw gekleed in jeans en t-shirt tien uur lang door New York. Tijdens haar tocht wordt ze meer dan honderd keer nageroepen en geïntimideerd. Het is geen nieuw fenomeen, maar het blijft choquerend, want 90% van de vrouwen krijgt er wereldwijd mee te maken.

Meisjes en vrouwen hebben het recht om te lopen waar ze willen en te dragen wat zij willen zonder daarvoor nageroepen of uitgescholden te worden. Dat vonden ook honderden leerlingen van middelbare scholen in de Franse stad Nantes. Meisjes en jongens waren in mei naar school gegaan in een rok.  De initiatiefnemers wilden op deze ludieke manier de strijd aangaan tegen seksisme.

Dit initiatief was het startschot voor grotere acties in Frankrijk. Nog nooit werd seksisme op zo’n grote schaal aangepakt. Franse vrouwen hebben er genoeg van. Een groep van 142 Franse wetenschapsters heeft politici gewaarschuwd voor het toenemend seksisme in de Assemblée. Van fluiten tot beledigingen, de uitingen van seksisme stapelen zich op. Op hetzelfde moment werd een actie gestart tegen seksueel ongewenst gedrag in het Franse openbaar vervoer. Ludieke verkeers- en verbodsborden met opschriften als ‘Sluit uw benen. Uw testikels zijn niet van kristal, ze breken niet’ en ‘Seksueel getinte aanraking wordt gestraft met 5 jaar cel en 75000 euro boete’ sierden het straatbeeld.

In Egypte wordt seksuele intimidatie eindelijk strafbaar gesteld na beelden van misbruik op het Tahrirplein in Caïro de afgelopen jaren.

In december kwam een honderdtal moeders met hun baby’s op straat in Londen. Voor het tophotel Claridge’s  gaven ze hun kinderen in het openbaar borstvoeding. Met deze actie wilden de vrouwen hun solidariteit tonen met een 35-jarige moeder die aangemaand werd om 'discreet' borstvoeding te geven in het restaurant van Claridge's. Medewerkers van het hotel gaven de vrouw een grote witte stoffen servet om haar boezem te bedekken.

België zorgde voor een doorbraak met een nieuwe wet ter bestrijding van seksisme. Sinds 3 augustus kan voortaan elk gebaar of elke handeling waarbij een persoon zwaar en openlijk geminacht wordt omwille van zijn/haar geslacht, leiden tot een verschijning voor de strafrechtbank. Die kan een gevangenisstraf uitspreken van een maand tot een jaar en/of een boete van 50 tot 1000 euro. België is zo het eerste land dat juridische ondersteuning biedt aan slachtoffers van seksisme.

Online seksisme

In de VS voerde de Amerikaanse activiste Lina Exco actie tegen de wet die het verbiedt borsten in het openbaar te laten zien. De Free The Nipple-campagne kreeg plotsklaps bekendheid toen Rumer Willis, dochter van acteur Bruce Willis en actrice Demi Moore, het initiatief steunde door halfnaakt door New York te lopen. Niet lang daarna werd de actie ook gesteund door andere beroemdheden op sociale media met de hashtag #freethenipple. De campagne is intussen uitgegroeid tot een vrouwenbeweging die ijvert voor gelijke rechten voor vrouwen en mannen, zich verzet tegen censuurwetten en opkomt voor moeders die in het openbaar borstvoeding willen geven.

De sociale netwerken blijken ook dit jaar een enorme bron van inspiratie te zijn om op te komen voor vrouwenrechten en de ongelijkheid tussen de seksen aan te kaarten. Het vrouwenhygiënemerk Always heeft sinds juli een virale hit te pakken met haar campagne ‘Like a Girl’. Die brengt in beeld hoe jonge vrouwen onder invloed van media en maatschappij aan bepaalde stereotypen gaan beantwoorden die bij jonge meisjes helemaal niet aanwezig zijn. De campagnevideo haalde na twee weken 30 miljoen views op YouTube. De campagne gaat gepaard met een call to action waarbij aan meisjes en vrouwen wordt gevraagd om zelf te vertellen wat zij #LikeAGirl doen.

De haatcampagne #GamerGate steeg dit jaar tot een ongekende hoogte. Het typische beeld van de gamer als jonge blanke hetero man vervaagt. Bijna de helft van het gamepubliek is intussen vrouwelijk en dat betekent dat niet elk game op de markt gemaakt is voor de stereotype ‘gamer’. Steeds meer vrouwelijke game-ontwikkelaars en –onderzoekers werden uitgescholden op fora en sommigen werden zelfs met de dood bedreigd omdat ze de seksistische vrouwbeelden in videospellen ter discussie stellen.

