De Belgische abortuswet bestaat op 3 april 2015 25 jaar. Abortus is van alle tijden, wettelijk of onwettelijk. RoSa vzw licht de abortusstrijd uit van vroeger tot nu met uniek materiaal uit haar archieven.

Hoogtepunten abortusstrijd 

abortus 1979 rosa klacht op tekening zie rood 19781020

25jaarabortus11Abortus uit het strafrecht is een van de belangrijkste strijdpunten van de tweede feministische golf. Op een paar jaar tijd gaat de abortuskwestie het publieke debat en de politieke agenda beheersen.  

25jaarabortus16In 1973 bereikt de abortusstrijd een hoogtepunt. Dr. Willy Peers wordt ervan beschuldigd bij driehonderd vrouwen abortus te hebben uitgevoerd. De aanhouding werkt als een rode lap op een stier. Er wordt een 'Peers-comité' opgericht dat zich bezighoudt met het organiseren van steunacties, een petitie, infoavonden en betogingen. Voor- en tegenstanders verscherpen hun standpunten. Kranten, radio en tv brengen uitgebreid verslag uit over de zaak-Peers en over abortus in het algemeen.

In 1977 wordt Dolle Mina Anne Léger gearresteerd nadat de politie in haar foutgeparkeerde auto in Kortrijk 150 anticonceptiebrochures terugvinden waarin twee adressen van abortusklinieken in Nederland werden opgenomen. Léger wordt aangeklaagd omdat ze propaganda zou hebben gevoerd over abortus, want niet wordt toegelaten volgens art. 338 van het straftwetboek. Eind maart 25jaarabortus4wordt Anne Léger vrijgesproken. Dankzij een solidariteitscampagne en een massale mobilisatie is dit een belangrijke overwinning voor de beweging voor abortus uit het strafrecht.  

25jaarabortus14Voor de bewustmaking van het brede publiek is de zaak van groot belang: niet alleen politici vormen zich een mening, ook de man in de straat gaat discussiëren en nadenken over het vraagstuk. In de jaren die volgen gebeurt abortus  in verschillende ziekenhuizen zonder dat er daadwerkelijk vervolgd wordt.

Abortus vormt voor de vrouwenbeweging zowel een gemeenschappelijk strijdpunt als een splijtzwam. Rond abortus kunnen heel wat gemeenschappelijke acties georganiseerd worden. Het is een middel om de handen in elkaar te slaan en zich als vrouwenbeweging te profileren. Aan de andere kant brengt het ook spanningen mee tussen de organisaties onderling. Op de Vrouwendag 1976 bijvoorbeeld, met als thema 'abortus - de vrouw beslist', blijven de christelijke verenigingen weg. Ook binnen de katholieke zuil zal het vraagstuk lange tijd voor verdeeldheid zorgen. 

25jaarabortus15De jaren tachtig zijn het decennium van de grote abortusprocessen tegen gynaecologen, huisartsen, verplegend personeel en patiënten. De processen krijgen heel wat media-aandacht. De Gentse abortuskliniek "Kollektief Anticonceptie" voert sinds haar oprichting op 10 april 1980 actie voor abortus uit het strafrecht.

 Er komen telkens weer nieuwe wetsvoorstellen om vervolgingen op te schorten totdat er een politiek vergelijk gevonden werd. Dat was niet naar de zin van de vrouwenbeweging die een definitieve wettelijke regeling wou.

 De wet Lallemand-Herman-Michielsens van 1990 zorgde uiteindelijk voor rust en de Vrouwenraad kon zich in de wet vinden, hoewel de legalisering van de abortus niet zonder voorwaarden was. Op 30 maart 1990 keurt de Kamer het abortusontwerp van de senatoren Lallemand en Lucienne Herman-Michielsens ongewijzigd goed met 126 tegen 69 stemmen bij 12 onthoudingen. Koning Boudewijn weigert de wet te ondertekenen en treedt gedurende drie dagen af.

 25jaarabortus8Niet de koning maar de Ministerraad publiceert op 5 april 1990 de omstreden “Wet betreffende de zwangerschapsafbreking van 3 april 1990 ” in het Belgisch Staatsblad. Wie een abortus uitvoert of ondergaat tot de twaalfde week na de bevruchting is voortaan niet langer strafbaar. Op 13 augustus 1990 werd ook een Nationale Evaluatiecommissie opgericht om toe te zien op de praktijk. Er komt een felle tegenreactie van Pro Vita, een katholieke vereniging die strijdt tegen abortus.

