Fanny Bullock Workman (Worcester, Massachusetts (VS), 8 januari 1859 - 22 januari 1925) was een Amerikaanse ontdekkingsreiziger, schrijver van reisverhalen en bergbeklimmer. Ze was één van de eerste professionele vrouwelijke bergbeklimmers en zette meerdere vrouwelijke hoogterecords neer. Workman schreef haar vele avonturen ook neer. Ze publiceerde samen met haar man acht boeken met reisverhalen, waarin ze aandacht had voor de levensomstandigheden van vrouwen. Ze beschouwde zichzelf als een 'New Woman' en was een openlijk verdediger van de rechten van vrouwen en het vrouwenkiesrecht.

Reizen vanaf dag één 

fanny bullock workman and William Workman portraitFanny Workman, geboren Fanny Bullock, was het derde kind in een rijke familie. Ze kreeg haar opleiding in de beste scholen die in haar tijd toegankelijk waren voor vrouwen. Ze reisde als kind reeds met haar familie doorheen Europa.

Ook in haar huwelijk (1882) met de twaalf jaar oudere William Hunter Workman zou reizen een centrale plaats innemen. William Hunter Workman was een arts en chirurg totdat hij zich terugtrok uit de medische wereld en  ontdekkingsreiziger en bergbeklimmer werd. Doordat zowel Fanny als William over genoeg financiële middelen beschikten, waren ze in staat om door Europa, Noord-Afrika en Azië te reizen. Het was William die Fanny vertrouwd maakte met bergbeklimmen.Samen met andere vrouwen ontwikkelde Fanny haar klimcapaciteiten in het noordoosten van de Verenigde Staten. In tegenstelling tot Europese clubs lieten klimverenigingen in de Amerikaanse White Mountains vrouwelijke leden toe en werden vrouwen zelfs actief aangemoedigd om te klimmen. Deze verenigingen ondersteunden een nieuwe visie van de Amerikaanse vrouw als iemand die zowel huiselijk als atletisch was. Fanny Workman sloot zich vol enthousiasme bij dit beeld aan. Tegen het jaar 1886 zouden vrouwen soms zelfs in de meerderheid zijn geweest op klimexpedities in New England.

Het echtpaar Workman kreeg twee kinderen, een dochter, Rachel, en een zoon, Siegfried. Fanny Bullock Workman was echter niet van plan haar dromen opzij te zetten toen ze moeder werd. De kinderen werden toevertrouwd aan de school of aan persoonlijke verzorgers. Siegfried stierf op vierjarige leeftijd aan griep en longontsteking. Ook na de dood van haar zoon weigerde Bullock Workman zich te houden aan de 19de eeuwse sociale normen van rouwende moeder. Ze zou zelf wel bepalen hoe ze haar verlies verwerkte. 

Bron foto: Vrouwen op avontuur in corset en crinoline door de wildernis / Wolf Kielich (1993) p. 150

New Woman

William Hunter Workman - Two summers in the ice-wilds of eastern Karakoram. The exploration of nineteen hundred square miles of mountain and glacier by Fanny Bullock Workman and William Hunter Workman with three maps and one hundred and forty-one illustrations by the authors. New York : E.P. Dutton & Company, [1917], opposite p. 128.Fanny Bullock Workman leefde een krachtig en energiek bestaan, dat afweek van de geïdealiseerde vrouwelijkheid in de negentiende eeuw. Ze zag zichzelf liever als een New Woman, het feministische ideaalbeeld dat ontstond in de late negentiende eeuw en een grote invloed had op het feminisme ver in de 20ste eeuw. De term werd bedacht door schrijver Sarah Grand in haar artikel The New Aspect of the Woman Question, gepubliceerd in het tijdschrift  North American Review in maart 1894. De term werd verder gepopulariseerd door de Brits-Amerikaanse schrijver Henry James om de opvallende toename in Europa en de Verenigde Staten te duiden van het aantal feministische, goed opgeleide, onafhankelijke vrouwen met een carrière. De kern van het begrip was dat 'vrouwen evenveel konden als mannen en net zo goed'. 

