Jeugd

Studies

Literatuur

Feminisme

Beperkte bibliografie

Meer lezen

Jeugd

Hella S HaasseHélène Serafia Haasse wordt op 2 februari 1918 in Batavia geboren. Zij is de dochter van de concertpianiste Katharina Diehm Winzenhöhler en Willem Hendrik Haasse, een ambtenaar in Nederlands-Indië. Met uitzondering van enkele korte of langere periodes in Nederland, brengt Hella Haasse haar jeugdjaren in Nederlands-Indië door. Haar exotische meisjesjaren verlopen probleemloos.

Hella groeit op als een eenzelvig kind in een gezin waar iedereen elkaar met respect en beleefdheid, maar ook een tikkeltje koel en afstandelijk, behandelt. En altijd is er Indië, voor Haasse een wereld vol mysterie, los van maatschappij, rang, stand of politiek. In Zelfportret als legkaart (1954) omschrijft ze haar meisjesjaren als leven 'in een droomsfeer, die als een regenboog, een fonkelende ring van Saturnus gespannen stond buiten de werkelijkheid.'

naar boven

In 1938, ze is net twintig, keert ze terug naar Nederland om te studeren. De droomwereld van haar jeugd is voorgoed voorbij. Door het uitbreken van WOII duurt het tot 1946 voor zij haar familie terug ziet.
Haasse begint haar studententijd in Amsterdam als belezen, maar ook wereldvreemd meisje. De cultuurschok is groot, niet alleen door het contrast met haar exotische jeugd, maar ook en vooral door het uitbreken van de oorlog. Tijdens de oorlog worden Haasse's ouders geïnterneerd in een Japans strafkamp. Hella moet volledig op eigen benen leren staan, wordt geconfronteerd met honger en armoede en moet voor het eerst politieke keuzes maken.

Ze begint aan een studie Scandinavische talen, maar raakt tijdens de oorlog gedegouteerd door de Duitse voorliefde voor de Scandinavische heldendichten. Uiteindelijk studeert ze in 1943 af aan de toneelschool. Als actrice is Haasse veelbelovend, toch breekt ze haar toneelcarrière zelf af in 1944. De moeilijke positie van acteurs tijdens de oorlog zal vermoedelijk hierin een rol gespeeld hebben. Ze blijft wel nog enkele jaren teksten leveren voor toneel en voor cabaratier Wim Sonneveld, maar legt zich van dan af aan voornamelijk toe op haar eerste liefde, de literatuur.

naar boven

Literatuur

Tijdens haar studentenjaren publiceerde zij al enkele gedichten in tijdschriften en een eerste dichtbundel, Stroomversnelling verscheen in 1945. Hella Haasse, ondertussen getrouwd, begint ook met proza. In 1947 wordt De kleren maken de vrouw gepubliceerd, een jeugdboek dat ze in opdracht schreef. Haar officiële prozadebuut, Oeroeg verschijnt in 1948. Het was de winnende inzending voor het Boekenweekgeschenk van dat jaar. 

Haasses' fictiewerk werd goed onthaald en veel gelezen. De literaire kritiek merkte haar echter pas op na de publicatie van haar historische romans, waar zij, als enige in de Nederlandse literatuur, een nieuwe stijl hanteerde. Het begon met Een gevaarlijke verhouding of Daal-en-Bergse brieven uit 1976. Hierin laat Haasse een bestaand ficief personage, Markiezin de Merteuil uit de brievenroman Les Laisions dangereuses van Laclos, brieven schrijven aan de twintigste eeuwse Hella Haasse. Deze experimentele vorm baande de weg voor haar latere historische romans. Deze romans, waarvan Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid der karakter (1978) een van de bekendste is, spelen met het grensgebied tussen literatuur en verslaggeving. In documentaire stijl worden historische bronnen naast elkaar gelegd, maar de leemtes worden opgevuld met de verbeeldingskracht van de auteur.

Haasse heeft tot nu toe een indrukwekkende lijst bijeen geschreven. Naast romans en historische feitenromans, schreef zij ook heel wat autobiografische essays. Zij is een veelgelezen auteur en verschillende van haar romans werden vertaald. Haar werk werd altijd al goed onthaald en in de loop der jaren heeft ze ook heel wat literaire prijzen ontvangen, waaronder de Constantijn Huygensprijs (1981), de P.C. Hooft prijs (1984) en de Prijs de Nederlands Letteren (2004).

Op 29 september 2012 overlijdt Hella Haasse op 93-jarige leeftijd.

naar overzicht

Feminisme

Feministen lieten Haasse in eerste instantie wat links liggen. Ze was braaf getrouwd, een toegewijd echtgenote en moeder. Schrijfster was zij pas in de avonduren, als de kinderen in bed lagen. Het feminisme van de jaren '70 zag eerder een rolmodel in de rebelse en experimenterende Anja Meulenbelt dan de brave huismoeder Haasse. In tegenstelling tot wat feministen in die jaren predikten leek Haasse het levend voorbeeld dat een druk gezinsleven de ontplooiing van een intelligente vrouw niet noodzakelijk in de weg hoeft te staan. "Ik denk dat feministen weerstand tegen mij voelen omdat ik mij niet expliciet uitspreek over hun kwesties", zegt Haasse in 1987 in Opzij.