  

 

 

 

Huidige stand van zaken

In 2015 staat abortus nog altijd in de strafwet. Volgens de wet kan een vrouw die zich omwille van haar zwangerschap in een noodsituatie bevindt binnen 12 weken na de bevruchting, een abortus laten uitvoeren. De wet geeft geen verdere omschrijving van het begrip noodsituatie, maar stelt duidelijk dat de beslissing bij de vrouw ligt. Zij alleen oordeelt over haar noodsituatie.

Een arts kan om gewetensredenen weigeren om een vrouw verder te helpen, maar is verplicht haar dat tijdens het eerste gesprek mee te delen. De arts hoeft de vrouw evenwel niet door te verwijzen. Een vrouw heeft er dus alle belang bij om de arts vooraf te vragen of die bereid is haar te helpen. Als de arts weigert, is het raadzaam zo snel mogelijk contact op te nemen met een andere arts of rechtstreeks met één van de abortuscentra.

Abortus blijft een gevoelig onderwerp. Vrouwenorganisaties blijven benadrukken waarom abortus een vrouwenrecht is. Zo brachten verschillende Belgische vrouwenorganisaties in aanloop van de verkiezingen van 15 mei 2014 memoranda uit en formuleerden onder meer eisen over het recht op abortus naar de verschillende bestuursniveaus.

De Belgische abortuscentra vinden dat de abortuswet aan vernieuwing toe is. Zo vinden ze dat de wettelijke termijn van twaalf weken moet uitgebreid worden.

voorjezusNaar aanleiding van de 25ste verjaardag van de Belgische abortuswet hebben LUNA (de Unie van Nederlandstalige abortuscentra) en IPPF Europe (International Planned Parenthood Federation) in samenwerking met GACEHPA (Groupe d'Action des Centres Extra-Hospitaliers Pratiquant des Avortements) en FCPF-FPS (Fédération des Centres de Planning Familial des Femmes Prévoyantes Socialistes) de bewustmakingscampagne '25 jaar abortuswet in België - Voor je zus, je vriendin, je dochter, je collega, je moeder' gelanceerd om abortusstigma op een positieve manier te counteren. Een team van kunstfotografen onder leiding van Charlotte Lybeer portretteerde hiervoor Belgische vrouwen die ooit een abortus hadden. 

Begin oktober 2018 heeft de Kamer het wetsvoorstel dat abortus uit de strafwet haalt, goedgekeurd. De nieuwe wet is vooral symbolisch belangrijk, want er verandert niets aan de voorwaarden. Dezelfde strafsancties blijven behouden bij schending van de wettelijke voorwaarden. De toegang tot abortus wordt evenwel verruimd. Zo wordt de wachttermijn van zes dagen sterk gerelativeerd bij dringende medische redenen. Een verstrekkende nieuwigheid is de invoering van een doorverwijsplicht. Hoewel de geraadpleegde arts nog steeds principieel kan weigeren om abortus uit te voeren, is deze nu verplicht om de vrouw door te verwijzen naar een andere arts, zodat zij verder kan worden geholpen.

 In de pers

 Meer weten?

Op RoSa website

Het geheugen

Hete hangijzers

website EHBF

Affiches

  • Een selectie van affiches over de abortuskwestie uit onze archieven staat online.

In de RoSa bibliotheek

 Zoek via de catalogus op trefwoorden: abortus / wetgeving / reproductieve rechten

engeltjesmaakstersnogaltijdbaasgoodcatholics

  • Nog altijd baas in eigen baas? Een kritische doorlichting van de Belgische abortuswetgeving en -praktijk / Gily Coene en Sophie Bollen (red.), 2013. (RoSa-exemplaarnr. P 9/1014)
  • De engeltjesmaaksters: Abortus toen het niet mocht / Diane De Keyzer, 2009. (RoSa- exemplaarnr. FIm/0217)
  • Good catholics: The battle over abortion in the Catholic Church / Patricia Miller, 2014. (RoSa-exemplaarnr. FIIh/0422)
  • Abortus: een Dolle Mina publikatie / Dolle Mina, [s.a.]. (RoSa-exemplaarnr. Ca/0561)
  • Abortus moet vrij! / Dolle Mina, [s.a.]. (RoSa-exemplaarnr. Ca/0136)

Aanvullende gegevens