Reeds in haar tienerjaren schreef Bullock Workman verhalen, lang voor er sprake was van boeken publiceren. In één van die verhalen, A Vacation Episode, vinden we diverse aspecten terug die ook in haar latere leven een centrale plaats zouden innemen: reislust, liefde voor de bergen en een sterke inzet voor de rechten van vrouwen.

Fanny Bullock Workman was een fervent verdediger van vrouwenrechten en vrouwenkiesrecht. Ze was daarmee een buitenbeentje in een door mannen gedomineerde klimmerswereld. Geen enkele andere bekende alpinist van haar tijd sprak zo open en vurig over vrouwenrechten. Zo werd ze ooit gefotografeerd op het Silver Throne Plateau (een hoge bergpas in de Karakoram) met een banner met als opschrift "Votes for Women".

Bron afbeelding: Two summers in the ice-wilds of eastern Karakoram (1917]) p. 128.

Reizen en verwezenlijkingen

Fietstochten

De eerste reizen van Fanny en William Workman waren fietstochten door Zwitserland, Frankrijk, Italië, Spanje, Algerije, Indochina en India. Over elke reis schreven ze samen een boek, waarbij Fanny regelmatig commentaar gaf over de levensomstandigheden van de vrouwen die ze tegenkwamen. Door haar zat er telkens een impliciete feministische kritiek op de ontberingen en de inferieure status van vrouwen in de verhalen. Fanny schreef trouwens het grootste deel van de teksten. 

Op elke expeditie verkenden en fotografeerden de Workmans de vaak ongedocumenteerde gebieden waar ze doorheen reisden. Ze rapporteerden over hun bevindingen en tekenden kaarten op basis van hun gegevens. Het echtpaar deelde de verantwoordelijkheden van hun expedities en ze wisselden ook af: het ene jaar deed Fanny de logistiek en werkte William aan de wetenschappelijke projecten; het volgende jaar waren de rollen omgekeerd.

Fanny werd tijdens haar reizen door Europa een van de eerste vrouwen die de Mont Blanc (4808 m, Frankrijk) wist te beklimmen. Ze was ook een van de eerste vrouwen die de top van de Jungfrau (4158 m, Duitsland) en de Matterhorn (4478 m, grens Zwitserland-Italië) bereikte.

Himalaya en Karakoram gebergten

Karakoram Range. Map/Still. Britannica Online for Kids. Web. 10 Jan. 2017. Aan het einde van hun fietstocht door India, Burma, Ceylon & Java (1897-1898), spendeerde het echtpaar Workman de zomermaanden in het westelijke deel van het Himalayagebergte en de Karakoram (een gebergte in Centraal-Azië, op het grensgebied van Pakistan, India, China, Tibet en Afghanistan), waar ze werden ingewijd in het klimmen op grote hoogte. Ze zouden in de daaropvolgende 14 jaar acht maal terugkeren naar het toen nog onontgonnen gebied. Niettegenstaande dat ze niet over voor die tijd moderne klimuitrusting beschikten, verkenden de Workmans er verschillende gletsjers en bereikte ook de top van de diverse bergen in de regio. 

In het Karakoramgebergte botsten ze in 1899 onverwachts op diverse nog onbeklommen bergtoppen. Eén ervan gaven de Workmans de naam Siegfriedhorn, naar hun zoon. Ze bereikten de top op 5700 m, wat op dat moment een hoogterecord was voor vrouwen. Hier bleef het niet bij; nog tijdens dezelfde klim bereikten ze een iets hogere top op 5930 m die ze Mount Bullock Workman doopten. Tot slot beklommen ze de Koser Gunge (op 6400 meter), wat Fanny haar derde opeenvolgende hoogterecord opleverde. 

Himalayas. Map/Still. Britannica Online for Kids. Web. 10 Jan. 2017.

In 1902 keerden Fanny en William Workman terug naar de Himalaya. Ze werden er de eerste westerlingen die de Chogo Lungma gletsjer verkenden. Ze vertrokken hiervoor uit Arandu (Pakistan). Ze beklommen in de regio onder meer een piek op 6878 m, weer een nieuw hoogterecord voor Fanny Workman.

