Januari

Op 23 januari 2009 trok Amerikaanse president Barack Obama de voor vrouwen zo nefaste Global Gag Rule (muilkorf-regel) in. Die regel bepaalde dat buitenlandse organisaties die informatie verstrekken over abortus en/of zich mengen in het publieke debat rond legalisering van abortus in hun land, niet langer financiële steun krijgen van de Verenigde Staten. Het terugtrekken van de Gag Rule betekende een flinke stap voorwaarts voor de reproductieve rechten van vrouwen in het Zuiden.

Een positief begin, maar daar bleef het niet bij. Dat abortus een heikel thema blijft, werd ook in 2009 pijnlijk duidelijk. Zo werd in Kansas (VS) George Tiller op 31 mei vermoord. Hij was één van de bekendste abortusartsen in de Verenigde Staten. Ook in Spanje dreigde het protest tegen versoepeling van de abortuswet te escaleren. In november wierp de katholieke kerk zich in de strijd door katholieke parlementsleden met excommunicatie te bedreigen als ze de liberalisering van de abortuswet zouden goedkeuren. Vergeefse moeite want op 17 december werd de versoepeling toch goedgekeurd in het Spaanse parlement. Als ook de senaat haar fiat geeft, is de nieuwe wet een feit. Ook in december brachten drie Ierse vrouwen het Ierse verbod op abortus voor het Europees hof voor de rechten van de mens.

In de loop van 2009 zorgden verschillende Belgische vrouwen voor barsten in het glazen plafond. Chris Van Den Wyngaert werd op 20  januari benoemd tot rechter van het Internationaal Strafhof in Den Haag. In februari kreeg wetenschapper Christine Van Broeckhoven de titel 'Chevalier de la Légion d'Honneur', de hoogste Franse onderscheiding voor haar onderzoek naar hersenziekten. In april werd Pascale Van Leeuwen de eerste vrouwelijke commandant in de geschiedenis van de Belgische marine.

Nog in januari werd het proefproject verlengd waarbij de anticonceptiepil wordt terugbetaald voor vrouwen jonger dan 21. In november werd de aanbeveling over het vergeten van één anticonceptiepil in de eerste (pil)week vereenvoudigd. De vergeten pil de dag nadien innemen, samen met de pil van die dag, volstaat.

Februari

Sinds 1 februari hebben alleenstaande ouders die weer aan het werk gaan, recht op een maandelijkse premie van 75 euro. De premie wordt maximaal twaalf keer uitbetaald en geldt voor al wie minstens drie maanden werkloos was.

Maart

Zoals elk jaar was maart ook dit jaar de maand om de loonverschillen tussen mannen en vrouwen aan te kaarten. Op 16 maart organiseerden ACV en KAV de “Dag van Gelijk Loon”. Op 27 maart hielden ABVV en Zijkant hun jaarlijkse Equal Pay Day. Bij de voorstelling van het Loonkloofrapport 2009 van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen  verklaarde de minister voor Gelijke Kansen, Joëlle Milquet (CDH) dat de loonkloof, ten laatste binnen 10 jaar weggewerkt moet zijn.

Nog in maart diende de Vrouwenraad een klacht in bij het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen tegen Glenn Audenaert, directeur van de Brusselse gerechtelijke politie, omwille van zijn uitspraken in het Vlaams parlement over vrouwen in de magistratuur.

‘Women and men united to end violence against women and girls' was de slogan van de internationale vrouwendag 2009 op 8 maart. De Belgische vrouwenbewegingen, samen met heel wat andere ngo’s, eisten op die dag aandacht voor de penibele situatie van vrouwen in Congo. Zij bundelden de krachten in het collectief: 'Allen samen voor vrouwen in de Democratische Republiek Congo'

April

Uit een onderzoek naar aanleiding van de dag van de arbeid blijkt dat de helft van de Belgische werkgevers het moederschap een rem op de carrièrekansen noemt. Bijna één op drie denkt dat topbedrijven nooit evenveel vrouwelijke als mannelijke directieleden zullen tellen. Misschien kunnen quota het nodige duwtje geven om dit misverstand voorgoed de wereld uit te helpen. In november werden verschillende wetsvoorstellen ingediend om meer vrouwen in beheerraden van beursgenoteerde bedrijven te krijgen.