Ook Haasse zelf heeft zich nooit als feministe geafficheerd en haar visie op het huwelijk en moederschap was zeker voor haar feministische generatiegenoten niet revolutionair genoeg. In 1978 zegt zij hierover in Opzij: " Je moet ook leren jezelf niet te zien als een entiteit, als iets autonooms, binnen een huwelijkssituatie is geen autonomie, je bent samen veranderd in iets anders. Je moet de situatie vanuit dit gezichtspunt zien, niet denken: ik moet dit, ik moet dat, ik kom tekort. 't Moet wederzijds gaan en dat is eindeloos passen en meten." Over huishouden zei ze in 1987 in Opzij: "Ik heb het nooit leuk gevonden om met stoffer en blik door het huis te scharrelen, natuurlijk zat ik liever rustig te werken, maar het is goed en heilzaam dat die klussen domweg moeten gebeuren, dat verschaft een gevoel van realiteit."

Feministen vandaag herkennen in Haasse, zowel in haar persoonlijk leven als in haar werk, wel een feministische inborst. Haasse is steeds haar eigen weg gegaan, als individu. Op haar eigen manier timmerde ze aan de weg. In literaire kringen heeft zij een stevige reputatie als belangrijk schrijver, niet als vrouw. Zij staat niet bekend als 'vrouwenschrijfster'. Toch speelt ook in Haases literatuuropvatting het vrouw-zijn een belangrijke rol: "Het valt ook op dat het werk van vrouwelijke auteurs vaak blijk geeft van die gelaagdheid, plus dat er dikwijls sprake is van een zeer scherpe waarneming van details. Dat kan niet anders dan samenhangen met het feit dat in vrouwenlevens gezin, werk en persoonlijke banden gecombineerd moeten worden; iedere dag moet je al die draden weer ontwarren, de ordening daarvan is je taak.", in Opzij, januari 1987.

In haar romans heeft zij opvallend veel sterke vrouwenportretten geschetst, o.a. van een aantal proto-feministen zoals Markiezin de Merteuil in Een gevaarlijke verhouding of mevrouw Bentinck in de Bentinck romans. Beiden zijn opstandige vrouwen die niet binnen de grenzen bleven van hoe vrouwen in hun eeuw zich hoorden te gedragen. Haasse: "Ik heb niet in de eerste plaats over hen geschreven omdat ze gefrustreerd werden door hun omstandigheden, maar omdat het intelligente vrouwen waren en het mij boeide welke methodes zij ontwikkelen om zich staande te houden. En ik was er benieuwd naar hoe wij dat tweehonderd jaar later zouden vinden" (Opzij, januari 1987).

naar boven 

Beperkte bibliografie

  • 1945 Stroomversnelling (dichtbundel)
  • 1948 Oeroeg (Boekenweekgeschenk)
  • 1949 Het woud der verwachting. (historische roman)
  • 1950 De verborgen bron
  • 1952 De scharlaken stad
  • 1954 Zelfportret als legkaart (autobiografie)
  • 1957 De ingewijden
  • 1960 Cider voor arme mensen
  • 1962 De meermin
  • 1966 Een nieuwer testament
  • 1967 Persoonsbewijs
  • 1970 Krassen op een rots. Notities bij een reis op Java (essays)
  • 1976 Een gevaarlijke verhouding of Daal-en-Bergse brieven
  • 1978 Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter
  • 1981 De groten der aarde of Bentinck tegen Bentinck
  • 1986 Berichten van het Blauwe Huis
  • 1992 Heren van de thee
  • 1993 Een handvol achtergrond (autobiografische teksten)
  • 1994 Transit (boekenweekgeschenk)
  • 1996 Ogenblikken in Valois
  • 2000 Fenrir: een lang weekend in de Ardennen
  • 2002 Sleuteloog

Samenstelling - Mieke Maerten

naar boven

Meer lezen

  • Spiegelbeeld en schaduwspel: het oeuvre van Hella S. Haasse /  Margot Dijkgraaf, 2014 - RoSa ex.nr.: GIV2a/0754
  • Ik besta in wat ik schrijf: Hella S. Haasse in beeld / Patricia De Groot, 2008 - RoSa ex.nr.: T/1085
  • Elckerlyc is ook een vrouw: het beeld van de vrouw in de historische briefromans van Hella S. Haasse / Gerti Wouters, 2007 - RoSa ex.nr.: GIV2a/0621
  • Een nieuwer firmament: Hella S. Haasse in tekst en context / Arnold Heumakers, Anthony Mertens & Peter Van Zonneveld, 2006 - RoSa ex.nr.: GIV2a/0535
  • Hella S. Haasse: draden trekken door het labyrinth / Aleid Truijens, 1997 - RoSa ex.nr.: T/0488
  • Geletterde vrouwen: interviews / Elisabeth Lockhorn, 1996 - RoSa ex.nr.: T/0466

Artikels

  • Hella Haasse: Potent zijn is voor een man zijn hele leven belangrijk. In: Opzij, november 1978,p.32-36
  • Hella Haasse:'De vrouw als redster van de wereld? Bah, wat een enge gedachte!' In: Opzij, januari 1987,p.22-24
  • Hella S. Haasse. Prijs Nederlandse Letteren voor 'La grande dame'. In: De Morgen, 08/07/2004 
  • Tijdreiziger met bagage. Hella Haasse. IN: Knack: 10/11/2004

Er zit nog heel wat informatie over Hella S. Haasse in de RoSa-bibliotheek. Zoek onder het trefwoord Haasse, Hella in de catalogus.

Lees ook: Van ganzenveer tot laptop ...Schrijvende vrouwen in de lage landen: Hella S. Haasse