De Workmans keerden in een latere expeditie in 1906 terug naar Kashmir (het noordelijkste geografische gebied van het Indische subcontinent). Ze waren de eerste westerlingen die het Nun Kun massief (westelijke Himalaya) verkenden. De Workmans brachten er ook de nacht door in een kamp hoger dan alle vorige expedities toen gedaan hadden, namelijk op 6181 m (op de top van de Z1). Ze doopten het kamp Camp America. Het hoogste punt dat Fanny en William Workman uiteindelijk op hun reizen zouden bereiken was Pinnacle Peak op 6930 m, de derde hoogste berg van het Nun Kun bergmassief. Het bereiken van deze top betekende opnieuw een vrouwelijk hoogterecord en zou Bullock Workman's grootste prestatie in het bergbeklimmen worden. Fanny Bullock Workman's hoogterecord voor vrouwen zou stand houden tot de Zwitserse Hetti Dhyrenfurth in 1934 de beklimming van de Sia Kangri C (Karakoramgebergte) zou weten te voltooien, een top op 7273 m. Tot dat moment bleef Fanny Bullock Workman de 'Queen of the Himalayan Mountains'. 

In 1908 ondernamen de Workmans een expeditie naar de Karakoram waarbij ze diverse gletsjers verkenden, waaronder de 61 km lange Hispar gletsjer en de 60 km lange Biafo gletsjerHun totale verplaatsing over deze gletsjers was een nieuw record. Fanny Bullock Workman werd de eerste vrouw die over een Himalaya-gletsjer van dergelijke omvang zou reizen. De Workmans waren ook de eersten die de vele zijgletsjers van de regio verkenden en in kaart brachten. De kaarten die door hun expedities werden uitgetekend, hielpen de regio voor de eerste keer in kaart te brengen.

De verkenning van de Rose gletsjer en de 72 km lange Siachen gletsjer (de langste in het gebied) in 1911 en 1912 zou de belangrijkste verwezenlijking van de expeditiecarrière van de Workmans worden, aangezien het om de breedste en langste subpolaire gletsjers in de wereld ging en tegelijkertijd ook de minst onderzocht en toegankelijk gletsjers.

"The object of placing my full name in connection with the [Siachen Glacier] expedition ... is not because I wish in any way to thrust myself forward, but solely that in the accomplishments of women, now and in the future, it should be known to them and stated in print that a woman was the initiator and special leader of this expedition. When, later, woman occupies her acknowledged position as an individual worker in all fields, as well as those of exploration, no such emphasis of her work will be needed; but that day has not fully arrived, and at present it behooves women, for the benefit of their sex, to put what they do, at least, on record."

Fanny Workman in haar boek Two Summers in the Ice-Wilds of Eastern Karakoram (1916)


Relatie tot de lokale bevolking

De Workmans organiseerden meerjarige expedities, maar worstelden er vaak mee om op goede voet te blijven met de lokale arbeidskrachten. De Workmans kwamen beiden uit een bevoorrechte positie vol rijkdom. Ze slaagden er niet goed genoeg in om zich in de positie van de autochtone werknemers te verplaatsen en deze te begrijpen, waardoor ze moeite hadden met het vinden van betrouwbare dragers.

De reisverhalen van de Workmans kunnen als kolonialistisch omschreven worden, in de zin dat ze de mensen die ze ontmoeten beschreven als exotisch of, in het slechtste geval, als primitief of zelfs onmenselijk. In sommige passages maken ze echter duidelijk dat de mensen die ze tegenkomen hen in een vergelijkbaar licht zagen, waaruit blijkt dat ze zich (deels) bewust waren van hun eigen vooroordelen.

bron afbeelding 1: Himalayas. Map/Still. Britannica Online for Kids. 10 Jan. 2017.
bron afbeelding 2: Karakoram Range. Map/Still. Britannica Online for Kids. Web. 10 Jan. 2017.

Erkenning

De expeditie van 1908-1912 werd de laatste van de Workmans, vooral als gevolg van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914. Het echtpaar zou zich nadien focussen op het geven van diverse lezingen over hun reizen. Ze werden uitgenodigd om te komen spreken bij verschillende wetenschappelijke verenigingen. Zo werd Bullock Workman de eerste Amerikaanse vrouw die een toespraak gaf aan de Sorbonne (de Universiteit van Parijs) en in 1905 de tweede vrouw die de Royal Geographical Society mocht toespreken (de Britse avonturier Isabella Bird Bishop was de eerste geweest in mei 1897).