Dat zou een goede zaak zijn. Uit een onderzoek dat in mei verscheen, komt naar voor dat de aanwezigheid van vrouwen in beheerraden van bedrijven garant staat voor betere bedrijfsresultaten. Een opiniepeiling in opdracht van de minister van KMO's en Zelfstandigen wees dan weer uit  dat zes op tien van de vrouwen zelf vinden dat het leiden van een bedrijf best te combineren valt met een gezinsleven. Nog in maart werd Mieke Vertriest verkozen tot vrouwelijke ondernemer van het jaar.

Mei

Op 2 mei overleed feministisch icoon Marilyn French. In juni moesten we ook afscheid nemen van lesbisch rolmodel Hilde Rens (Yasmine).

Elke minuut sterft een vrouw aan de gevolgen van zwangerschap of bevalling. Naar aanleiding van moederdag werd hiervoor internationaal aandacht gevraagd. Met een symbolische actie in het federaal parlement vestigden Belgische parlementairen hier de aandacht op. Sensoa Internationaal kaartte de problematiek aan in een moedernacht.

Juni

Met nieuwe verkiezingen op komst zagen we ook weer nieuwe acties om meer vrouwen in parlementen, regeringen en op leidinggevende posities in de kabinetten te krijgen. De Europese Vrouwenlobby voerde de 50/50 campagne voor democratie. Vrouwenorganisaties en politieke vrouwengroepen wezen partijvoorzitters en kiezers op hun vrouwelijk potentieel en de nieuwe  actiegroep “Alice zorgt voor stemming” zette de politieke participatie nog eens extra op de agenda.

Het resultaat was behoorlijk. Het Vlaams parlement bestaat nu voor 39% uit vrouwen, de negenkoppige Vlaamse regering telt 4 vrouwen. Ook Europees namen vrouwen een sprong voorwaarts met nu 35% vrouwen in de Europese parlement.

Met haar beslissing om moslimmeisjes te verbieden om een hoofddoek op school te dragen, wierp de directrice van het Koninklijk Atheneum in Antwerpen de knuppel in het hoenderhok. Het hoofddoekendebat zou een tijd lang niet uit het nieuws te branden zijn. Tegen het begin van het nieuwe schooljaar was de controverse nog steeds niet geluwd. Het protest in Antwerpen leidde uiteindelijk tot een algemeen hoofddoekenverbod in alle scholen van het Gemeenschapsonderwijs, een beslissing die opnieuw voor heel wat protest zorgde.

Uit het Belgische luik van het Daphne project valt op dat er in ons land een forse toename is van het aantal geopende dossiers na klacht over verkrachting. Dat heeft zich wel niet vertaald in het aantal veroordelingen.

Juli

2009 is ook het jaar van de grote financiële en economische crisis. Volgens de VDAB blijven jonge vrouwen buiten schot omdat ze meer dan jonge mannen hoogopgeleid zijn en  omdat ze veel minder in conjunctuurgevoelige sectoren werken. Op het einde van dit jaar echter werd duidelijk dat ook de dienstensector eraan moet geloven en dat het aantal vrouwelijke werklozen ook begint te stijgen.
In arme landen zijn het vooral vrouwen die de gevolgen van de crisis dragen.
Volgens het Internationaal Vakverbond verergert de crisis de discriminatie van vrouwen op de werkvloer.

Augustus

Lesbische meemoeders die als ambtenaar voor de Vlaamse overheid werken, krijgen vanaf augustus ook “vaderschapsverlof”. In november werd bekend dat dit binnenkort ook zal gelden voor federale ambtenaren. Dit jaar werden nog initiatieven genomen om de combinatie arbeid-zorg te vergemakkelijken.

Zo traden op 1 april een aantal nieuwe maatregelen in werking. Het gaat vooral om een flexibelere toepassing van systemen zoals ouderschapsverlof. Ook de EU maakt werk van een uitgebreider ouderschapsverlof. In december bereikten de Europese ministers van Sociale Zaken een akkoord om het ouderschapsverlof in de hele Europese Unie te verlengen naar vier maanden. De lidstaten moeten de richtlijn rond het ouderschapsverlof nu nog omzetten in nationale wetgeving. Dat kan nog tot 2012.
Jammer genoeg wist het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen wel te melden dat zwangere vrouwen nog altijd gediscrimineerd worden op het werk.