Heldinnen

De toename van heldinnen in films wordt daarentegen wel beter aanvaard. Binnen de populaire cultuur speelden mannelijke superhelden lange tijd de baas. Tegenwoordig is het echter een hype geworden om vrouwelijke hoofdpersonages met bovenmenselijke krachten op te voeren. De nieuwe invulling die superheldinnen geven aan gender en seksualiteit gaat niet onopgemerkt voorbij. Katniss Everdeen uit de Hunger Games bewijst dat ze niet in dienst staat van haar mannelijke tegenspeler(s).

Ook de comicwereld is onderhevig aan verandering. In oktober gaf Thor zijn zwaard door aan een vrouw. De nieuwe reeks van Marvel Comics moet vrouwen en meisjes aanspreken.

Schoonheidsideaal

Toch mag er niet te vroeg gejuicht worden. Het heersende schoonheidsideaal wordt nog steeds opgedrongen. Superslank is de norm die de superheldinnen voor jonge meisjes uitstralen.

De paspoppen in modewinkels zijn ook extreem slank. Onder druk van de kritiek verwijderden Primark en La Perla deze zomer paspoppen met uitstekende ribben.

Het Amerikaanse lingerielabel Victoria’s Secret pakt wel vaker uit met topmodellen die weinig om het lijf hebben. Toch heeft de campagne in oktober kwaad bloed gezet. De reclameslogan ‘The Perfect Body’ voor een nieuwe reeks beha’s kon niet op veel bijval rekenen, vooral niet omdat die werd vergezeld door drie graatmagere modellen. Als reactie hierop hadden drie Amerikaanse meisjes de protestcampagne #iamperfect opgezet. Ze vreesden dat de slogan van Victoria’s Secret de onzekerheid van jonge vrouwen over hun lichaam zou voeden wanneer zij niet binnen het heersende schoonheidsbeeld passen. En met succes, de slogan werd veranderd naar ‘A Body For Every Body’.

Naast modellen horen speelpoppen ook realistisch te zijn. Sinds november wordt in Amerika een pop verkocht waarmee jonge meisjes zich kunnen identificeren. Zo kiest de pop Lammily ook voor nuchtere carrières zoals pilote of leerkracht, in tegenstelling tot de glamour jobs van Barbie. Om de pop helemaal realistisch te maken krijg je er stickers bij waarmee je Lammily acne, cellulitis, striemen of tattoos kan geven.

Seksueel en fysiek geweld

Vrouwen die fysieke en/of mentale littekens overhouden aan seksueel of fysiek geweld zijn ook een spijtige realiteit. Partnergeweld is de meest voorkomende vorm van geweld tegen vrouwen. Het afgelopen jaar waren 300 000 vrouwen in België het slachtoffer van geweld, vaak binnen het eigen gezin. 

De zaak rond de Zuid-Afrikaanse atleet Oscar Pistorius zette dit jaar geweld tegen vrouwen extra in de schijnwerpers. Huiselijk geweld is schering en inslag in de Zuid-Afrikaanse machocultuur, zowel bij blanken als bij zwarten. Volgens het South African Institute of Race Relations is zijn ex-vriendin Reeva Steenkamp een van de ongeveer 2 500 vrouwen die jaarlijks vermoord worden door hun partner en worden circa 200 000 vrouwen het slachtoffer van mishandeling, verkrachting en aanranding. Ook het overlijden van de 23-jarige Tugce Albayrak in november in Duitsland was een gevolg van dergelijk geweld: Albayrak werd aangevallen en kreeg zware slagen op haar hoofd toen ze twee meisjes te hulp schoot die werden lastiggevallen door drie jongens in Offenbach.

Reden te meer om in actie te schieten. Sinds 1 augustus 2014 is het Verdrag van Istanbul in werking getreden. Dit verdrag van de Raad van Europa is gericht op het voorkómen en bestrijden van partnergeweld. Het is het eerste bindende instrument op Europees niveau dat een wettelijk kader creëert om geweld tegen vrouwen en partnergeweld te voorkomen, slachtoffers te beschermen en daders te berechten. Het definieert en bestraft verschillende vormen van geweld tegen vrouwen, waaronder partnergeweld, gedwongen huwelijken, genitale verminking, stalking en fysiek, psychologisch en seksueel geweld.Het Verdrag van Istanbul wil dat de aangesloten landen de nodige maatregelen nemen om veranderingen in de sociale en culturele gedragspatronen van vrouwen en mannen te stimuleren. De gelijkheid van vrouwen en mannen, niet-stereotiepe genderrollen, wederzijds respect, het geweldloos oplossen van conflicten en het recht op persoonlijke integriteit zijn aandachtspunten binnen het verdrag. De Belgische federale regering heeft het Verdrag van Istanbul nog niet ondertekend. Wordt zeker en vast vervolgd.