Fanny Bullock Workman was een van de eerste vrouwen die werd toegelaten als lid van de Royal Geographical Society, een onderscheiding die ze kreeg voor haar publicaties en wetenschappelijke beschouwingen over de werking van ijs en andere natuurlijke fenomenenZe werd ook toegelaten tot de American Alpine Club, Royal Asiatic Society, Club Alpino Italiano, Deutscher und Österreichischer Alpenverein en de Club alpin français.

Fanny Workman ontving daarnaast vele eremedailles van Europese klimverenigingen en geografische verenigingen en werd reeds tijdens haar leven erkend als een van de belangrijkste klimmers van haar tijd. Ze was een toonbeeld van het feit dat een vrouw net zo goed kan klimmen op grote hoogte als eender welke man en hielp mee de m/v-barrière in het bergbeklimmen te doorbreken.

Ook in de loop van de 20ste eeuw werd Fanny Bullock Workman beschouwd als een van de bekendste en belangrijkste vrouwelijke klimmers in de wereld. Tot lang na de Eerste Wereldoorlog waren Fanny Bullock Workman en de Amerikaanse Annie Smith Peck de enige vrouwen die de Himalaya beklommen.

'Pioneer Himalayan Explorers'

Workman werd ziek in 1917 en stierf na een lange ziekte in 1925 in Cannes (Frankrijk). Haar as werd overgebracht naar haar geboortedrop Worcester in Massachusetts (VS) waar ze later met haar echtgenoot een monument kreeg op het Rural Cemetery met opschrift "Pioneer Himalayan Explorers". In haar testament liet ze $125000 na aan vier Women's colleges (Radcliffe, Wellesley, Smith, en Bryn Mawr), haar inzet voor vrouwenrechten onderschrijvend. 

Als eerbetoon voor de donatie die Workman in haar testament aan Wellesley College deed, biedt het college jaarlijks een beurs ter waarde van $16000 vernoemd naar Fanny Bullock Workman aan voor masterstudenten. Bryn Mawr stelde een Fanny Bullock Workman Traveling Fellowship in, die wordt toegekend aan Ph.D-kandidaten in archeologie of kunstgeschiedenis.

Bibliografie

  • Algerian memories: a bicycle tour over the Atlas to the Sahara (1895)
  • Sketches awheel in modern Iberia (1897)
  • In the ice world of Himálaya, among the peaks and passes of Ladakh, Nubra, Suru, and Baltistan (1900)
  • Ice-Bound Heights of the Mustagh: An Account of Two seasons of Pioneer Exploration and High Climbing in the Baltistan Himalaya (1908)
  • Peaks and Glaciers of Nun Kun: A Record of Pioneer-Exploration and Mountaineering in the Punjab Himalaya (1909)
  • The Call of the Snowy Hispar: A Narrative of Exploration and Mountaineering on the Northern Frontier of India (1911)
  • Two Summers in the Ice-Wilds of Eastern Karakoram: The Exploration of Nineteen Hundred Square Miles of Mountain and Glacier (1916)

Bronnen /Meer lezen

  • Shackles of convention: women mountaineers before 1914 / Malcolm Craig, 2013 - RoSa ex.nr.: FII m/0765
  • Women adventurers, 1750-1900: a biographical dictionary, with excerpts from selected travel writings / Mary F. McVicker, 2008- RoSa ex.nr.: W2/0079
  • Femmes alpinistes / Agnès Couzy,2008 - RoSa ex.nr.: T/1066
  • Elles ont conquis le monde: les grandes aventurières 1850-1950 / Alexandra Lapierre, 2007 - RoSa ex.nr.: T/1064
  • Femmes et alpinisme: un genre de compromis 1874-1919 / Cécile Ottogalli-Mazzacavallo, 2006 - RoSa ex.nr.: DIII5a/0032
  • Ahead of their time: a biographical dictionary of risk-taking women / Joyce Duncan, 2002 - RoSa ex.nr.: W2/0058
  • Vrouwen op avontuur  in corset en crinoline door de wildernis / Wolf Kielich, 1993 - RoSa ex.nr.: N/0008