Mel Bonis: een verhaal in c mineur

mel bonisBach, Mozart, van Beethoven, Händel, … Dat zijn de te verwachten antwoorden op de vraag: welke klassieke componisten ken je? Hun repertoire houdt al een paar eeuwen stand in de zichzelf steeds opnieuw uitvindende muziekindustrie. Ben je echter op zoek naar vrouwelijke klassieke componisten die bekend zijn bij het grote publiek en die de tand des tijds hebben doorstaan, dan is de kans groot dat je van een vruchteloze speurtocht thuiskomt. Een onverlaat zou al eens Nannerl Mozart (ja, zus van…) of Clara Schumann (inderdaad, vrouw van …) kunnen noemen, maar de kans dat het daarbij blijft, is best groot. Dat er ondanks deze vaststelling toch best veel vrouwelijke componisten bestonden (en nog steeds bestaan) is nochtans gemakkelijk na te gaan. Het volstaat om op het internet de zoekterm “female classical composers” in te geven om een hele waslijst te krijgen. Het verhaal van Mel Bonis is een treffende illustratie van waarom wij deze begaafde componisten niet kennen.

Muzikaal talent

Mélanie Bonis (1858-1937) groeide op in een welgesteld middenklasse gezin in Parijs. Vanaf haar twaalfde begon ze zich voor muziek te interesseren en leerde ze zichzelf piano spelen. Zoals zo vaak in die tijd als een meisje een “extravagante” interesse had, waren haar ouders niet echt opgezet met deze hobby. Dat veranderde toen een goede vriend des huizes, een docent aan het prestigieuze Conservatoire haar talent herkende en besloot haar thuis te scholen. Zo kreeg ze onder andere privé-pianoles van de bekende componist César Franck. Het was deze laatste die haar binnenloodste op het Conservatoire. Daar bekwaamde ze zich in het componeren. Ze deelde er de schoolbanken met latere grootheden zoals Claude Debussy. Het werd haar echter al gauw duidelijk dat ze nooit de volle waardering die ze verdient zou krijgen want uiteindelijk was ze maar een vrouw. Daarom noemde ze zichzelf Mel, een naam die in het midden laat of het over een vrouw dan wel een man gaat. Haar carrière aan het Conservatoire was heel succesvol. Zo behaalde ze in 1879 een tweede plaats voor harmonie en voor pianobegeleiding. Een jaar later was ze zelfs primus voor harmonie. Aan het muzikale sprookje kwam echter een einde toen ze viel voor de charmes van Amédée Hettich, een student zang die ook poëzie schreef en als muziekcriticus reeds enige faam had verworven. Mélanie’s ouders verzetten zich vurig tegen deze relatie. Ze wilden niet dat hun dochter werd meegesleept in die in hun ogen gevaarlijke artistieke wereld. Onder luid protest van haar docenten werd Mélanie van het Conservatoire gehaald en moest ze haar relatie beëindigen.

Gedwongen huisvrouw

Het werd zelfs nog erger als haar ouders haar dwingen te trouwen met Albert Domange, een 25-jaar oudere industrieel die reeds tweemaal weduwnaar was en vijf kinderen had én die hoegenaamd geen interesse voor muziek had. Tien jaar lang speelde Mélanie haar rol als bourgeois-huisvrouw met verve. Ze kreeg nog drie kinderen en ze was schijnbaar verknocht aan de huishoudelijke taken waarvan verwacht werd dat zij zich erom bekommerde. Maar het bloed kruipt waar het niet kan gaan en als ze in 1893 bij toeval weer in contact komt met Amédée Hettich, kruipt Mélanie Domange weer in de huid van Mel Bonis en begint ze weer te componeren. Het was het begin van een creatieve periode waarin ze in artistieke middens veel erkenning kreeg. Haar werk werd vaak uitgevoerd door bekende muzikanten in de grootste muziektheaters. Ze werd eerst lid van de Société des compositeurs de musique en later werd ze secretaris van deze organisatie waarin de grootste componisten zetelden.

Nalatenschap

Toch slaagde ze er niet in om een nalatenschap op te bouwen. Haar nabije omgeving kende haar alleen maar als Mélanie Domange en niet als Mel Bonis en bij het opbouwen van een netwerk om haar muziek te verspreiden, was ze uiteindelijk ook maar een vrouw… Na haar dood in 1937 bekommerde niemand zich om haar muziek. In de familiesagen werd haar rol als componist afgedaan als “niet slecht, maar gedateerd. Niet de moeite om op te nemen”. Begin ’90 echter ging haar achterkleindochter Christine Géliot, nadat ze een concert met de muziek van Mel Bonis had gehoord, op zoek in de familiearchieven. In de kelder vond ze een grote koffer vol manuscripten. Het was het begin van de herlancering van Mel Bonis.

 

Meer lezen

Mel Bonis : femme et compositeur (1858-1937) / Christine Geliot, 2000 - RoSa ex.nr.: T/0600