stadantwerpenSpionage speelde tijdens de Eerste Wereldoorlog de belangrijkste rol in het Belgisch verzet. Er waren verschillende vormen: spoorwegspionage, algemene spionage, duivenspionage en mensen- en brievensmokkel. Spoorwegspionage was zonder twijfel het interessantst omdat inlichtingen over het spoorwegverkeer noodzakelijk waren om de strategie van de Duitse bezetter te achterhalen. 

 Vrouwen hadden toen nog heel wat rechten niet verworven, maar zij speelden wel een heel actieve rol binnen het Belgische verzet.

 

Bron foto: Felixarchief Antwerpen 

 Hoogste vorm van verraad

Voor het bekendste Belgische inlichtingennet ‘La Dame Blanche’ met bijna duizend leden werkten meer dan driehonderd vrouwen. Vrouwen speelden een cruciale rol binnen de spionagenetwerken. In maart 1918 werd bijvoorbeeld Marthe Van Roothoofd belangrijke pion in het inlichtingendienst ‘Service Vengeur’ van haar vriend Arthur Hofmans. Zij werd vaker betrokken bij de werking, ronselde agenten en was naast Hofmans de enige die op de hoogte was van alle spionageactiviteiten in Mechelen en omstreken.

Waarom zetten vrouwen als Marthe Van Roothoofd dagelijks hun leven op het spel? Spionage was immers een zeer riskante onderneming en volgens de Duitse bezetter de hoogste vorm van verraad. Patriottisme, zucht naar avontuur, winstbejag, wraaklust en bezorgdheid om strijdende familieleden en vrienden aan het front waren belangrijke motieven. De oudere vrouwen tekenden alle bewegingen op aan een spoorwegobservatiepost, vervalsten papieren, codeerden boodschappen,… Zo schakelde stationschef August de Maeyer zijn vrouw Sophie Apers in om de spoorweg in Hombeek nauwgezet in het oog te houden. Alle voorbijkomende treinen noteerde ze nauwgezet op kartonnetjes van haar breiwollen.


marthaDe jongere vrouwen deden het gevaarlijke werk. In september 1915 werden Leonie Rammeloo en Emilie Schatteman ingeschakeld in het Britse netwerk om geheime rapporten over te brengen naar het neutrale Nederland. Een levensgevaarlijke klus voor de vriendinnen die aan de Nederlands-Belgische grens woorden. Martha Cnockaert ging nog een stapje verder, ze zou verantwoordelijk geweest zijn voor enkele sabotagedaden zoals het opblazen van een munitiedepot in Roeselare. 

Bron Foto: Martha Cnockaert (veertienachttien.be)    

Spionage was niet zonder risico, integendeel. Wanneer de Duitsers spionagenetwerken op het spoor kwamen, werd in allerijl overgegaan tot arrestaties en zware ondervragingen. Begin 1916 werd juffrouw Vergrote aangehouden samen met haar medewerksters Jeanne De Graux en mevrouw Frick. Vergrote leidde de ‘Familiegroet’, een netwerk dat des petits mots du soldat smokkelde tussen Brussel en het front. Zij kreeg een milde straf van twee jaar en zes maanden gevangenis. Ook barones Pol Boël werd in december 1916 schuldig bevonden aan het overbrengen van brieven naar het front langs Nederland. Zij moest haar gevangenisstraf uitzitten in Duitsland. 

Mevrouw Marcel Witvrouw en Trees Stroobants ontsnapten aan de doodstraf. Hun straf werd versoepeld tot levenslange dwangarbeid. De bekende verzetstrijdsters Gabrielle Petit, Edith Cavell en acht andere terdoodveroordeelden hadden minder geluk. Zij werden terechtgesteld tussen eind april 1915 en maart 1918. 

bekendmakingterdoodBron foto: Felixarchief Antwerpen