September

Eind september nam de VN Veiligheidsraad een resolutie aan waarin seksueel geweld in oorlogsgebieden wordt veroordeeld. Een uitgelekt rapport van dezelfde VN in januari wees uit dat ook VN-vredestroepen in Oost-Congo zich aan verkrachtingen schuldig hebben gemaakt. Op zijn rondreis in Afrika in maart veroordeelde de paus de discriminatie van vrouwen en meisjes en het seksueel geweld en de seksuele uitbuiting.

Oktober

Voor het eerst in 108 jaar kapen vrouwen de meeste Nobelprijzen weg. De Nobelprijzen voor geneeskunde, scheikunde, literatuur en economie vallen dit jaar in vrouwenhanden.

Met de gendergelijkheid in eigen land is het daarentegen niet zo goed gesteld. Het Wereld Economisch Forum rangschikt België pas op de 33ste plaats op de Gender Gap Index.

'Er zijn dikke moeders die met een zak chips op de sofa voor de televisie zitten. Alleen zij zeggen dat dunne modellen lelijk zijn.' Aan het woord is modekoning Karl Lagerfeld. Nochtans deelt niet iedereen zijn mening. Graatmagere modellen worden tegenwoordig molliger en dikker gemaakt met photoshop. Vogue-hoofdredactrice Alexandra Shulman stelde in juni dat 'in tijden van crisis de lezers geen graatmagere meisjes meer willen'.

In oktober maakte een studie van het Centrum voor Sociologisch Onderzoek van de K.U.Leuven bekend dat 49% van de alleenstaande gepensioneerden vrouwen onder de armoedegrens leven.

November

Het Vrouwen Overleg Komitee (VOK) organiseerde dit jaar de 38ste vrouwendag rond het thema zorg. ‘Zorg is geen vrouwenzaak, maar een maatschappelijke kwestie’ was de conclusie van de dag. Voor het beleid vatte het VOK de vrouwendag rond zorg samen in een eisenpakket. Staan onder meer op het verlanglijstje: geboorteverlof voor de samenwonende partner (m/v), (zorg)verlofpremies omgekeerd evenredig met het inkomen en een actieplan voor meer mannen in zorgberoepen.

Eind november voerden weer veel organisaties actie in het kader van de Wittelintjescampagne. Die begint elk jaar op de internationale VN-dag voor uitbanning van geweld tegen vrouwen. Een doctoraatsonderzoek van het International Centre for Reproductive Health (ICRH) van de Gentse universiteit maakte eerder dit jaar duidelijk dat 10% van de Vlaamse vrouwen ooit met partnergeweld wordt geconfronteerd. In maart raakte bekend dat er in België elke dag bijna 140 klachten wegens huiselijk geweld worden ingediend. In 2007 werden bij de politie maar liefst 56 748 meldingen geregistreerd. Driekwart van de strafdossiers over partnergeweld wordt echter geseponeerd, zoals bleek uit in september bekend gemaakte cijfers van het college van de procureurs-generaal. De Raad van Europa nam in juni 3 resoluties aan tegen geweld op vrouwen en huiselijk geweld. In december blijkt uit een onderzoek van datzelfde ICRH dat vrouwen zonder geldig verblijfsstatuut veel kwetsbaarder zijn omdat ze zelden hun toevlucht nemen tot de hulpverlening.  <!--[endif]-->

December

Op 1 december nam de Britse barones Catherine Ashton haar functie op als Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van de Europese Unie en vice-voorzitter van de Europese Commissie. De nieuwe Europese Commissie telt slechts 9 vrouwen op 27.

De Vrouwenraad vulde de DVD ‘Zina & Mina tales, singles intercultureel bekeken’  aan met een vormingspakket dat een methodiek aanbiedt om met het thema alleenstaande vrouwen van diverse origine in groepen aan de slag te gaan.

Uit een studie van de Gentse Universiteit bleek dat genitale verminking bij vrouwen in België wel degelijk voorkomt. Belgische professionele hulpverleners zijn nog steeds vrij onwetend en ook terughoudend als het gaat om deze praktijk. Op kennisvlak is er wellicht beterschap op komst: de genitale verminking behoort tegenwoordig op de Vlaamse universiteiten tot het lespakket van de opleiding geneeskunde.