Tijdens de Week van de Vrouw in maart werd de sensibiliseringscampagne ‘Fluiten tegen geweld op vrouwen’ gelanceerd in Brussel. Fluitjes werden uitgedeeld met daarop de boodschap: “Geweld op vrouwen is niet acceptabel. Schreeuwen, lawaai maken en fluiten zijn effectieve manieren om onze angst te beheersen, onze aanvaller te doen schrikken en aandacht te trekken. Fluit om u te verdedigen en om in te grijpen bij aanvallen waarvan u getuige bent!” Met het evenement wou het stadsbestuur uitnodigen tot meer dialoog.

Op 25 november was het de ‘Internationale Dag tegen Geweld op Vrouwen’. Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen lanceerde in samenwerking met de Beweging tegen Geweld vzw haar nationale campagne 'Schelden of slaan, het komt even hard aan'. De campagne richtte zich op jonge mannen en hun vrienden. Met choquerende slogans als 'Het begint met slet en eindigt met een mep' wou het Instituut erop wijzen dat verbaal geweld dezelfde gevolgen kan hebben als fysiek geweld en er bovendien ook toe kan leiden.

Vrouwen in de prijzen

Dit jaar werden ook vrouwen in de bloemetjes gezet. Het heeft 78 jaar geduurd voor een vrouw de Fields-medaille won, de belangrijkste onderscheiding voor wiskundigen. Maryam Mirzkhani, een Iraanse die in de VS werkt, was een van de vier winnaars. De Pakistaanse kinderrechtenactiviste Malala Yousafzai heeft dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede gekregen, wat haar tot de jongste Nobelprijswinnares ooit maakt sinds de eerste uitreiking in 1901. 

Kindbruidjes en tienerhuwelijken

Onder de meisjes van Malala's leeftijd zijn er veel die reeds werden uitgehuwelijkt aan een oudere man. In juli maakte Unicef tijdens de conferentie ‘Girl Summit 2014’ bekend dat meer dan 700 miljoen vrouwen reeds op kinderleeftijd uitgehuwelijkt werden. Een cijfer dat de afgelopen drie decennia nauwelijks afgenomen is. Meisjes die voor hun achttiende trouwen, blijven meestal niet school lopen en hebben ook een grotere kans om het slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Jonge tienermoeders hebben een grotere kans om te sterven door complicaties tijdens de zwangerschap of bevalling dan twintigers. Voorts worden baby's van tienermeisjes vaker doodgeboren.

11 oktober, de dag van het gearrangeerde huwelijk, is niet toevallig de ‘internationale Wereldmeisjesdag’. Het uitgelezen moment om de pijnlijke realiteit van de problemen die gepaard gaan met kindbruidjes onder de aandacht te brengen. Iedere dag trouwen zo'n 39 000 meisjes met een oudere man. In Nigeria en Bangladesh zullen meer dan zestig procent van de meisjes gehuwd zijn voor hun achttiende verjaardag. Dit heeft dramatische gevolgen voor hun gezondheid en kansen in het leven.

Plan, de internationale organisatie voor kinderontwikkeling, startte in oktober een campagne rond de eerste 12-jarige Noorse kindbruid. Deze fictieve tiener hield een persoonlijke blog bij en telde af naar haar huwelijk op 11 oktober met een 37-jarige man. De campagne was belangrijk om op een erg directe manier de aandacht te krijgen van de mensen die doorgaans geen aandacht besteden aan deze ver-van-mijn-bed-problematiek.

Beroemdheden met een feministische boodschap in de media

Ten slotte haalde een nieuwe generatie feministische rolmodellen dit jaar massaal het nieuws. Ze zonden empowering tweets de wereld in of bestempelden zichzelf als feminist. Superster Beyoncé riep in een essay in het Shriver rapport ouders op om hun zonen van jongs af aan respect voor vrouwen bij te brengen, want gendergelijkheid is nog steeds een mythe. Actrice Emma Watson wist in september te inspireren met een toespraak voor de Verenigde Naties over gelijke rechten voor vrouwen en mannen.

Lena Dunham, bekend van de hitserie Girls, wordt beschouwd als de stem van haar generatie. Haar eerste boek 'Not That Kind Of Girl' werd onmiddellijk een bestseller. Voor Dunham is feminisme iets vanzelfsprekend. In tegenstelling tot veel andere feministische schrijvers voelt ze zich niet geroepen het feminisme uitgebreid te verdedigen of een eigen definitie van het begrip te geven.Wat moet volstaan is deze uitspraak uit haar boek: “We mogen dan nog zo hard hebben gewerkt en nog zo ver zijn gekomen, toch spannen er nog steeds heel veel krachten samen om vrouwen wijs te maken dat ze onbeduidend zijn, dat niemand op onze mening zit te wachten en dat onze verhalen onvoldoende gewicht in de schaal leggen om ertoe te doen. Dat het schrijven van persoonlijke verhalen voor vrouwen niet meer dan een oefening in ijdelheid is en dat we blij mogen zijn met deze nieuwe wereld voor vrouwen, waar we horen te zitten en te zwijgen.”